I GSK 2703/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 529/03 o odrzuceniu skarg w sprawach ze skarg Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 28 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie P O S T A N O W I E N I E Dnia 12 grudnia 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 529/03 o odrzuceniu skarg w sprawach ze skarg Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 28 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Kr 529/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego [...] Spółka z o.o. z siedzibą w Krakowie na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 28 lutego 2003 r. o numerach [...]w przedmiocie długu celnego. Odrzucając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w rozpatrywanej sprawie czynności procesowe za skarżącą Spółkę, jako jej pełnomocnik, podjął J. C., będący jednocześnie pracownikiem Spółki. J. C. w dacie złożenia skargi, tj. 21 marca 2003 r., wykonywał zawód doradcy podatkowego i nie mógł pozostawać w stosunku pracy. Wykonywanie zawodu doradcy podatkowego zawiesił dopiero z dniem 15 czerwca 2004 r. Sąd wyjaśnił, że jeżeli zawieszenie wykonywania zawodu miało miejsce w dacie złożenia skargi, to na pełnomocniku spoczywał ciężar udowodnienia tego faktu. Sąd I instancji ponadto przyjął, że zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 86 ze zm.), doradca podatkowy uprawniony jest do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych, o których mowa w przepisach ustaw podatkowych oraz wydanych na ich podstawie aktów wykonawczych. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie są natomiast rozstrzygnięcia organów celnych wydane na podstawie ustaw celnych, w tym ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802). Doradca podatkowy nie jest zatem uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawach celnych. Sąd stwierdził, że występowanie w charakterze pełnomocnika strony osoby, która – zważywszy na treść art. 35 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym - nie może być pełnomocnikiem oznacza brak należytego umocowania, który nie podlega konwalidacji w drodze potwierdzenia czynności przez stronę. Wniesienie skargi przez J. C. - doradcę podatkowego - na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie dotyczącą obowiązków celnych było w związku z tym niedopuszczalne. W skardze kasacyjnej Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowe [...] Spółka z o.o. w Krakowie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, to jest: a) art. 111 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), poprzez zarządzenie połączenia oddzielnych spraw i w konsekwencji wydanie jednego rozstrzygnięcia, mimo odmiennego stanu faktycznego, b) art. 34 i art. 58 p.p.s.a. poprzez pominięcie faktu, iż skarżący działał przed sądem także osobiście i uznanie wniesienia skargi za niedopuszczalne, c) art. 49 § 1 p.p.s.a. i art. 35 § 2 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: a) art. 34 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym z dnia 5 lipca 1996 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.) poprzez jego niewłaściwą wykładnię, to jest uznanie, iż niewykonywanie zawodu musi trwać nie krócej niż 6 miesięcy, by skutkować zawieszeniem, b) art. 41 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia dwie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej nr [...], wniesione w dniu 26 marca 2003 r. Zaskarżonym postanowieniem obydwie skargi zostały odrzucone, bowiem - zdaniem Sądu - ich wniesienie przez pełnomocnika J. C.było niedopuszczalne w świetle przepisów prawa. Sąd pominął okoliczność, iż skarga na decyzję nr [...] została podpisana także przez stronę, to jest przez działającego w imieniu strony prezesa zarządu, upoważnionego do jednoosobowej reprezentacji. Zdaniem skarżącego, skarga na decyzję nr [...] nie mogła zostać odrzucona, bowiem zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strona może działać przed sądem osobiście. Wydając zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył art. 34, art. 58 oraz art. 111 p.p.s.a., gdyż sprawy te nie mogły być łącznie rozstrzygane. Rozpoznając łącznie skargi na decyzje wymienione w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji naruszył art. 49 § 1 p.p.s.a., bowiem nie wezwał strony do uzupełnienia braku formalnego poprzez podpisanie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej nr [...]