IV SA/Po 669/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost–Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2013 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2013 r. nr SO-[...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Decyzją Burmistrza Gminy i Miasta T. z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] orzeczono o wymeldowaniu E. K.- M. wraz z nieletnim synem M. K. z pobytu stałego pod adresem: [...] , [...] [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż postępowanie w przedmiocie wymeldowania wszczęto na wniosek G. S., która jest właścicielką nieruchomości przy [...] w T. W budynku mieszkalnym położonym na przedmiotowej nieruchomości wyodrębnione są dwie części mieszkalne pod numerami [...] i [...]. Pod numerem [...] od dnia 03 grudnia 1996 r. zameldowani są E. K.- M. wraz z synem M. Wnioskodawczyni wskazała, że E. K. wraz synem M. w sierpniu 2010 r. opuściła sporny lokal. Wyprowadzając się zabrała ze sobą rzeczy osobiste, ubrania, łóżka, stół, krzesła, telewizor. Pozostawiła kilka zniszczonych mebli w aneksie kuchennym, lodówkę, pralkę, stół bilardowy i rzeczy sportowe syna. Po opuszczeniu lokalu zamieszkała u swojej matki E. S. Tam też ma skoncentrowane życie osobiste. Pismem z dnia 20 lipca 2012 r. Organ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie i wezwał do złożenia wyjaśnień. W pierwszej kolejności przesłuchana została E. K. - M., która podała, że G. S. jest współwłaścicielką nieruchomości położonej przy [...] w T. pomimo, że w księdze wieczystej jest wymieniona jako właścicielka. W Sądzie toczą się bowiem sprawy spadkowe, gdyż połowa tego domu należała do J. Ł. (dziadek E. K. - M.). Wskazała również, że do listopada 2010 r. przebywała w mieszkaniu przy [...]. Pod Jej nieobecność w domu, G. S. włamała się do Jej mieszkania i wymieniła zamki nie dając nowych kluczy. Wtedy założyła sprawę w Sądzie Rejonowym w T. o przywrócenie naruszonego posiadania, którą to sprawę wygrała. E. K. wskazała, że czasami nocowała u swojej matki przy ulicy [...], tam też miała część rzeczy swoich i syna, ponieważ mieszkanie przygotowywała do remontu. Klucze do tego mieszkania uzyskała od G. S. w marcu 2012 r. i od razu poszła do tego mieszkania. Na miejscu zastała wszystkie swoje rzeczy wyniesione na korytarz, natomiast inne pomieszczenia były puste, grzejniki zdemontowane, przemalowane ściany w pokoju i łazience, wymienione okna. W pomieszczeniach znajdujących się na parterze były zdemontowane grzejniki, rury doprowadzające wodę na 1 piętro oraz rury centralnego ogrzewania. Wyjaśniła, że nie można w tym lokalu zamieszkać, ponieważ nie ma w nim ogrzewania, wody i kanalizacji. Podała także, iż jej adwokat 26 kwietnia 2012 r. wysłała pismo do Pani S., aby przywróciła w mieszkaniu stan sprzed 10 listopada 2010 r., jednakże do dnia dzisiejszego w mieszkaniu tym nic się nie zmieniło i szkoda nie została naprawiona. E. K. oświadczyła ponadto, że chciałaby wraz z synem powrócić do tego mieszkania, do czasu kiedy nie wykończy swojego nowobudowanego domu. Wskazała, że obecnie jej meble nadal stoją na korytarzu, a część rzeczy znajduje się w pomieszczeniu gospodarczym w podwórzu. G. S. oświadczyła z kolei, że od momentu wyprowadzenia się z domu E. K. przychodziła tylko po to, żeby coś z tego domu zabrać. Wyjaśniła, iż w dniu 29 września 2010 r. poinformowała E. K., że została właścicielką domu przy [...] i wtedy wymieniła zamki w domu na dole i w korytarzu. Wtedy też poinformowała Ją, że skoro w sierpniu wyprowadziła się dobrowolnie z mieszkania to winna zabrać resztę rzeczy należących do niej i syna i dokonać wymeldowania się. Dalej G. S. wyjaśniła, że w marcu 2012 roku oddała E. K. klucze do domu, na skutek wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt I C [...] przywracającego jej posiadanie zajmowanych pomieszczeń. Od kiedy Pani K. posiada klucze do mieszkania była w nim dwa razy: pierwszy raz zabrała lodówkę, pralkę i parę innych rzeczy, drugi raz była wieczorem 10 min. z koleżanką. Wskazała, że E. K. nie chce wymeldować się z mieszkania ponieważ twierdzi, że jego właścicielem jest jej rodzina. W kolejnych czynnościach w dniu [...] września 2012 r. pracownicy Urzędu Gminy i Miasta w T. przy udziale zainteresowanych dokonali oględzin nieruchomości położonej przy [...]. Podczas oględzin G. S. poinformowała, że licznik na prąd znajdujący się na piętrze założyła w lutym 2011 r. oraz, że licznik na prąd i na wodę zarejestrowany jest na jej nazwisko. E. S. oświadczyła, że E. K. - M. wymeldowała licznik na prąd w listopadzie 2010 r., ponieważ nie chciała płacić za prąd kiedy została wyrzucona z tego domu. W toku dalszego postępowania wyjaśniającego ponownie przesłuchano Zainteresowane oraz E. S., która wskazała, że córka E. oraz wnuk M. zamieszkali w jej domu [...] listopada 2010 r., kiedy nie zostali wpuszczeni do domu przy [...]. Córka i wnuk zajmują pokoje na piętrze, w których posiadają swoje rzeczy osobiste. Jednakże brak jest zgody na ich zameldowanie, gdyż dom ten będzie przepisany na młodszą córkę A. W ocenie organu I instancji w świetle powyższych okoliczności, spełniona została przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.,- dalej też jako "ustawa") polegająca na dobrowolnym i trwałym opuszczeniu lokalu przez E. K.