II FSK 3634/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. z siedzibą w T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 810/13 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 810/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w T. (zwanej dalej "spółką") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2013 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2003 na poczet zaległości podatkowej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. postanowienie. Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2013 r. spółka została zobowiązana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego oraz dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji strony z pouczeniem, że nieuzupełnienie braku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Wezwanie doręczono stronie w dniu 8 lipca 2013 r. Braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Powołując się na art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") Sąd skargę odrzucił. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną spółki, która wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. a) art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 46 § 3, art. 49 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że nieuzupełnienie przez nieumocowanego pełnomocnika - w odpowiedzi na wezwanie Sądu - braku skargi polegającego na nieprzedłożeniu dokumentów, z których wynika jego umocowanie do wniesienia skargi, obliguje Sąd I instancji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pk 3 p.p.s.a., bez uprzedniego, bezpośredniego skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi przez jej podpisanie, b) art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi i w konsekwencji jej odrzucenie, pomimo nie zaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 art. 183 p.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Tym samym sprawa ta mogła być rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach wywiedzionej skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie skarga podlega odrzuceniu zgodnie z dyspozycję art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena ww. warunków formalnych wniesionego przez stronę pisma należy do Przewodniczącego Wydziału lub Przewodniczącego posiedzenia. W sytuacji, gdy przy wstępnej weryfikacji pisma strony Przewodniczący uzna, że jest ono obarczone istotnym brakiem formalnym, to wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia, a obowiązkiem strony jest wykonanie tego wezwania w terminie i pod rygorem wskazanym w tym wezwaniu. W tym miejscu wskazać należy, że problem skutków dla mocodawcy z powodu czynności dokonywanych przez wadliwie ustanowionego pełnomocnika był już przez sądy administracyjne rozstrzygany. W postanowieniu z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05 Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 i w związku z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony składając skargę do Sądu I instancji nie dołączył do niej właściwego umocowania do działania w imieniu skarżącej, a na wezwanie Sądu I instancji do uzupełnienia braków formalnych skargi nie zareagował. Należy wskazać, że choć z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wezwanie to skierowane było do spółki, jednak Sąd pierwszej instancji skierował je do radcy prawnego, który podpisał się pod skargą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznanie, że braki formalne skargi nie zostały uzupełnione przez pełnomocnika strony zobowiązywało Sąd I instancji do bezpośredniego skierowania do strony czyli spółki wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie. Wobec niedokonania przez Sąd I instancji tej czynności, zaskarżone orzeczenie należy uznać za przedwczesne. Odmienna interpretacja jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zbyt rygorystyczna. Nie można bowiem uznać, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania, bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być jedynie brak istotny, tzn. taki którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 270/12, oraz z dnia 30 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 677/12, dostępne w CBOIS, http://cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie tak rygorystycznego stanowiska Sądu I instancji zamykałoby stronie prawo do sądu. Stanowiłoby to rażące naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykanie drogi sądowej. Nadmiernie rygorystyczne stanowisko jakie zajął Sąd I instancji, sprzeczne z prokonstytucyjną wykładnią przepisów procesowych, stanowiłoby właśnie takie zamknięcie, a co za tym idzie, naruszałoby podstawowe zasady i swobody obywatelskie. Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było przesłanek do wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeczenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a, albowiem Sąd I instancji winien wszcząć procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez jej podpisanie przez uprawnioną osobę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w związku z art. 182 § 1 uchylił zaskarżone postanowienie. Brak jest natomiast podstawy prawnej do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. jednoznacznie wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z zaskarżeniem wyroku, a nie – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – postanowienia