II GZ 194/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 358/13 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 358/13, w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu w dniu 4 czerwca 2013 r. Na wniosek z dnia 4 lipca 2013 r., Sąd postanowieniem z dnia 8 października 2013 r., ustanowił dla skarżącego adwokata i zwolnił go od kosztów sądowych. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik w dniu 23 grudnia 2013 r. złożył skargę kasacyjną od wyżej wymienionego wyroku. W ocenie Sądu I instancji, skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), i jako taka podlegała odrzuceniu. W sprawie, termin ten upływał z dniem 4 lipca 2013 r., zaś skargę kasacyjną nadano po jego upływie. Zdaniem Sądu, okoliczność, że pełnomocnik skarżącego został ustanowiony – w wyniku pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy – po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem, nie powoduje przerwania, zawieszenia ani przedłużenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność ta, może uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, o co jednak w przedmiotowej sprawie pełnomocnik nie wnosił. Zażalenie na wskazane postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 178 w zw. z art. 177 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) poprzez uznanie, iż pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną, uchybiając trzydziestodniowemu terminowi do jej złożenia, a w konsekwencji odrzuceniu skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy skarga została złożona w trzydziestodniowym terminie od dnia doręczenia pełnomocnikowi informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu; - art. 177 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, iż trzydziestoosobowy termin na złożenie skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, również w sytuacji gdy ustanowiono pełnomocnika z urzędu, co miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie; - art. 85 w zw. z art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne uznanie, iż pełnomocnik był w obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy skarga kasacyjna została złożona w terminie 30 dni od dnia doręczenia pełnomocnikowi informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia; Naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 45 w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię tychże przepisów, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu oraz prawa do odwołania się od orzeczenia Sądu I instancji, poprzez nadmierny formalizm oraz niepełną, a w konsekwencji wadliwą interpretację przepisów art. 177 § 1 w zw. z art. 86 oraz art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co finalnie prowadzi do zróżnicowania – ze względu na status materialny – sytuacji procesowej strony postępowania reprezentowanej przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zdaniem skarżącego, złożenie skargi kasacyjnej w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia pełnomocnikowi informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, nie może stanowić uchybienia terminowi, o którym mowa w art. 177 cyt. ustawy, skutkującego odrzuceniem środka odwoławczego. Termin określony powyższym przepisem, nie ma bowiem zastosowania w sytuacji, gdy stronie ustanowiono pełnomocnika z urzędu. Błędne jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że pełnomocnik miał obowiązek złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, skoro terminowi temu nie uchybił. W uzasadnieniu zażalenia wskazano między innymi, na rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do terminu złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy pełnomocnik z urzędu został ustanowiony po upływie tego terminu. Zdaniem skarżącego, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tej kwestii nie reguluje. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny powinien dokonać takiej wykładni prawa, która pozwoli jednostce na realizację konstytucyjnie zagwarantowanych praw, poprzez odejście od nadmiernie formalnego spojrzenia na kwestię terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu. Przepis art. 177 § 1 cyt. ustawy należy interpretować w sposób umożliwiający wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu w terminie 30 dni od ustania rzeczywistych przeszkód uchybienia terminowi, bez potrzeb składania formalnego wniosku o przywrócenie terminu. Inne rozumienie tego przepisu sprzeczne jest z konstytucyjnym prawem do sądu. Skarżący wniósł ponadto o przedstawienie przez Naczelny Sąd Administracyjny do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu, zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w zakresie interpretacji przepisu art. 177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Zgodnie zaś z art. 178 tej ustawy, wojewódzki sąd administracyjny odrzuci skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu. Z ugruntowanej linii orzeczniczej wynika, że na początek biegu tego terminu, czy też na jego zakończenie, nie ma wpływu postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej, niezależnie od tego, czy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika z wyboru, czy też ustanowionego z urzędu, w wyniku pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 625/11, postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 555/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OZ 328/11, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GZ 213/09). W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że termin do złożenia skargi kasacyjnej, został naruszony. Z uwagi na fakt, iż wyrok Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 4 czerwca 2013 r., należy uznać, że termin do wniesienia środka odwoławczego upłynął w dniu 4 lipca 2013 r. Skoro skarga kasacyjna została wniesiona 23 grudnia 2013 r., to należało uznać ją za spóźnioną i odrzucić na podstawie art. 178 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tym samym poglądu prawnego wyrażonego w postanowieniu tego Sądu z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 253/05, w którym stwierdzono, że "termin do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zatem biec od dnia, w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu powziął wiadomość o wyznaczeniu go przez właściwy organ samorządu zawodowego do reprezentowania oznaczonej osoby w konkretnej sprawie". Pogląd ten jest odosobniony. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 września 2012 r., sygn. akt I FZ 33/11, uznał ten pogląd za "niedozwoloną prawotwórczą działalność władzy sądowniczej w zakresie ustalenia innego dnia początku biegu terminu niż określony w ustawie". Podobnie, w kwestii rozpoczęcia biegu terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 cyt. ustawy, w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu po jego upływie, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 218/13. W takiej sytuacji, aby skarga kasacyjna została rozpoznana, konieczne jest złożenie wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 85 w związku z art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy go uznać za nieuzasadniony. W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane, nie ulega wątpliwości, że złożenie skargi kasacyjnej nastąpiło po upływie ustawowego terminu, zatem czynność tę należało uznać za bezskuteczną. Skarżący nie wnosił o przywrócenie tego terminu, co oznacza, że przepis art. 87 ww. ustawy nie miał zastosowania. Nie mogło tym samym dojść do jego naruszenia. Argumentacja autora zażalenia oraz powołane przez niego orzecznictwo, w dużej mierze dotyczą instytucji przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, w sytuacji ustanowienia pełnomocnika po upływie terminu do dokonania tej czynności. Kwestia ta leży jednak poza granicami niniejszego postępowania, wobec braku wniosku w tym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów Konstytucji. Strona miała bowiem możliwość obrony swoich praw przed sądem na zasadach przewidzianych w ustawie. Pełnomocnik, ustanowiony po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu, mimo że miał świadomość jego uchybienia. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia, zdawał sobie również sprawę z tego, że praktyką orzeczniczą jest uwzględnianie wniosków o przywrócenie terminu uchybionego z powodu prowadzenia postępowania incydentalnego, jakim jest postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że Sąd I instancji naruszył konstytucyjne prawo do sądu, czy też zasadę dwuinstancyjności postępowania. Takie rozumienie omawianych przepisów znajduje potwierdzenie w przytoczonym w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12. Trybunał stwierdził, że określony w art. 177 § 1 termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od momentu doręczenia stronie odpisu orzeczenia niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jeśli ustanowiony z urzędu pełnomocnik zostanie wyznaczony po upływie tego terminu, to w obowiązującym stanie prawnym, interpretowanym w zgodzie z Konstytucją, konieczne jest przywrócenie terminu oraz efektywna możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie natomiast z art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przywrócenie terminu może nastąpić jedynie na wniosek strony. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do składu siedmiu sędziów tego Sądu w zakresie wykładni art. 177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wywiedziono powyżej, przepis powyższy jasno określa termin do złożenia skargi kasacyjnej. Nie jest to zatem zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, o których mowa w art. 187 § 1 cyt. ustawy. Jedynie na marginesie należy nadmienić, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, jako termin procesowy, podlega również przywróceniu na zasadach wskazanych w art. 86 i następnych ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, co do czego zgodni są przedstawiciele judykatury i doktryny (por. postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II GZ 113/10, postanowienie NSA z 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 141/12, Tarno J.P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 242). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.