I OSK 319/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 440/14 odrzucającego skargę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 440/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę M. M. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. W jego uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona do rąk J. M., kuratora częściowo ubezwłasnowolnionego M. M., dnia 3 czerwca 2014 r., co ww. potwierdziła własnoręcznym podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki pocztowej. J. M., działając w imieniu M. M., w dniu 5 czerwca 2014 r. wniosła o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie m.in. adwokata, bądź radcy prawnego z urzędu. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II SO/Op 45/14. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 czerwca 2014 r. ustanowiono dla M. M. adwokata. Pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu poinformowała o wyznaczeniu dla strony adwokata M. B., a następnie pismem z dnia 3 lipca 2014 r. podała, że w jego miejsce wyznaczona została adwokat A. N. Ostatnio wymienione pismo, wpłynęło do Sądu I instancji w dniu 14 lipca 2014 r. W dniu 12 sierpnia 2014 r. adwokat A. N., działając w imieniu M. M., wniosła skargę na opisaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, nie domagając się przywrócenia terminu do jej wniesienia. Odpowiadając na wezwanie Sądu, Kierownik Biura Okręgowej Rady Adwokackiej w Opolu w piśmie z dnia 18 listopada 2014 r. poinformował, że zawiadomienie adwokata M. B. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla M. M., zostało wysłane listem poleconym w dniu 26 czerwca 2014 r. (l.dz.1381/14), a pismo zawiadamiające adwokat A. N. – w dniu 10 lipca 2014 r. (l.dz.1477/14). Rada nie posiada natomiast informacji, kiedy przesyłki te zostały przez adresatów odebrane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywołał brzmienie przepisów art. 53 § 1 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a., z których wynika że skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Wniesienie skargi bezpośrednio do sądu, zamiast za pośrednictwem organu administracji publicznej skutkuje tym, że sąd ten powinien ją przekazać właściwemu organowi celem nadania właściwego biegu. W takiej sytuacji o zachowaniu ustawowego trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi decyduje data wysłania skargi przez sąd do właściwego organu administracji publicznej. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu została doręczona do rąk osoby uprawnionej J. M., kuratora M. M., w dniu 3 czerwca 2014 r. Uregulowany w przepisie art. 53 § 1 P.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął więc w dniu 3 lipca 2014 r. Skarga została wniesiona w dniu 12 sierpnia 2014 r. (data stempla pocztowego) bezpośrednio na adres Sądu, a następnie przy piśmie z dnia 18 sierpnia 2014 r. doręczona Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Opolu, celem nadesłania odpowiedzi na skargę i akt administracyjnych sprawy. Za datę wniesienia skargi należy wobec tego uznać datę jej nadania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do właściwego organu (tj. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu), co miało miejsce w dniu 18 sierpnia 2014 r., a zatem po upływie ustawowego terminu, warunkującego skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przytoczył Sąd przepis art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. M. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia. Zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 88 w zw. z art. 244 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż skarga od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], została złożona po upływie przewidzianego ustawą terminu w sytuacji, gdy termin ten biegł na nowo od momentu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a skarga została złożona w ustawowym terminie. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, nieopłaconych w całości na rzecz pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż termin na wniesienie skargi został zachowany, bowiem powinien być liczony od dnia dowiedzenia się pełnomocnika o ustanowieniu go w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Ustanowiony w powołanym przepisie termin jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie, zaś dokonanie czynności procesowej po jego upływie pozostaje bezskuteczne. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości określa zarówno początek biegu terminu do zaskarżenia aktu (dzień doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie), jak i konsekwencje złożenia skargi po jego upływie. Stosownie bowiem do brzmienia art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. skargę spóźnioną sąd jest zobowiązany odrzucić. W świetle przytoczonych unormowań kwestionowane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu należało uznać za odpowiadające prawu. Skoro w imieniu skarżącego decyzję organu II instancji odebrała J. M., jako jego kurator w dniu 3 czerwca 2014r., to przyjąć trzeba, że termin do złożenia skargi na powyższe rozstrzygnięcie upływał z dniem 3 lipca 2014 r. Zatem skarga wniesiona w dniu 12 sierpnia 2014 r. została – jak trafnie stwierdził Sąd I instancji – złożona po upływie ustawowego terminu zakreślonego do zaskarżenia decyzji. Podkreślić przy tym należy, że bez znaczenia dla upływu terminu do wniesienia skargi pozostawał fakt ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. W świetle przepisów ustawy regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w momencie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu termin do zaskarżenia decyzji "otwiera się na nowo". Taka interpretacja przeczyłaby jednoznacznej treści art. 53 § 1 P.p.s.a., nakazującemu liczenie terminu do wniesienia skargi od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje argumentów prawnych, by podzielić pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że termin do wniesienia skargi należało liczyć od dnia, w którym pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego ustanowieniu w sprawie. Stanowisko, iż złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i ewentualne wyznaczenie pełnomocnika z urzędu pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi jest utrwalone w praktyce (p. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1034/14 i cytowane tamże orzeczenia, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje też biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to przeważnie upływa bezskutecznie zanim postępowanie wpadkowe w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie pomyślnie dla strony zakończone. W konsekwencji czego praktyka uznaje, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony (op. cit.) Zaskarżenie decyzji po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe przeto wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania danej czynności procesowej. Zatem powoływana w rozpatrywanym przypadku niemożność dochowania terminu przez adwokata ustanowionego z urzędu mogłaby być rozważana na tle konkretnych okoliczności danej sprawy w ramach rozpoznawania ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Natomiast w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi nie został złożony. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że wskazane przepisy art. 88 w zw. z art. 244 P.p.s.a. nie dotyczą stanu niniejszej sprawy, tym samym zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywód nie mógł być zaakceptowany. Ponadto w treści skargi kasacyjnej wskazano inny akt niż będący przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, co również świadczy o braku dołożenia przez pełnomocnika z urzędu staranności w prowadzeniu spraw strony skarżącej. Poza tym skargę kasacyjną wniesiono wadliwie, bo do sądu bezpośrednio, a nie za pośrednictwem organu, co już skutkować winno jej odrzuceniem, gdyż nie ma podstawy prawnej przekazywania jej organowi. Co prawda taka praktyka się wykształciła, lecz jest ona bezpodstawna i nieuzasadniona po 11 latach obowiązywania nowej regulacji prawnej w tej materii. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako że w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne. Orzekając w tej materii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu winien uwzględnić okoliczności podniesione w tym postanowieniu.