II SA/Sz 668/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2013r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Starosta decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 2 ust.1 pkt 2 lit. l, art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), orzekł o utracie przez A.K. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy w sprawie potwierdza, iż A.K. w trakcie posiadania statusu osoby bezrobotnej podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pobierania stypendium szkoleniowego jako uczestnik projektu: "Rodzina bez barier", w związku z czym przestała spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy, od którego uzależnione jest posiadanie statusu bezrobotnego. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wskazała, że składki przekazane na ZUS pochodziły z udziału w projekcie unijnym, organizowanym przez PCPR i GOPS "Rodzina bez barier", a objęcie ubezpieczeniem nastąpiło jedynie na jeden dzień, tj. [...]. Ponadto podniosła, że nikt nie informował ją o tym, że została objęta ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym, ani o konsekwencjach z tym związanych. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 10 ust. 7 pkt 2 i art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia, organ II instancji wyjaśnił, że w dniu [...] do Powiatowego Urzędu Pracy wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informujące, że A.K. w dniu [...], tj. w trakcie posiadania przez stronę statusu osoby bezrobotnej, podlegała ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu. Strona bowiem uczestnicząc w projekcie "Rodzina bez barier" w okresie [...], tj. biorąc udział w kursie podstawowej obsługi komputera, otrzymała stypendium szkoleniowe w kwocie [...] zł brutto (na podstawie Zarządzenia Dyrektora PCPR z dnia [...]). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, za bezrobotnego można uznać m.in. osobę, która nie podlega na podstawie odrębnych przepisów obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. W danej sprawie taka sytuacja faktyczna miała miejsce, gdyż - czego sama skarżąca nie kwestionuje - strona podlegała, z tytułu zgłoszenia jej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Zgłoszenie skarżącej do ww. ubezpieczenia stało się wymagane w momencie, gdy skarżąca nabyła prawo do stypendium szkoleniowego i gdy została wypłacona jej kwota tego stypendium. Skoro zatem już od dnia [...] skarżąca nie spełniała warunków do uznania jej za osobę bezrobotną ze względów wskazanych wyżej i o których mowa w przepisach prawa materialnego, to zdaniem organu odwoławczego, Starosta zasadnie orzekł o pozbawieniu skarżącej tego statusu. Wojewoda podkreślił, że pozbawienie statusu osoby bezrobotnej z powodu przyczyny zdefiniowanej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l cyt. ustawy jest obowiązkiem organu I instancji. Organ czyni to w momencie powzięcia informacji o tym ze skutkiem od dnia, w którym zdarzenie to wystąpiło. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca kwestionując zasadność pozbawienia jej statutu osoby bezrobotnej wskazała, że nie wiedziała o objęciu jej składką zdrowotną, gdyż nikt jej o tym nie poinformował. Podniosła, że ubezpieczeniem objęto jedynie jeden dzień i to po 22 dniach po zakończeniu realizacji projektu "Rodzina bez barier". Zarówno inicjator tego projektu PCPR jak i GOPS, który zaproponował udział w tym projekcie, posiadali wiedzę, że jest osobą bezrobotną, pomimo tego nie poinformowali o konieczności wyrejestrowania się z powiatowego urzędu pracy. Skarżąca podkreśliła, że gdyby wiedziała o konsekwencjach związanych z uczestniczeniem w tym projekcie, to nigdy nie wzięłaby w nim udziału. Pozbawienie natomiast statusu osoby bezrobotnej spowoduje, że będzie zobowiązana zwrócić pieniądze z prac użyteczno-społecznych, na które skierował ją GOPS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według określonego ww. przepisach kryterium zgodności z prawem, Sąd uznał wniesioną skargę za zasadną z uwagi na naruszenie przez organy I i II instancji przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której orzeczono o pozbawieniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej z dniem [...]. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415), zwanej dalej ustawą. Stosownie do art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy, Starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Jednym z tych warunków jest niepodleganie, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy. Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że w sytuacji gdy w trakcie posiadania statusu osoby bezrobotnej, osoba ta została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego przez innego płatnika aniżeli Powiatowy Urząd Pracy, to wówczas właściwy organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania orzeczenia o pozbawieniu takiej osoby statusu osoby bezrobotnej. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji związanej, a zatem nie mieści się w ramach uznania organu administracji. Tym samym wypełnienie dyspozycji z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy, obliguje organ do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jako osoba bezrobotna w związku z udziałem w szkoleniu organizowanym w ramach projektu "Rodzina bez barier" przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, otrzymała stypendium szkoleniowe w kwocie [...] zł. Ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, że z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego oraz zdrowotnego. Znajdujący się w aktach sprawy formularz ZUS ZUA (k. [...] akt administracyjnych) potwierdza, że skarżąca podlegała w dniu [...] ubezpieczeniu, którego płatnikiem składek było Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Jak już wyżej wskazano, podleganie przez bezrobotnego obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu udziału w szkoleniu zorganizowanym przez inny podmiot niż urząd pracy, powoduje sankcję w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej. Nie mniej jednak warunkiem zastosowania tej sankcji jest wcześniejsze pouczenie bezrobotnego o przesłankach warunkujących utratę tego statusu. W przedmiotowej sprawie skarżąca w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, tj. w oświadczeniu z dnia [...] jak i w odwołaniu z dnia [...] podnosiła, że nie była poinformowana o objęciu ubezpieczeniem w związku z uczestniczeniem w szkoleniu jak i o skutkach związanych z tym ubezpieczeniem. Żaden z organów nie ustosunkował się do wskazanych kwestii, pomijając je w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć milczeniem, co stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. nr 39, poz.267), zwanej dalej "K.p.a." Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 9 K.p.a. "organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". W orzecznictwie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne wykorzystywanie przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2169/12, LEX nr 1321386). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że organy nie wykazały, aby skarżąca została pouczona, że udział w szkoleniu "Rodzina bez barier" w sytuacji otrzymania stypendium szkoleniowego powoduje powstanie obowiązku ubezpieczenia społecznego, a w konsekwencji utratę statusu osoby bezrobotnej. Tymczasem obowiązkiem organu jest poinformowanie o skutkach podlegania, na podstawie przepisów odrębnych, ubezpieczeniu społecznemu dla zachowania statusu osoby bezrobotnej oraz ustalenie, czy podmiot realizujący projekt poinformował o okoliczności powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Z oświadczenia bezrobotnego złożonego przez skarżącą w dniu [...] (część "C" karty rejestracyjnej) w pkt 8 znajduje się stwierdzenie, że "nie podlegam obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego", ale z żadnego z punktu nie wynika, aby podleganie w przyszłości obowiązkowi ubezpieczenia społecznego powodowało utratę statusu bezrobotnego, chociaż w pkt 17 zobowiązano skarżącą do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. Z kolei w podpisanych przez skarżącą informacjach o obowiązkach bezrobotnego i konsekwencjach nie wywiązania się z tych obowiązków, tj. z dnia [...] wskazano, że bezrobotny jest zobligowany do informowania o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej, przy czym również nie podano tych przesłanek, które powodują pozbawienie tego statusu. Tymczasem organy nie odniosły się co do wystosowanych do strony informacji o jej obowiązkach i prawach w aspekcie art. 9 K.p.a. Ponadto, co należy podkreślić, organy nie wyjaśniły, czy podmiot, który realizował projekt "Rodzina bez barier" (tj. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie dalej zwanym PCPR) dopełnił w wystarczającym stopniu obowiązkowi informacyjnemu dotyczącego konsekwencji otrzymania stypendium w związku z udziałem w projekcie, w tym o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu i możliwości rezygnacji z pobierania stypendium szkoleniowego przez uczestnika. Powyższe jest o tyle istotne, że na formularzu ZUS ZUA nie ma podpisu skarżącej jako osoby zgłaszanej do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, zaś z pisma PCPR z dnia [...] wynika, że składka emerytalna, rentowa, wypadkowa została sfinansowana w 100 % ze środków płatnika. Dodatkowo zwrócić należy również uwagę na fakt, że w dniu przystąpienia do szkolenia strona nawet nie posiadała wiedzy o tym, że za udział w kursie zostanie przyznane stypendium, skoro zarządzenie w tym zakresie Dyrektor PCPR podjął dopiero po zakończeniu kursu przez skarżącą. Brak stosownych ustaleń jak i ocen organów co do okoliczności należytego informowania strony o przesłankach warunkujących zachowanie statusu osoby bezrobotnej oraz o fakcie objęcia ubezpieczeniem społecznym w ramach udziału w projekcie "Rodzina bez barier", stanowi o naruszeniu art. 6, 7, 8 K.p.a. w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów I i II instancji. Zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 i 7 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i stoją na straży praworządności, podejmując w toku postępowania wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ zatem, stosownie do ww. zasady, rozpoznając sprawę zobowiązany jest kierować się przepisem prawa ale także i słusznym interesem strony, o ile nie pozostaje on w kolizji z prawem. W doktrynie wyrażono stanowisko, że z reguły uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wynikają dyrektywy interpretacyjne nie tylko prawa procesowego, ale również do prawa materialnego, o czym świadczy sformułowanie "do załatwienia sprawy" (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2012 r., s. 61). Jak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu wyłącznie na jeden dzień, zaś zgłoszenie do ZUS nastąpiło po upływie ok. 2 miesięcy od zakończenia kursu, natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie pozbawienia skarżącej statusu osoby bezrobotnej podjęto po upływie ok. 2,5 roku od dnia podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu otrzymanego stypendium. W tych okolicznościach faktycznych organy powinny były rozważyć, czy z uwagi na słuszny interes strony w postępowaniu, nie należało orzec co najwyżej o utracie statusu bezrobotnego jedynie na dzień, w którym stwierdzono objęcie ubezpieczeniem społecznym. Zarówno Starosta jak i Wojewoda, w dniu podjęcia rozstrzygnięć, mieli świadomość, że już w dniu [...] odpadała podstawa faktyczna pozbawiająca skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie zawiera przepisu, który regulowałby w jaki sposób określać termin utraty statusu osoby bezrobotnej w sytuacji niespełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy. Brak jest zatem uregulowania, które wskazywałoby na możliwość pozbawienia osoby objętej ubezpieczeniem społecznym statusu bezrobotnego, tylko za dany okres, w którym osoba ta podlegała ubezpieczeniu, ale brak jest również przepisu, z którego wynikałoby, aby jedynym możliwym sposobem określenia terminu zastosowania takiej sankcji stanowiła tylko i wyłącznie data powstania zdarzenia prawnego. Reasumując stwierdzić należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu I instancji będzie - stosownie do zarzutów odwołania - zbadanie, czy strona skarżąca została w sposób właściwy poinformowana o objęciu jej ubezpieczeniem społecznym z tytułu otrzymanego stypendium szkoleniowego i konsekwencjach z tym związanych, a następnie wydanie stosownego rozstrzygnięcia w sprawie mając na względzie powyższe rozważania Sądu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji wydano stosownie do art. 152 powołanej ustawy.