II OZ 918/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt II SO/Ol 9/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Wojewodzie Warmińsko-Mazurskiemu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 września 2013 r. sygn. II SO/Ol 9/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku o wymierzenie grzywny Wojewodzie Warmińsko-Mazurskiemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnego dochodu, a źródłem jego utrzymania jest uprawa nieruchomości rolnej. Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. ok. 36 m², budynku mieszkalnego do rozbiórki o pow. 111,54 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych, a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Odnosząc się do skierowanego do wnioskodawcy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., wezwania, Sąd wskazał, że nieprzedstawiając pełnych informacji na temat swojej sytuacji majątkowej, skarżący uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtują się jego zdolności płatnicze do pokrycia kosztów sądowych. Skarżący, podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił bowiem źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem nieruchomości. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko bowiem wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także, jak przyjął Sąd, będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej, gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest właścicielem mieszkania i trzech działek o powierzchni 403 m², 500 m² i 5000 m² . Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Skarżący nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Ponoszenie kosztów utrzymania nieruchomości w sytuacji braku jakichkolwiek dochodów z nimi związanych nie wyczerpuje znamion racjonalnego działania i wydaje się mało wiarygodne. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. Z., zarzucając Sądowi I instancji naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia - art. 141, art. 183 § 1 pkt 5, art. 245 § 3, 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 252 § 1, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przyjęta przez Sąd I instancji ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowane stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni art. 255 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r. sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2013 r. sygn. I OZ 253/13), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Potwierdzenie w toku kontroli instancyjnej prawidłowości prezentowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stanowiska dotyczącego wymagań stawianych wnioskowi o prawo pomocy w zakresie jego kompletności czyni nieuzasadnionym akcentowany przez skarżącego pogląd o notorycznym naruszaniu jego uprawnienia do zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy zależne jest od wykazania przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, bezzasadne jest stanowisko skarżącego, iż nie ma on obowiązku przedstawiania Sądowi swojej sytuacji majątkowej w sposób, który w warunkach okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, pozwalałby Sądowi ocenić rzeczywistą możliwość partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach prowadzonego postępowania. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jak i składników majątkowych należących do skarżącego, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania ponoszonych innych bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W rozstrzyganym przypadku Sąd trafnie stwierdził, że niewskazanie przez skarżącego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni sytuację majątkową strony niewyjaśnioną. Nie można bowiem za niewadliwą podstawę przyznania prawa pomocy uznać ustalenia, które opis sytuacji materialnej wnioskodawcy sprowadza do wskazania, że jest on osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która czerpie środki potrzebne do przeżycia z pomocy nieokreślonych bliżej osób, aczkolwiek zaliczanych do szeroko pojmowanych członków rodziny, a posiadane składniki majątkowe (nieruchomości) należące do skarżącego, z racji przyjętej oceny o nieopłacalności ich gospodarczego wykorzystania, przybierają charakter niejako "niedochodowy". W tych warunkach zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy należało uznać za odpowiadające prawu. Odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego, wbrew odmiennej ocenie prezentowanej w zażaleniu, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący, nie wykazując, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie może być traktowany za osobę, która wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiona zostaje prawa do sądu. W takim przypadku brak przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli działania administracji spowodowany jest bowiem wyłącznie niechęcią strony do uiszczenia kosztów wpisu sądowego, które strona ta we własnym zakresie mogłaby bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu faktycznie ponieść. Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.