I SA/Wa 1653/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: J. M. wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. (k. 13 akt administracyjnych) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką – M. C. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił J. M. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia twierdząc, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki, przez co nie zostały spełnione wymogi zawarte w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W odwołaniu od w/w rozstrzygnięcia J. M. stwierdziła, że jej ciotka, ze względu na swój stan zdrowia, nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności egzystencjonalnych. Jedyną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem M. C., jest jej siostra (a matka skarżącej), która ze względu na stan zdrowia nie jest jednak w stanie wykonywać tego obowiązku. Ponownie analizując sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując treść przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium wyjaśniło, że obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Tymczasem J. M. nie jest spokrewniona z M. C. w takim stopniu, który zobowiązywałby ją do alimentacji, a więc niespełniona została przesłanka wynikająca z w/w art. 16a ust. 1 dotycząca obowiązku alimentacyjnego, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję z dnia 10 czerwca 2013 r. wniosła J. M., zarzucając naruszenie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i stwierdzenie, że J. M. nie jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny, podczas gdy z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika wprost, że może ona być osobą zobowiązaną do wykonywania obowiązku alimentacyjnego nad swoją ciotką – M. C. Dodała, że jej matka – K. M., jako osoba co do zasady zobowiązana do alimentacji w stosunku do siostry, nie może się nią samodzielnie opiekować z uwagi na zły stan zdrowia. W związku z powyższym – w ocenie skarżącej – obowiązek alimentacyjny obciąża ją, jako zstępną K. M. Wobec tak postawionych zarzutów J. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższego unormowania wynika, że Sąd w celu dokonania oceny praworządności zachowań organów administracji publicznej zobowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie dostrzeżone przez siebie naruszenia prawa i to niezależnie od żądań i zarzutów skargi. Sądowa kontrola dokonana według wyżej wskazanych kryteriów dała podstawę do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odpowiadają prawu. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na niepełnosprawną ciotkę. W niniejszej sprawie spór budzi okoliczność, czy organy obu instancji w sposób prawidłowy uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie, czy nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec ciotki. Na wstępnie wyjaśnić należy, że zasiłek, którego dotyczył wniosek strony, jest świadczeniem nowym, wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Powyższa nowelizacja wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529), dalej k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Świadczenie to uzależnione jest jednocześnie od kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Istotnym jest także to, że w art. 16a ust. 8 art. zawarto dodatkowe przesłanki, mianowicie wyłączające prawo do omawianego świadczenia. W jednolicie ukształtowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek opieki nad członkiem rodziny jest wywodzony wprost z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w normach k.r.o., a w szczególności z art. 128, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rzeczony obowiązek wynika także z regulacji art. 23 i 27 k.r.o., które stanowią, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. W świetle powyższego organy orzekające w niniejszej sprawie słusznie zakwestionowały uprawnienia J. M. do ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Skarżąca nie jest bowiem spokrewniona z M. C. w takim stopniu, który zobowiązywałby ją do alimentacji. Jako siostrzenica M. C. nie spełnia warunku koniecznego, wynikającego z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uniemożliwiło przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazać należy, że bez znaczenia do oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje kwestia, że skarżąca jest zstępną K.M., na której – co do zasady – ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej siostry, a która ze względu na swój stan zdrowia obowiązku tego wykonać nie może. Katalog podmiotów zobowiązanych do alimentacji jest bowiem, w świetle przepisów art. 16a ust. 1, jednoznaczny i nie obejmuje siostrzenicy. Na marginesie zaznaczenia wymaga, że okoliczność, iż J. M. nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przewidzianego w art. 16a ust. 1, z uwagi na fakt, iż jest siostrzenicą M. C., nie wyklucza możliwości ubiegania się o inne świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.