III SA/Wa 922/13
WyrokWSA w Warszawie2013-10-03
Skład orzekający: Jarosław Trelka, Barbara Kołodziejczak-Osetek, Dariusz Kurkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy podatkowe, ustalając łączny wymiar zobowiązania podatkowego za rok 2009, prawidłowo uznały skarżących za samoistnych posiadaczy nieruchomości, mimo braku przeprowadzonego postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach i niejednoznacznego statusu skarżących jako spadkobierców?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy podatkowe naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 122, 180 § 1, 187 § 1 oraz 191, poprzez przedwczesne i arbitralne przypisanie skarżącym statusu samoistnych posiadaczy nieruchomości. Ustalenie tego statusu, a tym samym podatnika, wymagało od organów podatkowych podjęcia dodatkowych kroków dowodowych, w tym odebrania od skarżącej oświadczenia o kręgu spadkobierców i wyjaśnienia powodów uznania się za samoistnego posiadacza dopiero od 2012 r. W przypadku skarżącego, brak dowodów na jego status spadkobiercy uniemożliwiał przypisanie mu cech samoistnego posiadacza.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia łącznego zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości i rolnym za rok 2009 dla skarżących, którzy zamieszkiwali i prowadzili działalność gospodarczą na nieruchomości, której właścicielami w ewidencji gruntów byli zmarli rodzice skarżącej. Organy podatkowe uznały skarżących za samoistnych posiadaczy nieruchomości, mimo braku przeprowadzonego postępowania spadkowego. Skarżący kwestionowali ten status, wskazując na brak woli posiadania "jak właściciel" oraz na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez organy.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W., stwierdził, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. solidarnie na rzecz M. F. i I. F. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi M. F. i I. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2009 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. solidarnie na rzecz M. F. i I. F. kwotę 174 zł (słownie: sto siedemdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wójt Gminy W. (dalej "Wójt") decyzją z [...] listopada 2012 r., wydaną na podstawie m.in. art. 21 § 1 pkt 2, art. 207 Ordynacji podatkowej (zwanej też dalej "Op" lub "Ordynacją"), art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 4, art. 6, ust. 7 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm., zwanej też dalej "upol"), art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 4 ust. 1, art. 6a ust. 6, art. 6c ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm., zwanej dalej "upr"), dokonał I. i M.F. (dalej – odpowiednio - "Skarżąca" oraz "Skarżący") wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2009.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wysokość podatku ustalono na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków oraz informacji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego złożonych 1 lutego 2012 r. i 6 lutego 2012 r. Skarżący pomimo pisemnego wezwania nie złożyli informacji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego za rok 2009.
Wójt wyjaśnił, że z zapisów w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w L. wynika, że E. i H.K. figurują jako właściciele zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., działka nr [...], obręb S. E.K. zmarł w 1997 r. zaś H.K. zmarła w 1990 r. Postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone. Wójt wskazał, że "potencjalnym" spadkobiercą jest córka, I.F., która wraz z mężem, M.F., zamieszkuje pod adresem ul. [...] w S. co najmniej od 10 lat, zgodnie z zeznaniami sołtysa wsi S. Skarżący prowadzi pod powyższym adresem działalność gospodarczą od 22 maja 1984 r. W ocenie Wójta wszystkie powyższe okoliczności świadczą o domniemaniu korzystania z powyższej nieruchomości przez Skarżących. Wójt uznał, że Skarżący są samoistnymi posiadaczami nieruchomości i na nich ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości i w podatku rolnym.
W odwołaniach od powyższej decyzji Skarżący zarzucili Wójtowi naruszenie przepisów postępowania, poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz dopowiedzenie okoliczności faktycznych i prawnych, a tym samym uznanie, że byli i są posiadaczami samoistnymi nieruchomości. Wskazali też na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 i ust. 3 upol przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że są posiadaczami samoistnymi, pomimo że się za takowych nie uważają, i którymi w świetle przepisów prawa nie są. Skarżący wskazali też na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 336 Kodeksu cywilnego, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że są posiadaczami samoistnymi.
Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
W uzasadnieniach podkreślili, że pojęcie "potencjalnego" spadkobiercy nie jest znane ani prawu cywilnemu, ani administracyjnemu, wskazali, że tylko sąd powszechny, a nie Wójt (czy inny organ administracji) jest uprawniony do określenia kręgu spadkobierców po zmarłej osobie. Fakt zamieszkiwania lub prowadzenia działalności pod jakimś adresem nie może stanowić podstawy do nałożenia obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości. Podkreślili, że przepisy upol nie przewidują, by podatnikiem była osoba zamieszkująca na terenie danej nieruchomości, a tym bardziej nie wskazano, że podatnikiem jest osoba prowadząca na tym terenie działalność gospodarczą. Podnieśli, że nie są ani właścicielami, ani posiadaczami samoistnymi, użytkownikami wieczystymi gruntów, posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego Skarżący wyjaśnili, że dla zaistnienia posiadania konieczne jest zawsze spełnienie dwóch elementów: corpus i animus. Wskazali, że I.F. do 2012 r. nie miała świadomości, woli, chęci posiadania przedmiotowej nieruchomości jako posiadacz samoistny, nie był zatem spełniony element animus. Podkreślili, że dopiero do protokołu z 30 października 2012 r. Skarżąca zeznała, że w 2012 r. zaczęła siebie uważać za posiadacza samoistnego, zaś Wójt nie jest uprawniony do decydowania o tym, jaką świadomość miała i ma.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO") decyzją z [...] lutego 2013 r., utrzymało w mocy ww. decyzję Wójta, uznając, że Skarżący winni być uznani za samoistnych posiadaczy przedmiotowej nieruchomości. SKO powtórzyło zasadniczą argumentację Wójta.
Na powyższą decyzję Skarżący wnieśli do Sądu skargę, w której zarzucili:
- naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz nierzetelne i wybiórcze rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, dopowiedzenie do stanu faktycznego nieistniejących okoliczności faktycznych i prawnych, a tym samym uznanie - wbrew przepisom prawa - iż Skarżący był i jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości i włada tą nieruchomością;
- naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 upol oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 upr, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości jest Skarżący, który za posiadacza samoistnego się nie uważa i w świetle przepisów prawa posiadaczem samoistnym nie jest. Nałożenie obowiązku podatkowego nastąpiło przez przyjęcie, że Skarżący mieszka na tej nieruchomości (choć nie ma tam zameldowania) oraz prowadzi tam działalność gospodarczą, pomimo braku przeprowadzenia postępowanie spadkowego po zmarłych właścicielach nieruchomości;
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 336 Kodeksu cywilnego, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż prowadzenie na przedmiotowej nieruchomości działalności gospodarczej i zamieszkiwanie na niej oznacza zamiar władania nieruchomością dla siebie, co skutkowało uznaniem, że Skarżący jest posiadaczem samoistnym nieruchomości;
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 140 Kodeksu cywilnego, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż skoro Skarżący mieszka na tej nieruchomości i prowadzi tam działalność gospodarczą i może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób, pobierać pożytki i inne dochody, to oznacza to władanie nieruchomością z wyłączeniem osób trzecich i możliwość rozporządzania rzeczą;
- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż Skarżący władają przedmiotową nieruchomością, i że skoro nie ma przeprowadzonego postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach, nie są znani spadkobiercy, to są posiadaczami samoistnymi. Wskazali, iż są "potencjalnymi" spadkobiercami zmarłych właścicieli nieruchomości.
W uzasadnieniu Skarżący podtrzymali w pełni argumentację podniesioną w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym decyzji administracyjnych, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie, analizowana według powyższych kryteriów, zasługiwała na uwzględnienie.
Zasadnicza okoliczność niniejszej sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy Skarżący w roku 2009 byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości w S., składającej się z działki nr [...], obręb 1. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, podatnikami są osoby fizyczne będące posiadaczami samoistnymi nieruchomości.
Z wydanej w I instancji decyzji Wójta Gminy W. wynika, że w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele nieruchomości widnieją rodzice Skarżącej – E. i S.K. Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) statuuje natomiast zasadę związania organów podatkowych danymi wynikającymi z ewidencji. W ocenie Sądu związanie to dotyczy jednak, wbrew poglądowi zasugerowanemu w skardze, tylko przedmiotowych elementów ewidencji. Przywołany przepis Prawa geodezyjnego i kartograficznego nie oznacza bezwzględnego, bezwarunkowego i całkowitego związania organów podatkowych ewidencją gruntów i budynków, gdyż tak szeroko rozumiana moc wiążąca ewidencji byłaby trudna do pogodzenia z podstawowymi zasadami postępowania podatkowego, tj. zasadą prawdy materialnej i zasadą praworządności (art. 187 § 1, art. 120 Ordynacji podatkowej). Wymiar podatku musi opierać się bowiem na danych rzeczywistych, a nie jedynie udokumentowanych, zaewidencjonowanych w jakimkolwiek rejestrze urzędowym, jeśli istnieją wystarczające przesłanki, że te udokumentowane, zaewidencjonowane dane są nieprawdziwe. Ewidencja gruntów i budynków ma więc formalny walor wiążący tylko w odniesieniu do gruntów oraz - równocześnie - tylko do elementów przedmiotowych gruntu, tj. powierzchni, klasyfikacji, zabudowy, klasy. Z art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika bowiem, że ewidencja jest przydatna w postępowaniu podatkowym w zakresie podstawy opodatkowania ("Podstawę [...] wymiaru podatków [...] stanowią dane zawarte w ewidencji..."). Inna z kolei wartość ewidencji polega na ścisłym powiązaniu jej treści z konkretnymi przepisami podatkowego prawa materialnego. Przykładowo – jeśli np. w definicji zawartej w art. 1 ust. 2 ustawy o podatku leśnym wskazano, że lasem są grunty sklasyfikowane jako las w ewidencji gruntów, to ewidencja staje się wówczas jedynym, miarodajnym źródłem klasyfikacji podatkowej przedmiotu opodatkowania. Gdyby więc z innych dowodów, np. z dokonanych oględzin, wynikało jednoznacznie i bezspornie, że dany grunt nie jest lasem, gdyż jest w całości zabudowany albo stanowi grunt orny, to jednak de iure jest nadal lasem. Dopiero dokonana zmiana w ewidencji pozwoliłaby przyjąć inny charakter tego gruntu.
Wydaje się, że najwymowniejszym przykładem braku formalnego związania podmiotowymi elementami ewidencji jest sytuacja, jak zaistniała w niniejszych sprawach, tj. sytuacja, gdy ujawniona w niej jako właściciel lub użytkownik wieczysty osoba fizyczna już nie żyje (vide też wyroki tutejszego Sądu o sygn. III SA/Wa 1817/12 oraz III SA/Wa 1818/12, a także III SA/Wa 2371/12 – 2373/12). Gdyby ignorować ten fakt, i poprzestawać jedynie na danych z ewidencji, to należałoby pogodzić się ze skierowaniem decyzji do tej zmarłej osoby. Oznaczałoby to konieczność tolerowania w obrocie prawnym decyzji nieważnej, gdyż uczynienie stroną postępowania osoby zmarłej musi być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji
Z tego względu nie można zgodzić się ze Skarżącymi, iż tylko dokonanie zmian w ewidencji umożliwiłoby przypisanie im statusu podatników podatku od nieruchomości.
Poza sporem jest, że widniejący w ewidencji, jako właściciele, rodzice Skarżącej, nie żyją (zmarli w latach 90-tych ub. wieku). Otworzyło to kwestię statusu Skarżących jako ewentualnych posiadaczy samoistnych przedmiotowej nieruchomości, czyli jako podatników.
Zawarte w skargach rozważania Skarżących co do istoty posiadania samoistnego są prawidłowe, ale zauważyć wypada, że Organy prezentują takie samo stanowisko w tym zakresie. Problem niniejszych spraw nie polegał przecież na tym, czy posiadanie samoistne wymaga – poza elementem tradycyjnie określanym jako corpus – także odpowiedniego nastawienia psychicznego posiadacza, określanego jako animus. Sporne w niniejszych sprawach było natomiast to, czy Skarżący, posiadając nieruchomość, istotnie wykazywali wspomniany element nastawienia psychicznego, czy takie nastawienie w jakikolwiek sposób zamanifestowali na zewnątrz, czy mieli jakiekolwiek podstawy faktyczne dla posiadania nieruchomości "jak właściciel" (art. 336 ab initio Kodeksu cywilnego), i czy Organy przeprowadziły w tych kwestiach wystarczające postępowanie dowodowe, zaś swoim ustaleniom dały odpowiedni wyraz w uzasadnieniu decyzji. W tym zakresie Sąd uznał skargi Skarżących za zasadne.
Jakkolwiek nie można zgodzić się zarzutami naruszenia przez Organy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w postępowaniu podatkowym stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a nie Kpa), to jednak z akt przeprowadzonych postępowań podatkowych wynika, że w niniejszych sprawach zabrakło koniecznych ustaleń co do samoistności posiadania przez Skarżących nieruchomości w Skrzeszewie. W efekcie Organy naruszyły art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej.
Wniosek o samoistności posiadania Organy sformułowały tylko na tej podstawie, że Skarżący bezspornie zamieszkują na nieruchomości od co najmniej 10 lat (vide np. zeznanie sołtysa wsi S.), że Skarżący prowadzi na niej działalność gospodarczą, Skarżąca jest "potencjalnym" spadkobiercą, zaś – odnośnie do statusu Skarżącego - "...jest samoistnym posiadaczem nieruchomości bez względu na to czy jest potencjalnym spadkobiercą czy też nie należy do grona spadkobierców." (strona 2 decyzji Wójta Gminy W.). Sąd wyraża zatem pogląd, że samo zamieszkiwanie na nieruchomości albo prowadzenie na niej działalności gospodarczej wcale nie musi świadczyć o samoistnym charakterze posiadania. Zresztą o takim charakterze nie świadczy też zameldowanie albo brak zameldowania pod danym adresem (Skarżący akcentowali w skargach brak zameldowania). Zamieszkiwać może też np. najemca, który ponadto może nawet – za zgodą wynajmującego lub bez takiej zgody – prowadzić działalność gospodarczą na przedmiocie najmu. Takiemu najemcy nie sposób przypisać woli posiadania "jak właściciel". Zamieszkiwanie i prowadzenie działalności gospodarczej może co najwyżej uprawdopodabniać wolę posiadania "jak właściciel", tj. stanowić zewnętrzny przejaw takiej woli, ale nie dowodzi jej w sposób definitywny.
Zgodzić się natomiast należy z Organami, że na odpowiednie nastawienie psychiczne Skarżących, świadczące o samoistności ich posiadania, wskazuje ewentualny status spadkobiercy po zmarłych E. i H.K. (choć dziwić musi jednoczesne uznanie przez Wójta statusu spadkobiercy za okoliczność prawnie istotną odnośnie do Skarżącej, zaś za nieistotną odnośnie do Skarżącego).
Skarżąca konsekwentnie podawała, że nie uważała się za samoistnego posiadacza nieruchomości aż do 2012 r. W trakcie całego postępowania podatkowego nie zostało jednak jasno wyjaśnione, czy istotnie uważa się ona za spadkobiercę swoich rodziców. Stosowanie przez Wójta pojęcie "potencjalny spadkobierca" nie zostało w żaden sposób uzasadnione ani przesłuchaniem Skarżącej, ani odebraniem od niej jakiegokolwiek oświadczenia pisemnego, ani protokołem z zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Nie wyjaśniono, co spowodowało, że dopiero od 2012 r. uważa się ona za samoistnego posiadacza, czy istnieją inni, ustawowi spadkobiercy jej zmarłych rodziców, albo czy pozostawili oni testament, w którym do spadku powołany został ktoś inny, niż Skarżąca. Dopiero wyjaśnienie tych wszystkich okoliczności pozwoliłoby przyjąć, że posiadanie nieruchomości przez Skarżącą miało charakter samoistny lub niesamoistny. Będąc spadkobiercą (współspadkobiercą) posiada się bowiem "jak właściciel" w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego, zaś zamieszkiwanie na nieruchomości taki charakter posiadania potwierdza i stanowi jego zewnętrzny wyraz.
