II FZ 980/13

Dnia 21 listopada 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 września 2013 roku sygn. akt I SA/Wr 754/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "B." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 marca 2013 roku nr [...] w przedmiocie: podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 rok postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., w sprawie sygn. akt I SA/Wr 754/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił "B." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł spółka zwróciła się o zwolnienie kosztów sądowych wskazując, że w związku z trudną sytuacją finansową firmy nie jest wstanie go uiścić. Podała, że na skutek niewypłacalności kontrahentów, których zobowiązania wobec spółki wynoszą łącznie 926.797zł, straciła płynność finansową i możliwość spłaty jej dostawców i podwykonawców. Spowodowało to liczne nakazy zapłaty, zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego i ZUS. Wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 409.252 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) stanowi kwotę 281.620 zł. Stan konta na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku strona, wskazała, że za 2012 r. spółka uzyskała przychody w kwocie 7.382.963 zł (zgodnie z zeznaniem podatkowym). Jej należności krótkoterminowe na koniec roku 2012 wynosiły 3.637.026 zł, a zobowiązania krótkoterminowe 1.720.882 zł. Do końca czerwca 2013 r. strona uzyskała przychody w wysokości 858.535 zł, odnotowując wynik ujemny na kwotę 506.630 zł. Z jednego z rachunków bankowych wpływy z kwietnia, maja i czerwca 2013 r. były przejmowane przez komornika. Na drugim rachunku brak środków, przy czym w dacie 4 kwietnia 2013 r. odnotowany został wpływ z tytułu kredytu w wysokości 392.998 zł, który pomniejszony został o wartość salda ujemnego i odsetek od debetu. Spółka przedłożyła też dokumenty wykazujące jej zobowiązania wobec kontrahentów: ZUS i PFRON. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy wskazując, że co prawda obroty spółki w porównaniu z rokiem 2011 uległy obniżeniu jednak nadal są wysokie, wielokrotnie przewyższają wartość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, co wskazuje, że strona miała możliwość wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, wskazując, że istotnie w porównaniu z rokiem 2011 jej przychody uległy znacznemu obniżeniu. Wskazała ponadto, że specyfika prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych wymaga ustawicznego inwestowania osiąganych przychodów i dlatego obecnie skarżąca każde posiadane środki przeznacza na finansowanie prowadzonych inwestycji. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W zaskarżonym postanowieniu WSA podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Pomimo zgłaszanych przez skarżącą problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje i nie utraciła płynności finansowej, o czym świadczy uzyskany do czerwca 2013 r. przychód w kwocie 858.535 zł. Strona pomimo ujemnego wyniku finansowego w tym okresie w wysokości 506.6300 zł, kontynuuje działalność gospodarczą. Posiada także zdolność kredytową, o czym świadczy uzyskanie w kwietniu 2013 r. pożyczki bankowej w wysokości 392.998 zł. Sąd podkreślił także, że przepływy finansowe na rachunkach bankowych, z których strona przedłożyła wyciągi, nie odzwierciedlają deklarowanych przychodów. Strona dokonuje więc transakcji poza rachunkami, których posiadanie zadeklarowała. Wobec powyższego w ocenie sądu I instancji wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 2.000 zł, który jest zwykle całkowitym kosztem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest dla strony kwotą znikomą i oczywiście możliwą do uiszczenia. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że strona z tytułu wszystkich zainicjowanych przez siebie spraw sądowoadministracyjnych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu winna uiścić wpisy w łącznej wysokości 11.000 zł. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach dotyczących możliwości poniesienia przez spółkę żądanej opłaty. Podkreśliła, iż zarówno w roku ubiegłym jak i do czerwca br. odnotowała ujemny wynik finansowy w swojej działalności, a okoliczność przyznania pożyczki nie świadczy o jej dobrych , ale o konieczności pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, którymi obecnie nie dysponuje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na bieżącym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Strata finansowa jest efektem nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie argumentował w tym zakresie sąd I instancji wskazując przede wszystkim, że spółka osiąga kilkumilionowe obroty. Także fakt uzyskania kredytu bankowego na kwotę blisko 400.000 zł nie potwierdza stanowiska skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej i możliwej utracie płynności. Podmioty gospodarcze chcąc uzyskać wsparcie instytucji kredytowych muszą wykazać się wobec banków dobrą kondycją finansową. Okoliczności tej nie potwierdzają wreszcie twierdzenia samej skarżącej spółki zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, w którym wskazała, że z uwagi na specyfikę branży budowlanej, która wymaga ustawicznego inwestowania osiąganych przychodów skarżąca każde posiadane środki przeznacza na finansowanie prowadzonych inwestycji. Kwestia wyboru przez skarżącą innych celów, na które przeznacza posiadane środki finansowe nie może przemawiać za zastosowaniem odstępstwa od zasady wynikającej ze wskazanego wyżej art. 199 p.p.s.a W rozstrzyganej sprawie rozmiar prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, wartość należących do spółki środków trwałych (409.252 zł.) oraz wysokość środków finansowych z kredytu bakowego miały decydujący wpływ na dokonaną przez sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej spółka nie podważyła w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu I instancji. Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że strona jest w stanie pokryć koszty sądowe w przedmiotowej jak i pozostałych toczących się równolegle z jej skargi sprawach. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji