I FZ 488/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 879/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 879/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania B. sp. z o.o. w J. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 marca 2013 r. w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd, podkreślając wyjątkowość instytucji prawa pomocy, wskazał, że strona nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu treść akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że strona taką zdolność posiada. Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie Sąd zwrócił uwagę, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów, o czym świadczy uzyskany w 2012 r. przychód w kwocie 7 382 963,23 zł. Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom strony nie utraciła ona płynności finansowej, gdyż uzyskany przez nią do czerwca 2013 r. przychód wyniósł 858 535,50 zł. Strona, pomimo ujemnego wyniku finansowego w tym okresie w wysokości 506 630,42 zł, kontynuuje działalność gospodarczą. Zdaniem Sądu z twierdzeń zawartych w sprzeciwie wynika, że spółka jest zdolna do wygospodarowania wolnych środków, które przeznacza na inwestycje. Środki te w oceni Sądu spółka może częściowo przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych, bez zagrożenia płynności finansowej spółki. Sąd zaznaczył też, że z wyciągu z rachunku bankowego strony (w aktach sprawy I SA/Wr 754/13) wynika, iż w kwietniu 2013 r. spółka uzyskała pożyczkę bankową w wysokości 392 998,24 zł, tak więc posiada zdolność kredytową. Nadto zdaniem Sądu przepływy finansowe na rachunkach bankowych, z których wyciągi spółka przedłożyła, nie odzwierciedlają deklarowanych przychodów, strona więc dokonuje transakcji poza rachunkami, których posiadanie zadeklarowała. Z tych to względów Sąd pierwszej instancji uznał, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie, wynoszący 2 000 zł, jest dla strony kwotą znikomą i oczywiście możliwą do uiszczenia. Z uwagi na kilkumilionowy przychód oraz posiadaną zdolność kredytową Sąd uznał za bez znaczenia okoliczność, że wysokość wpisów od wszystkich złożonych przez stronę skarg wynosi 11 000 zł. W zażaleniu na to postanowienie strona wniosła o jego zmianę przez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") przez niezasadną ocenę, że spółka może ponieść żądaną opłatę. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że Sąd nienależycie ocenił zebrany materiał dowodowy, mylnie opierając się na wielkości przychodu osiągniętego w 2013 r., podczas gdy nie jest to miarodajny wskaźnik sytuacji finansowej skarżącej. Na skutek nieuregulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez kontrahentów skarżącej na łączną kwotę 926 797,32 zł spółka utraciła płynność finansową, od marca 2013 r. wydano przeciwko niej 6 nakazów zapłaty, obecnie prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne, występuje też zadłużenie względem ZUS oraz PFRON. Strona podkreśliła, że zarówno za ostatni rok obrotowy, jak i w obecnym roku (do końca czerwca) odnotowała stratę, a okoliczność przyznania jej pożyczki bankowej świadczy nie tyle od dobrych wynikach finansowych, co o konieczności pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, którymi spółka obecnie nie dysponuje. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że sytuacja finansowa spółki ulega ustawicznemu pogorszeniu (odnotowuje ona trwały spadek przychodów), co związane jest z kryzysem w branży usług budowlanych. Zdaniem strony twierdzenie Sądu, że konieczność uiszczenia wpisów od wszystkich skarg nie ma wpływu na sytuację finansową spółki, nie zostało w żaden sposób uzasadnione, podczas gdy niemożność opłacenia tych kosztów sądowych może pozbawić stronę prawa do sądu oraz doprowadzić do dodatkowych – i niesłusznych – obciążeń podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący przedmiotowe zażalenie podziela, stwierdzając równocześnie, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony. Zauważyć należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe - strata finansowa jest efektem nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie argumentował w tym zakresie Sąd pierwszej instancji wskazując przede wszystkim na osiągane przez spółkę obroty (sięgające w ubiegłym roku kilku milionów złotych). Także fakt uzyskania kredytu bankowego na kwotę blisko 400 000 zł nie potwierdza stanowiska skarżącej o jej trudnej sytuacji i utracie płynności finansowej (podmioty gospodarcze chcąc uzyskać wsparcie instytucji kredytowych muszą wykazać się wobec banków dobrą kondycją finansową). Niemożności wygospodarowania środków na uiszczenie kosztów sądowych we wszczętych przez stronę sprawach nie potwierdzają wreszcie twierdzenia spółki zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, w którym spółka wskazała, że z uwagi na specyfikę branży budowlanej, która wymaga ustawicznego inwestowania osiąganych przychodów, każde posiadane środki przeznacza na finansowanie prowadzonych inwestycji. Kwestia wyboru przez skarżącą innych celów, na które przeznacza ona posiadane środki finansowe, nie może przemawiać za zastosowaniem odstępstwa od zasady wynikającej ze wskazanego wyżej art. 199 P.p.s.a. W rozstrzyganej sprawie rozmiar prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, dysponowanie wolnymi środkami przeznaczanymi na inne cele, uzyskanie pożyczki bankowej w znacznej kwocie, jak i dokonywanie transakcji poza zadeklarowanymi rachunkami bankowymi miały decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Żadnej z powyższych okoliczności spółka w swym zażaleniu nie zaprzeczyła, a ich oceny w wystarczający sposób nie podważyła. Tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji, że z uzyskiwanych przez siebie przychodów spółka jest w stanie wygospodarować środki konieczne do poniesienia ciężaru finansowego związanego z zainicjowanymi przez siebie sprawami sądowoadministracyjnymi, pozostało niezakwestionowane, a argumenty zażalenia stanowią jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem, zwracając uwagę na kwestie niemające wpływu na jego trafność. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że strona jest w stanie pokryć koszty sądowe w przedmiotowej, jak i pozostałych toczących się równolegle z jej skarg sprawach. Warto równocześnie zaznaczyć, że analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając zażalenia spółki w innych sprawach (por. postanowienia z 21 listopada 2013 r., II FZ 979/13 i II FZ 980/13). Ze wskazanych przyczyn, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.