II GZ 492/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 9 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2228/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. I. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy zwolnienia R. I. od kosztów sądowych, 2. przyznać R. I. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2228/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku R. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata. Sąd I instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na trudną sytuację finansową. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, którym się opiekuje. Skarżący nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów, nieruchomości ani oszczędności. Jedyne źródło utrzymania skarżącego i jego ojca stanowi świadczenie emerytalne ojca skarżącego w kwocie 2.020 zł brutto. Ponadto ojciec skarżącego jest właścicielem samochodu marki Mercedes Sprinter (rok produkcji 2003). Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego WSA wywiódł, że od dnia 14 listopada 2012 r. skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (zaświadczenie Starosty T. z dnia 22 października 2013 r. - karta 43 akt). Od dnia 1 marca 2013 r. ojciec skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1.880,36 zł netto (decyzja ZUS Oddział w P. Inspektorat C. z dnia [...] marca 2013 r. o waloryzacji emerytury - karta 42 akt). Do miesięcznych wydatków skarżącego i jego ojca należą: opłata za mieszkanie – 368,23 zł (zawiadomienie o zmianie wysokości opłat - karta 39 akt), opłata za energię elektryczną – ok. 80 zł (faktura VAT z dnia 5 września 2013 r. za okres od 5 lipca 2013 r. do 5 września 2013 r. - karta 38 akt ), opłata za wodę - ok. 110 zł (faktura VAT z dnia 23 sierpnia 2013 r. za okres od 19 lipca 2013 r. do 23 sierpnia 2013 r. - karta 37 akt). Skarżący przedstawił również wyciąg z rachunku bankowego należącego do jego ojca za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. (karty 40 - 41 akt), na którym - wg stanu na dzień 30 września 2013 r. - były zgromadzone środki w wysokości 5.220,11 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. - uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie - wskazał, że bezsprzecznie sytuacja finansowa skarżącego i pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ojca pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych czyli wpisu sądowego w wysokości 120 zł. Z akt wynika ,że skarżący nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu ojca. Ich dochód miesięczny wynosi 1.880 zł, a środki zgromadzone na rachunku bankowym ojca skarżącego ponad 5.000 zł, wydatki miesięczne wynoszą 560 zł. Skarżący nie wykazał tym samym, że nie ma dostatecznych środków na opłacenie wpisu od skargi w kwocie 120 złotych. Dlatego też Sąd I instancji uznał, że nie może przyznać skarżącemu prawa pomocy w tym zakresie. Jednocześnie w ocenie WSA spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekraczało możliwości płatnicze skarżącego i jego ojca, a zatem konieczne było przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przed Sądem. Zażalenie na postanowienie wniósł R. I. zaskarżając to orzeczenie w części dotyczącej odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez odmowę zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sytuacji, w której nie jest on w stanie ich ponieść w żadnej części. Wobec powyższego wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że mimo zależności finansowej codziennym życiu skarżącego od jego ojca, błędne jest ustalenie budżetu gospodarstwa domowego, na potrzeby oceny wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przez pryzmat dochodów zapewnianych wyłącznie z emerytury osoby trzeciej względem niniejszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnoszącego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa zatem przede wszystkim na stronie, domagającej się udzielenia jej prawa pomocy. Jednocześnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, jak i jego domowników. Ocena tych dokumentów jest konieczna dla zbadania możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że odmowa zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jest nieuzasadniona. Poza sporem R. I. nie pracuje, od dnia 14 listopada 2012 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie posiada nieruchomości ani oszczędności, nie uzyskuje żadnego dochodu, (co udokumentował), z którego mógłby uiścić wpis od skargi. Skarżący pozostaje na utrzymaniu ojca. Jedyne źródło utrzymania skarżącego i jego ojca, pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, stanowi świadczenie emerytalne ojca. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący wykonał w całości obowiązek przedstawienia dokumentów źródłowych, do których przedłożenia został zobowiązany zarządzeniem z dnia 9 października 2013 r. Wyjaśnienia skarżącego należy ocenić jako wystarczające. Rozpoznając zażalenie Sąd miał na uwadze treść art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: k.r.o.), z którego wynika, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, a także art. 128 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jednocześnie należy uwzględnić, że obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim koszty związane z zapewnieniem utrzymania. Skarżący i jego ojciec - prowadząc wspólne gospodarstwo domowe - niewątpliwie współkształtują swoją sytuację finansową, poprzez wzajemny obowiązek pomocy w zakresie takim, jak wyżej wskazano. Jednakże brak podstaw by przyjąć, że na ojcu skarżącego spoczywa obowiązek regulowania publicznoprawnych zobowiązań syna. W tym stanie rzeczy fakt, że ojciec skarżącego - utrzymując siebie i syna z emerytury - posiada na rachunku bankowym środki pieniężne (ponad 5000 zł) nie znaczy, że skarżący ma dostateczne środki na opłacenie wpisu od skargi. Wobec powyższego, mając na uwadze ustaloną w sprawie sytuację finansową skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie uznał za zasadne i jednocześnie postanowił zwolnić go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z tych względów - na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji postanowienia.