- M. wraz z synem M. K. Stan mieszkania po jego opuszczeniu wskazywał na trwałe jego pozostawienie. Zostały z niego zabrane wszystkie elementy służące do zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, iż po uzyskaniu kluczy do mieszkania przez E. K.- M., nie poczyniła ona żadnych działań celem powrotu pod ten adres zamieszkania. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła E. K.– M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez błędną wykładnię art. 15 i przyjęcie, iż uczestnicy opuścili trwale i dobrowolnie lokal mieszkalny położony w T., przy ulicy [...] oraz prawa materialnego, to jest art. 365 ust. 1 kpc i art. 366 kpc, poprzez ich błędną wykładnię i dokonanie odmiennych ustaleń prawnych i faktycznych w niniejszej sprawie, wbrew ustaleniom prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...].09.2011 r. sygn. Akt [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr[...] Wojewoda Wielkopolski uchylił decyzję Burmistrza Gminy i Miasta T. z dnia [...] lutego 2013 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że podstawowym przepisem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w świetle którego organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu Pani E. K.- M. wraz z synem M niezbędne jest ustalenie, że osoby te opuściły trwale i dobrowolnie wskazany lokal i w chwili orzekania w lokalu tym nie zamieszkują, a nie dopełniły obowiązku wymeldowania się. Opuszczenie miejsca pobytu musi mieć charakter dobrowolny i być objęte zamiarem opuszczającego. Opuszczenie lokalu winno więc być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Jednakże z uwagi na charakter ewidencji ludności i cel któremu służy, a mianowicie rejestracji stanów faktycznych, w przypadku nie podjęcia przez zainteresowaną osobę, bezprawnie pozbawioną możliwości zamieszkania w lokalu, środków prawem przewidzianych zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu, nie przebywanie w lokalu jest równorzędne z jego dobrowolnym opuszczeniem. Wojewoda wskazał, że jak wynika z akt sprawy, wyrokiem Sądu Rejonowego w T, z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], przywrócono E. K. posiadanie zajmowanych dotychczas na nieruchomości położonej w T. przy [...] pomieszczeń z jednoczesnym zobowiązaniem G. S. do wydania kluczy umożliwiających Jej swobodny dostęp do przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzić zatem należy, że osoba wymeldowana poczyniła kroki prawem dopuszczone (i wskazane w orzecznictwie sądów administracyjnych) ku temu, aby udowodnić, iż nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu. W ocenie organu II instancji twierdzenie, że została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest przedwczesne. Z analizy akt wynika bowiem, iż we wrześniu 2012 r. przesłuchano strony oraz przeprowadzono oględziny w spornym lokalu, w październiku 2012 r. przesłuchano świadka, a decyzję wydano dnia [...] lutego 2013 r., tj. po upływie 4 miesięcy od ostatnich ustaleń na okoliczność przywróconego posiadania. W okresie od listopada 2012 r. do lutego 2013 r. organ nie poczynił żadnych ustaleń, czy wymeldowana wraz z synem rzeczywiście opuściła sporny lokal w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie, tj. dobrowolnie i trwale i z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, bowiem okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego nie zostały bezspornie stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. Organ zauważył, iż G. S. w zawisłej przed Sądem Rejonowym w T., sygn. akt I C [...] sprawie opróżnienia i wydania nieruchomości sama wniosła o: " ... nakazanie pozwanym E. K. M. i M. K. opróżnienie i wydanie powódce G. S. zajmowanych przez nich na nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...]", tym samym potwierdzając, że Ww. w spornym lokalu zamieszkują. Orzekając w sprawie wymeldowania organ winien uwzględnić stan faktyczny istniejący na dzień wydania decyzji administracyjnej. Jeżeli bowiem pomimo wyroku przywracającego posiadanie i upływu znacznego czasu od momentu, w którym ten mógł być wyegzekwowany, osoba której posiadanie lokalu przywrócono, do lokalu tego nie powraca i nie czyni żadnych starań, aby do niego powrócić, to takie zachowanie można ocenić jako dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego. Z uwagi na brak ustaleń dotyczących tych kwestii i oceny stanu faktycznego istniejącego w dniu wydawania decyzji, organ uznał wydaną decyzję za wadliwą. Wojewoda wskazał by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustalił na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko twierdzeń zainteresowanych stron, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Jednocześnie zobowiązano Organ do dokonania ustaleń, czy E. K.- M. czyniła jakieś - a jeżeli tak – to jakie - starania, by powrócić do przedmiotowego lokalu. Wskazanym byłoby w ocenie Wojewody przesłuchanie bezstronnych świadków oraz ponowne przeprowadzenie oględzin. Skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego wywiodła G. S., wnosząc o jej uchylenie. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez błędną wykładnię polegająca na chybionym ustaleniu, iż w sprawie brak jest wystarczających dowodów uzasadniających wymeldowanie uczestników oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 kpa poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone gruntowne postępowanie dowodowe, które nie ograniczało się wbrew stanowisku organu do twierdzeń zainteresowanych stron. Przeprowadzone przez organ I instancji dowody w postaci przesłuchania stron, świadka, oględzin, sporządzenia dokumentacji fotograficznej oraz zasięgnięcia opinii Policji, jednoznacznie potwierdzają, że uczestnicy postępowania dobrowolnie i trwale opuścili sporną nieruchomość. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ograniczenie tych kompetencji do funkcji kontrolnej powoduje, że sąd administracyjny w postępowaniu sądowym ocenia legalność wydanych przez organy aktów administracyjnych. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżone rozstrzygnięcie dotknięte jest istotną wadą prawną, sąd eliminuje ten akt z obrotu prawnego poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności - stosownie do uregulowań przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, wbrew stanowisku strony skarżącej, nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, jest decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., a więc rozstrzygnięcie o charakterze kasacyjnym, eliminującym z obrotu prawnego rozstrzygnięcie organu I instancji z przyczyn proceduralnych. Decyzja Kolegium ma charakter procesowy, gdyż nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Nie przesądza o prawach czy obowiązkach strony skarżącej, lecz wskazuje na wady procesowe postępowania prowadzonego przez organ I instancji. W myśl art. 138 § 2 k.p.a. "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Powyższy przepis należy rozpatrywać w kontekście art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Oznacza to, że decyzja kasacyjna znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy organ I instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, zaś usunięcie tego naruszenia nie mieści się w kompetencjach organu odwoławczego zakreślonych w art. 136 k.p.a. Sąd podzielił pogląd Organu II instancji, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka warunkująca uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem organ I instancji wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niewyjaśnione okoliczności faktyczne. Kluczową kwestią w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie w kontekście art. 15 ustawy jest "opuszczenie miejsca pobytu stałego". Sformułowanie to nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415). Jednocześnie jednak wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę lub właściciela, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00, II OSK 2311/10). W niniejszej sprawie strona skorzystała ze swojego uprawnienia i wystąpiła z powództwem o naruszenie utraconego posiadania. Wystąpienie to okazało się skuteczne, albowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], przywrócono E. K. posiadanie zajmowanych dotychczas pomieszczeń na nieruchomości położonej w T. przy [...] z jednoczesnym zobowiązaniem G. S. do wydania kluczy umożliwiających Jej swobodny dostęp do przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzić zatem należy, że osoba wymeldowana poczyniła kroki ku temu, by udowodnić, iż nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu. Ponadto istotna w sprawie jest rozbieżność zeznań Zainteresowanych. Twierdzenie uczestniczki, że nie opuściła przedmiotowego lokalu i nadal koncentruje w nim swoje interesy życiowe, przeciwstawione zostało twierdzeniu Skarżącej o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu lokalu przez E. K.- M. W ocenie Sądu wskazane przez Organ II instancji okoliczności, świadczą o tym, że uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było uzasadnione, bowiem stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony oraz rozpatrzony w sposób dostateczny do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Takie przesłanki jak: dobrowolność, trwałość opuszczenia oraz zamiar przebywania w określonym miejscu i w nim skoncentrowanie swych spraw, winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, zgodnie z przepisami prawa procesowego, w tym przede wszystkim zgodnie z wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w świetle której organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy. W tym też celu, zgodnie z wymogami określonymi w treści art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tylko bezsporne ustalenia organu pierwszej instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia pozwoli na podjęcie prawidłowej decyzji w przedmiocie wymeldowania albo odmowy orzeczenia o wymeldowaniu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.