. Strona wyjaśniła, że ta skarga jedynie pomyłkowo nie została podpisana osobiście przez stronę, która nie zamierzała rezygnować z osobistego uczestnictwa w postępowaniu. Świadczy o tym fakt, że wyraźnie zostawiono miejsce na podpis skarżącego. Do sądu został bowiem złożony egzemplarz będący kopią przeznaczoną dla strony. W posiadaniu skarżącego znajduje się egzemplarz podpisany przez stronę i pełnomocnika, a o fakcie braku podpisu na skardze skarżący został poinformowany na posiedzeniu Sądu, na którym wydano zaskarżone postanowienie. W świetle powyższych okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien potraktować brak podpisu strony na jednym egzemplarzu skargi jako brak formalny i wezwać do jego uzupełnienia. W ocenie skarżącego art. 34 ust. 2 i 3 ustawy o doradztwie podatkowym nie daje podstaw do wykładni, że przerwa w wykonywaniu zawodu doradcy podatkowego jest równoznaczna z jego zawieszeniem i musi trwać przynajmniej 6 miesięcy. Przepis ten nakłada obowiązek informowania Krajowej Rady Doradców, jeżeli przerwa w wykonywaniu trwa dłużej niż 6 miesięcy. Nie stanowi jednakże, że przerwa ta nie może być krótsza. Krótsza przerwa w wykonywaniu zawodu nie pociąga za sobą obowiązku informowania Krajowej Rady Doradców. Użyty w ustępie trzecim zwrot "traktuje się jako" w ocenie skarżącego oznacza, że możliwe jest zawieszenie wykonywania zawodu także wówczas, gdy przerwa w wykonywaniu zawodu jest krótsza niż 6 miesięcy. Odmienna wykładnia wskazanych przepisów prowadziłaby – zdaniem strony - do wniosku, iż doradca podatkowy chcąc zrezygnować z wykonywania zawodu i podjąć zatrudnienie na podstawie umowy o pracę musi każdorazowo odczekać 6 miesięcy pozostając bez jakiegokolwiek zatrudnienia. J. C. był zatrudniony przez skarżącą na stanowisku referenta do spraw administracyjnych i w okresie zatrudnienia nie wykonywał zawodu doradcy podatkowego. W postępowaniu nie występował więc jako doradca podatkowy, ale jako pracownik skarżącego. W ocenie skarżącego przepis art. 41 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym nie ma w zaistniałym stanie faktycznym zastosowania, bowiem pełnomocnika i skarżącego łączył stosunek pracy, a pełnomocnik nie powoływał się nigdy na fakt, iż wykonuje zawód doradcy podatkowego, lecz na fakt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z art. 35 § 2 p.p.s.a., pełnomocnictwo to było zatem dopuszczalne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 p.p.s.a). Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do skargi ustawa przewiduje skutek odrzucenia skargi, której braków formalnych strona nie uzupełniła ( art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Odrzucenie skargi nie jest zatem możliwe przed wezwaniem strony do uzupełnienia braków skargi. Brakiem formalnym skargi jest brak podpisu osoby uprawnionej do reprezentacji spółki. Brakiem formalnym jest zatem brak podpisu drugiego członka zarządu, gdyby Sąd ustalił, że spółka wymaga reprezentacji dwóch członków zarządu, a także brak podpisu osoby uprawnionej do reprezentacji spółki w razie ustalenia, że osoba, która podpisała skargę nie jest uprawniona do reprezentacji spółki. Strona w postępowaniu może działać osobiście lub przez pełnomocnika (art. 34 p.p.s.a.). Skarga na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z 28 lutego 2003 r. nr [...] została podpisana nie tylko przez doradcę podatkowego J. C. ale także przez Barbarę Nowicką, prezesa zarządu Spółki. Z tego też już tylko względu nie można uznać wniesionej skargi za podlegającą odrzuceniu wprost, bez wyjaśnienia czy prezes zarządu spółki mógł samodzielnie reprezentować Spółkę. Należy przy tym zwrócić uwagę, że z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że prezes zarządu Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego [...] Spółka z o.o. z siedzibą w Krakowie jest uprawniony do samodzielnego reprezentowania spółki (uzasadnienie pkt 1 i 2 zarzutów skargi). Ocena prawidłowości odrzucenia skargi podpisanej jedynie przez doradcę podatkowego, J. C., wymaga natomiast udzielenia odpowiedzi, czy wada taka jest brakiem formalnym, który po wezwaniu może podlegać usunięciu przez podpisanie skargi przez stronę postępowania. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 lipca 2004 r., II CZP 32/04 (Wokanda 2005/2/2) wyraził pogląd, że strona nie może zatwierdzić czynności dokonanych w jej imieniu przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, ale w obecnym postępowaniu nie chodzi o zatwierdzenie czynności dokonanych w imieniu strony, lecz uzupełnienie braków formalnych skargi. Możliwość zatwierdzenia czynności dokonanych przez stronę dotyczy czynności w toku postępowania i nie dotyczy wniesienia skargi. Instytucja zatwierdzania czynności dokonanych przez pełnomocnika (art. 44 § 1 p.p.s.a.) nie może być stosowana zamiast lub obok wezwania pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi (por. postanowienie II SA/Wr 1225/01, ONSA i WSA 2004 nr 3, poz. 53, s. 27-31). Przedmiotem sprawy nie jest też ocena, czy brak należytego umocowania może zostać naprawiony przez zatwierdzenie czynności przez samą stronę i nie spowoduje nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że istnieją tego rodzaju braki formalne, które nie mogą zostać usunięte przez samą stronę. Taka sytuacja może mieć miejsce przykładowo w razie wniesienia skargi kasacyjnej, która to czynność wymaga działania jednego z podmiotów wskazanych w art. 175 p.p.s.a. Czynności strony polegają wówczas tylko na udzieleniu pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż sama strona nie może jej sporządzić. Odmienna sytuacja występuje jednak wtedy, gdy skarga jest wniesiona na decyzję administracyjną do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga taka może zostać wniesiona przez samą stronę. Strona może zatem w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi. Dodatkowo należy zaakcentować, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu. Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna ograniczać realizacji tego prawa. Podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu poprzez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a w związku z art. 57 § 1 w związku z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym, doradca podatkowy może występować w charakterze pełnomocnika, w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych, w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych, zdefiniowanych w art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Doradca podatkowy nie jest uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przez sądami administracyjnymi w innych sprawach niż dotyczące bezpośrednio obowiązków podatkowych, np. w sprawach celnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 693/04; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt II GZ 8/05). Decyzje administracyjne wydawane w sprawach celnych nie są decyzjami w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych, a więc doradca podatkowy nie jest w rozpatrywanej sprawie uprawniony do reprezentowania strony, w tym do wniesienia skargi. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że doradca podatkowy J. C., który podpisał skargę, składając pełnomocnictwo złożył jednocześnie umowę o pracę, z której wynika, że pozostawał ze stroną skarżącą w stosunku pracy. Pełnomocnikiem może być pracownik strony (art. 35 § 2 p.p.s.a). Z treści uzasadnienia Sądu nie wynika, by Sąd zakwestionował fakt, że J. C. był pracownikiem skarżącej Spółki. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym, doradca podatkowy wykonujący ten zawód nie może pozostawać w stosunku pracy lub w stosunku służbowym. Z treści postanowienia Sądu nie wynika, by Sąd ten uznał, że umowa o pracę zawarta z doradcą podatkowym jest z tego powodu nieważna. Innym natomiast zagadnieniem jest odpowiedzialność dyscyplinarna doradcy podatkowego z tytułu naruszenia ustawy o doradztwie podatkowym (art. 64 i następne ustawy). Zgodnie z art. 111 p.p.s.a., sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą, bądź też może zarządzić połączenie spraw, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził istnienie przesłanek przemawiających za połączeniem skarg Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego [...] Sp. z o.o. z dnia 26 marca 2003 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej nr [...] do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Skarżący kwestionując stanowisko Sądu w tej kwestii wskazał na fakt podpisania skargi na decyzję nr [...] nie tylko przez pełnomocnika, ale także przez stronę (prezesa zarządu upoważnionego do jednoosobowej reprezentacji), co – w jej ocenie – ma przemawiać za odmiennością stanów faktycznych obydwu spraw. Ze stwierdzeniem tym trudno się zgodzić. Zarządzenie o jakim mowa wyżej ma charakter techniczny i jest podyktowane ekonomią procesową. Nie pozbawia ono połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że są samodzielnymi sprawami. (T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005). W świetle przedstawionych wyżej rozważań należy stwierdzić, że Sąd odrzucając wniesione skargi Spółki naruszył art. 58 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. uwzględnił wniesioną skargę kasacyjną. mr