I GZ 219/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 746/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 746/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił [...] zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia [...] października 2013 r, odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. WSA w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. o sygn. akt I GZ 594/13 (k. 59 akt sądowych). Pismem z dnia 25 lutego 2014 r. (data prezentaty k. 69 akt sądowych) skarżąca złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzupełniony pismem z dnia [...] marca 2014 r., (k. 73 akt sądowych). We wniosku strona wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz trzyletnią córką. Dochody rodziny składają się jedynie z wynagrodzenia za pracę męża w wysokości [...] zł brutto. Cała rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym (drewnianym przykrytym papą) o powierzchni 50 m2. Dalej skarżąca zaznaczyła, iż nie posiada innego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jednocześnie wraz z mężem spłaca dwie pożyczki w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wydane w niniejszej sprawie prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii. Tymczasem strona skarżąca w swoim wniosku z dnia [...] lutego 2014 r. oraz w jego uzupełnieniu z dnia 24 marca 2014 r., nie wykazała żadnych nowych okoliczności, które uwzględniałyby zmianę postanowienia Sądu z dnia [...] października 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca powołała się na te same okoliczności, jak w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca ponownie dowodziła, że utrzymanie 3-osobowej rodziny wyłącznie z pensji męża obciążonej dodatkowo spłatą zobowiązań i pożyczek na łączną kwotę [...] zł miesięcznie, przemawia za zwolnieniem jej od ponoszenia kosztów sądowych. Dodatkowo wskazała, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami. Zdaniem WSA, są to te same okoliczności, które zarówno tutejszy Sąd w postanowieniu z dnia 31 października 2013 r., jak i Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2014 r. uznał za nieprzemawiające za zwolnieniem od kosztów sądowych. Już na etapie zażalenia do NSA skarżąca wskazywała, że wcześniej posiadane środki służyły zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny przed zimą. Dlatego brak oszczędności o którym mowa w sprzeciwie nie mógł być oceniony jako zmiana stanu faktycznego. Taka sytuacja skarżącej była już przedmiotem oceny Sądu. Powyższe skutkowało odmową zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie na podstawie art. 165 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych lub ewentualnie jego uchylenie. Podkreśliła, że obecnie mąż jest jedynym żywicielem rodziny (z wynagrodzeniem ok. [...] zł), ona obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżąca argumentowała dalej, że oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji pozbawił ją podstawowego prawa do obrony jej istotnych interesów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I GZ 594/13, którym oddalono zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 746/13, odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącą niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Ocena ta wynikała z analizy m.in. sytuacji materialnej skarżącej oraz wysokości środków pieniężnych zgromadzonych przez męża strony na rachunku bankowym. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia [...] października 2013 r., należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżąca w żaden sposób nie wskazała, że zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca powołała bowiem okoliczności podobne (lub te same) do tych, które wskazywała w poprzednio składanym wniosku. Wskazała bowiem na swoja trudną sytuacje materialną oraz konieczności utrzymania rodziny jedynie pensji męża. Godzi się zauważyć, że wydając postanowienia w przedmiocie poprzedniego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy Sądy obu instancji przy podejmowaniu rozstrzygnięć brały również pod rozwagę m.in. sytuację materialną skarżącej. Skarżąca tak do ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i zażalenia nie przedłożyła nowych dokumentów wskazujących na gorszą sytuację materialną w stosunku do tej, która była przedmiotem oceny w poprzednim postępowaniu w zakresie prawa pomocy. W tych okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zmiany oceny dokonanej we wcześniejszych postanowieniach WSA i NSA, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które – co wymaga podkreślenia – na obecnym etapie postępowania stanowią [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Podkreślenia wymaga, że WSA i NSA zobligowane były oceniać wniosek skarżącej w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a które – co stwierdzono wyżej – nie wskazują, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby zmianę na podstawie art. 165 p.p.s.a. prawomocnego postanowienia WSA z dnia 31 października 2013 r., którym odmówiono zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.