III SA/Lu 416/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Sędziowie WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 września 2013 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. przyznał U. S. rentę strukturalną od stycznia 2011 r. do marca 2020 r. W/w decyzja została unieważniona decyzją z [...] lutego 2012 r., nr [...] Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa (ustalono, że skarżąca nie spełniała przesłanki do przyznania renty strukturalnej, gdyż nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, skoro na dzień przyznania renty strukturalnej posiadała użytki rolne o powierzchni 0,67 ha, podczas gdy łączna powierzchnia gruntów, które rolnik może pozostawić sobie na własne potrzeby, nie może przekraczać 0,5 ha). W toku kontroli instancyjnej, Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR. W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności wraz z odsetkami z tytułu renty strukturalnej wypłaconej w okresie od stycznia do czerwca 2011 r. Po rozpatrzeniu odwołania, w którym U. S. zarzuciła Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w L. nieznajomość prawa i przyznanie renty strukturalnej w sytuacji, gdy powinna zostać wydana decyzja odmowna, Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że płatność z tytułu renty strukturalnej za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2011 roku została przekazana na rachunek U. S. w dniach [...] marca 2011 r., [...] kwietnia 2011 r., [...] sierpnia 2011 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z [...] lutego 2011 r. Z poczynionych ustaleń wynikało, że na dzień 28 lutego 2011 r. skarżąca nie spełniła przesłanki, o której mowa w § 4 pkt 6 w związku z § 6 ust. 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Powierzchnia użytków rolnych pozostawionych przez U. S. wynosiła 0,67 ha i przekraczała limit 0,5 ha wynikający z w/w przepisów. Prowadzi to do wniosku, że kwota płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od stycznia do czerwca 2011 r. jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009). W sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 w/w rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, uzasadniające zwolnienie z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie powstaje, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ odwoławczy podkreślił, że z art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wynika obowiązek wydania decyzji administracyjnej o zwrocie nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych bez względu na przyczynę, z powodu której wypłata nastąpiła. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie U. S. zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając naruszenie: - art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez przyjęcie, że istnieją podstawy materialnoprawne do zwrotu pobranych płatności, że wystarczające jest ustalenie o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, podczas gdy rzeczą organu było zbadać, czy płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu; - art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, poprzez pominięcie zasady, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności może zostać wyłączony, jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki (po pierwsze, płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a po drugie, błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika); - § 20 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, poprzez przyjęcie, że wypłata renty nie była wynikiem (pomyłki) błędu organu, w sytuacji, kiedy organ był zobowiązany do weryfikacji wniosku skarżącej o przyznanie renty strukturalnej (w tym wszystkich przedłożonych przez skarżącą dokumentów i dokumentów potwierdzających przekazanie gospodarstwa rolnego), a skarżąca nie mogła błędu wykryć; - art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, niewyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności zagadnienia, czy przyznanie płatności nastąpiło na skutek pomyłki organu, czy organ wydając decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. prawidłowo zweryfikował wniosek (w tym czy, prawidłowo ustalił powierzchnię użytków rolnych pozostawionych na własny użytek), co w konsekwencji doprowadziło do obarczenia skarżącej negatywnymi skutkami błędu popełnionego przez organ. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że we wniosku z dnia [...] września 2010 r. o przyznanie renty strukturalnej przedstawiła dokumenty potwierdzające spełnienie warunków do uzyskania renty określone w w/w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. Skarżąca wyjaśniła, że w zmianie do wniosku z dnia [...] lutego 2011 r. zadeklarowała do pozostawienia na własny użytek dodatkowo działki ewidencyjne zadeklarowane wcześniej do przekazania następcy. Powyższe wynikało z przekonania, że wielkość działek stanowiących współwłasność liczy się zgodnie z posiadanym udziałem, a nie bierze się pod uwagę całej powierzchni nieruchomości. Organ w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej dysponował danymi, które w późniejszym okresie stanowiły podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Świadczy to o błędzie organu. Zatem nie można obciążać rolnika negatywnymi skutkami pomyłki organu, gdyż stanowi to oczywiste naruszenie zasady praworządności (art. 7 k.p.a.) i zasady zaufania (art. 8 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie ustalenia U. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w okresie od stycznia do czerwca 2011 r. Wyniki kontroli nie potwierdzają zarzutów i wniosków skargi o naruszeniu przez organ przepisów prawa. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy kwestii, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków (publicznych) pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie to następuje w drodze decyzji administracyjnej, kończącej postępowanie prowadzone w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji, zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne Zarówno jednak wówczas, gdy w postępowaniu o ustalenie kwoty nadmiernie pobranych lub nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie jak i wtedy, gdy wynika ona z ostatecznych decyzji uchylających lub stwierdzających nieważność decyzji w przedmiocie przyznania płatności czy pomocy, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR (vide wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. (k. 198 akt adm.) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. przyznał U. S. rentę strukturalną w wysokości 1115 zł od stycznia 2011 r. do marca 2020 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność powyższej decyzji (k. 285 akt adm.). Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy w/w decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR (k. 291 akt adm.). W dalszym toku postępowania w dniu [...] czerwca 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. wydał koleją decyzję, którą przyznał skarżącej rentę strukturalną od lipca 2011 r. do marca 2020 r. w wysokości 1115 zł (k. 310 akt adm.). Z akt sprawy wynika, że U. S. nie zaskarżyła, ani decyzji Prezesa ARiMR z [...] maja 2012 r., ani decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z [...] czerwca 2012 r. Tym samym decyzje te stały się ostateczne w administracyjnym toku instancji. Skoro decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. o przyznaniu renty strukturalnej U. S. od stycznia 2011 r. do marca 2020 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją ostateczną, a decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. przyznano skarżącej rentę strukturalną od lipca 2011 r. do marca 2020 r., to organ słusznie uznał, że skarżąca utraciła prawo do uzyskania płatności za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2011 r. W tej sytuacji środki pieniężne przekazane (w dniach [...] marca 2011 r., [...] kwietnia 2011 r., [...] sierpnia 2011 r.) skarżącej na wskazany przez nią - we wniosku o wpis do ewidencji producentów - rachunek bankowy należało uznać za pobrane nienależnie w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować zobowiązaniem skarżącej do ich zwrotu. Przedmiotowa płatność jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Zarzuty i wnioski skargi formułowane na tle zasady wynikającej z powołanego przepisu koncentrują się głównie na fakcie, że organ w dacie orzekania o przyznaniu renty strukturalnej dysponował wszystkimi dokumentami (dowodami) dotyczącymi przekazywanego gospodarstwa rolnego (w tym danymi na temat łącznej powierzchni użytków rolnych, ich położenia i stanu prawnego gruntów). Skarżąca pomija, że powierzchnia gruntów pozostawionych na własne potrzeby wynosiła wówczas 0,67 ha (okoliczność bezsporna), podczas gdy o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej można mówić gdy zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, powierzchnia użytków posiadanych lub współposiadanych przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha. Z akt sprawy wynika, że grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego przekazywano dwuetapowo - w dniu [...] stycznia 2011 r. (na mocy aktu notarialnego A Nr [...]) oraz [...] lipca 2011 r. (kiedy to aktem notarialnym A Nr [...], mąż skarżącej, S. S. darował M. S. zabudowaną działkę gruntu nr 1599 o powierzchni 0,27 ha). Zatem do dnia [...] lipca 2011 r. skarżąca dysponowała gruntami o powierzchni przekraczającej limit 0,5 ha. Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z jej oświadczeniem z dnia [...] lutego 2011 r. (k. 165 akt adm.), że łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych przez nią i jej męża nie przekracza 0,5 ha. W tych warunkach zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wbrew wywodom i argumentacji podniesionej w skardze, która do końca nie wyjaśnia na czym polegał błąd organu (poza tym, że zgodnie z § 20 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. organ nie miał prawa do wydania pozytywnej decyzji w sprawie renty strukturalnej) i dlaczego skarżąca tego błędu nie mogła wówczas wykryć. W myśl art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Z tych też względów skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.