I OZ 1034/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu z dnia 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 104/14 odrzucające skargę kasacyjną T. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2014 r., II SA/Po 104/14 w sprawie ze skarg T. K. na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie nienależytego załatwienia sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r., II SA/Po 104/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargi T. K. na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie nienależytego załatwienia sprawy. Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 21 lutego 2014 r. Pismem z dnia 22 lutego 2014 r. T. K. wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem umożliwienia mu skorzystania z drogi odwoławczej. Postanowieniem z dnia 22 maja 2014 r. Sąd ustanowił dla T. K. radcę prawnego z urzędu. Pismem z dnia 4 lipca 2014 r. Wicedziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Poznaniu zawiadomił Sąd o wyznaczeniu dla T. K. radcy prawnego w osobie R. S. Pismem z dnia 6 sierpnia 2014 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym tego samego dnia, reprezentujący T. K. tenże radca prawny złożył skargę kasacyjną, nie domagając się jednak przywrócenia terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 r., odrzucił skargę kasacyjną. W jego uzasadnieniu wskazał, że skarga ta powinna być złożona najpóźniej 24 marca 2014 r., bo w tym dniu upływał 30-dniowy ustawowy termin zastrzeżony dla dokonania tej czynności, liczony od dnia doręczenia stronie odpisu zaskarżonego postanowienia. Natomiast nadana w dniu 6 sierpnia 2014 r. przez pełnomocnika skarżącego skarga kasacyjna została złożona po tym terminie i dlatego podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji okoliczność, że skarżącemu został przyznany pełnomocnik z urzędu już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uzasadniała co najwyżej żądanie przywrócenia terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunki przywrócenia terminu, oraz wymogi dla wniosku o przywrócenie terminu określają przepisy art. 86 § 2 i art. 87 P.p.s.a. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera jednak wniosku o przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji nie podzielił również poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. II OZ 253/05 (publ. CBOSA pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia, w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu powziął wiadomość o wyznaczeniu go przez właściwy organ samorządu zawodowego do reprezentowania oznaczonej osoby w konkretnej sprawie. Pogląd ten nie znalazł akceptacji w późniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego (p. postanowienia z dnia 12 października 2012 r., II OZ 884/12, z dnia 12 września 2013 r., I OZ 767/13, z dnia 8 maja 2014 r., II GZ 194/14, publ. jw.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji należy przyjąć, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej może mieć natomiast znaczenie w przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, co jednakże w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Od tego postanowienia skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu złożył zażalenie, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 178 P.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w niniejszej sprawie, skutkujące odrzuceniem skargi kasacyjnej jako wniesionej po upływie terminu określonego w art. 177 § 1 P.p.s.a., podczas gdy przyjąć należy, że bieg terminu do wniesienia tejże skargi rozpoczął się z dniem zawiadomienia pełnomocnika o fakcie wyznaczenia go z urzędu dla skarżącego, a zatem w dniu 10 lipca 2014 r., co prowadzi do konstatacji, iż nadając ją w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 6 sierpnia 2014 r. pełnomocnik terminu 30-dniowego dochował. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zdaniem autora zażalenia złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wstrzymuje bieg terminu do złożenia środka zaskarżenia, a rozpoczęcie biegu tego terminu nastąpiło dopiero z dniem doręczenia pełnomocnikowi skarżącego pisma informującego go, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu przez właściwy organ samorządu zawodowego, co oznacza, że skarga kasacyjna została wniesiona w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Dla sporządzenia skargi kasacyjnej, stosownie do brzmienia art. 175 § 1 P.p.s.a., zastrzeżono przymus adwokacko-radcowski. Jego realizacja może nastąpić bądź poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru, bądź w wyniku uzyskania prawa pomocy i wyznaczenia go przez właściwą korporację. Te czynności nie mają jednak wpływu na kwestię terminu do wniesienia środka odwoławczego, nawet wówczas, gdy zostały dokonane po wydaniu zaskarżonego orzeczenia, gdyż brak ku temu podstawy prawnej. W takiej sytuacji bieg 30-dniowego terminu wynikającego z art. 177 § 1 P.p.s.a. do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczyna się od doręczenia zaskarżonego orzeczenia stronie. Zatem błędny jest pogląd żalącego się, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to przeważnie upływa bezskutecznie zanim postępowanie wpadkowe w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie pomyślnie dla strony zakończone. W konsekwencji czego praktyka uznaje, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony w sprawie (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 358/14, z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 851/14 i I OSK 852/14, publ. jw.). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także wynikiem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 P.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że odpis zaskarżonego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 21 lutego 2014 r., zatem od tej daty biegł termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro więc wniesiono ją w dniu 6 sierpnia 2014 r., to uczyniono to po jego upływie, nie domagając się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Tymczasem jest to jedyna możliwość usunięcia skutku omieszkania terminu. Jak wynika z akt ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego dowiedział się o fakcie jego wyznaczenia przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. Przeto od tego dnia rozpoczął bieg siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to wniosek wraz ze skargą kasacyjną winien zostać złożony do sądu w ciągu 7 dni i nie później niż w dniu upływu 30 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Jednakowoż pełnomocnik skarżącego kasacyjnie nie załączył do wniesionej skargi kasacyjnej wniosku o przywrócenie terminu. Termin na wniesienie skargi kasacyjnej nigdy, a więc nawet w tej sytuacji, nie jest przywracany automatycznie z urzędu przez sąd. Wobec tego podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.