Odnośnie do sytuacji prawnej Skarżącego należy odnotować, że w toku postępowania wyraźnie wypowiedział się on co do swojego statusu jako spadkobiercy – wskazał mianowicie, że takim spadkobiercą nie jest (vide np. protokół zapoznania Skarżącego z materiałem dowodowym zgromadzonym przez Wójta). Art. 339 Kodeksu cywilnego ustanawia co prawda zasadę domniemania samoistności posiadania, ale to domniemanie funkcjonuje przede wszystkim na gruncie prawa i postępowania cywilnego i nie zwalnia przez to organów administracji podatkowej z ciężaru ustalenia charakteru posiadania na potrzeby postępowania podatkowego. Gdyby jednak nawet przyjąć istnienie tego domniemania w postępowaniu podatkowym, to Skarżący – wskazując na brak swojego statusu spadkobiercy – domniemanie to obalił. Ciężar wykazania, że jest on spadkobiercą, a przez to posiadaczem samoistnym, spoczął w tej sytuacji na Organach. Zamieszkiwanie Skarżącego na nieruchomości, a nawet prowadzenie tam działalności gospodarczej, można wówczas wytłumaczyć istniejącym w takich warunkach i w takich relacjach rodzinnych stosunkiem użyczenia – Skarżąca jako spadkobierca użycza swojemu mężowi rzecz do używania, a Skarżący nie rości sobie żadnych uprawnień rzeczowych do przedmiotu użyczenia, gdyż ma pełną świadomość, że spadkobiercą jego zmarłych teściów jest tylko jego żona. Trudno w takiej sytuacji dopatrywać się po stronie Skarżącego samoistności posiadania nieruchomości, czyli posiadania "jak właściciel".
Skarżący mylą się twierdząc, że Organy nie mogły samodzielnie oceniać samoistności posiadania nieruchomości przez Skarżących, i że należy to do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego. Sąd zauważa, że żaden przepis nie pozbawił Organów uprawnienia do samodzielnej oceny tej podstawowej okoliczności dotyczącej charakteru posiadania, czyli – w związku z art. 3 ust. 1 pkt 2 upol – ustalenia statusu podatnika. Mylą się też Skarżący twierdząc, że tylko przeprowadzenie postępowania spadkowego w sądzie spadku pozwoliłoby ustalić status spadkobiercy. Gdyby przyjąć ten pogląd Skarżących, to należałoby zaakceptować sytuację, w której przez wiele lat nie można zidentyfikować podatnika, a zobowiązania podatkowe ulegają przez to przedawnieniu, gdyż – na co wskazuje notoryjnie znana praktyka – postępowania spadkowe często nie są w ogóle przeprowadzane, albo przeprowadza się je po kilkudziesięciu latach od śmierci spadkodawcy. Otóż status spadkobiercy jest elementem stanu faktycznego, jaki wskazywać może na samoistność posiadania rzeczy, i jako taki wymaga ustalenia przez organy podatkowe na potrzeby postępowania podatkowego. Odrębną kwestią jest natomiast ustalenie tego statusu spadkobiercy przez sąd powszechny w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Takie orzeczenie jest skuteczne erga omnes – w tym także na potrzeby postępowania podatkowego, gdyby postępowanie spadkowe zostało przeprowadzone wcześniej, przed postępowaniem podatkowym. W postępowaniu podatkowym status ewentualnego spadkodawcy może i powinien być jednak ustalany przez organy podatkowe, ale oczywiście tylko w tym zakresie, w jakim ma to znaczenie dla zidentyfikowania podatnika. Skutki ustalenia tej okoliczności przez organy nie wykraczają poza postępowanie podatkowe.
Wadliwość postępowań przeprowadzonych w niniejszych spraw podatkowych polegała więc na tym, że dysponując uprawnieniem do ustalenia, tylko na potrzeby postępowania podatkowego, kręgu spadkobierców, Organy z tego uprawnienia w istocie nie skorzystały, w efekcie czego przypisanie Skarżącym statusu podatnika (samoistnego posiadacza) było przedwczesne i arbitralne.
W dalszym postępowaniu konieczne będzie odebranie od Skarżącej jednoznacznego oświadczenia co do znanego jej kręgu spadkobierców ustawowych lub testamentowych oraz wyjaśnienie powodów, dla których uważa się za samoistnego posiadacza dopiero od 2012 r. Z kolei odnośnie do Skarżącego przypisanie mu statusu samoistnego posiadacza (podatnika) możliwe będzie tylko wówczas, gdy Organy wykażą jego status spadkobiercy. Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy za takim statusem Skarżącego nie przemawia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje Wójta Gminy W. Na podstawie art. 152 tej ustawy procesowej Sąd wstrzymał wykonanie decyzji, zaś na podstawie art. 200 – orzekł w przedmiocie kosztów postępowania.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło