II FZ 1029/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "S." sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1124/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "S." sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 18 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1214/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "S." sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej jako Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że po wniesieniu przez Spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu, pismem z dnia 12 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania wypełnionego formularza PPPr oraz przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących jej sytuacje finansową. Skarżąca dokumentów nie przedłożyła. Zarządzeniem z 8 lipca 2013 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, nie uzasadniając go. Zarządzeniem z 31 lipca 2013 r. Sąd wezwał stronę do nadesłania odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. i informacji o wysokości osiągniętego przychodu, wyciągów z rachunków bankowych, bilansu zysków i strat, zestawienia należności skarżącej, deklaracji VAT-7 za 2013 r. i innych informacji obrazujących sytuację finansową Spółki. Strona skarżąca nadesłała jedynie wypełniony formularz PPPr. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 6.000.000 zł., wartość środków trwałych Spółka określiła na 2.024.729,36 zł. Ponadto wskazała, że poniosła w ostatnim roku obrotowym stratę 373.575,72 zł. Skarżąca oświadczyła, że wszystkie konta zostały zablokowane przez komorników. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej stwierdził, że nie dostarczyła ona wiarygodnych informacji uzasadniających udzielenie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że skarżąca została zobowiązana przez referendarza sądowego pismem z 12 lipca 2013 r. do przedłożenia dokumentów obrazujących jej obecną sytuację majątkową, w tym do nadesłania odpisów zeznań podatkowych spółki za 2012 r., oraz informacji o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 r., wyciągów z rachunków bankowych i lokat, odpisu bilansu zysków i strat za ostatnie dwa lata, udziałów spółki w innych podmiotach, wskazania posiadanych nieruchomości, zestawienie należności i zobowiązań Spółki, deklaracji VAT-7 za 2013 r. i innych dokumentów uznanych za istotne. Skarżąca dokumentów takich nie przedłożyła. Również przy sprzeciwie na postanowienie z 29 lipca 2013 r., nie załączono takich informacji. Wskazując na treść art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) Sąd wywiódł, że strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Niezastosowanie się do wezwania powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powoduje niemożność uwzględnienia wniosku. W niniejszej sprawie strona mimo wezwania nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej, nie przedstawiła też żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Stwierdzono zatem, że skarżąca nie podjęła żadnego, nawet minimalnego wysiłku w celu wykazania jej sytuacji majątkowej. Natomiast samo subiektywne przekonanie Spółki, że znajduje się w złej kondycji finansowej było niewystarczające dla przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego uchylenie jako rażąco naruszające zasady sprawiedliwości społecznej oraz zwolnienie skarżącej z wniesienia opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W świetle powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Postępowanie, którego przedmiotem jest kwestia udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa charakteryzuje się współdziałaniem Sądu i strony. Inicjatywa wszczęcia postępowania należy wyłącznie do strony i w związku z tym zobowiązana jest ona do dostarczenia "materiału" uzasadniającego zasadności jej żądań, natomiast Sąd ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym Sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne. Spółka dwukrotnie, dnia 12 czerwca 2013 r. i 31 lipca 2013 r. wzywana była do przedłożenia Sądowi pierwszej instancji dodatkowych informacji o stanie majątkowym. W odpowiedzi na ww. wezwania Spółka nie przesłała żadnej informacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności przesądzają o prawidłowości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Po pierwsze, Spółka nie wykonała wezwania Sądu pierwszej instancji. Po drugie, dokumenty objęte wezwaniem Sądu pierwszej instancji należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia przez Sąd sytuacji majątkowej Spółki. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało je stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.