IV SA/Gl 1054/12
WyrokWSA w Gliwicach2013-10-10
Skład orzekający: Andrzej Matan, Teresa Kurcyusz – Furmanik, Małgorzata Walentek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może uchylić decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeśli okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, już upłynął, a właściwym trybem do wzruszenia decyzji ostatecznej w przypadku ujawnienia się nowych okoliczności faktycznych jest wznowienie postępowania?Ratio decidendi
Sąd uznał, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niedopuszczalne, gdy okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, już upłynął. W takiej sytuacji właściwym trybem do wzruszenia ostatecznej decyzji jest wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jeśli ujawnią się nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dacie wydania decyzji, a nieznane organowi. Zastosowanie niewłaściwego trybu stanowi istotne naruszenie prawa procesowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne L.D. z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Organ pierwszej instancji uchylił decyzję, uznając świadczenie za nienależnie pobrane, ponieważ mąż strony, J.D., nabył prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej z tytułu opieki nad dzieckiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując możliwość uchylenia decyzji z mocą wsteczną po upływie okresu świadczeniowego oraz brak właściwego pouczenia o braku prawa do świadczenia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ś.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant St. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r. nr [...]
Prezydent Miasta Ś. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił w całości z dniem 1 lutego 2010 r. wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., nr [...] przyznającą L.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną A.D. na okres od 1 lutego 2010 do 31 stycznia 2012 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., zgodnie z którą małżonek strony- J.D. od d 28 grudnia 2001r. nabył uprawnienie do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (o symbolu EWK).
Natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko. Skoro zatem J.D. miał ustalone prawo do wcześniejszej emerytury w związku z niepełnosprawnością córki, w tym za okres za który uzyskała świadczenie pielęgnacyjne na córkę, to prawo do tego świadczenia jej nie przysługiwało.
Organ pierwszej instancji wskazał na przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy oraz marszałek wojewody mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwu związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W myśl z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Wobec tego świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od 1 lutego 2010r. do 31 stycznia 2012r. uznano za świadczenie nienależnie pobrane, bowiem wypłacono je stronie mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
W części IV wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjne złożonego w dniu 10 lutego 2010 r. znajduje się oświadczenie L.D., że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia oraz zobowiązała się niezwłocznie powiadomić o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia. Poza tym, miała ona obowiązek poinformowania o wszelkich okolicznościach związanych ze sprawą dotyczącą przyznania prawa do świadczenia.
Zdaniem organu strona w dniu złożenia wniosku, po zapoznaniu się z tym pouczeniem, miała świadomość tego, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje.
L.D. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, w tym art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, iż mimo upływu w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta Ś. okresu na jaki świadczenie rodzinne zostało przyznane, istniały podstaw do uchylenia na podstawie tego przepisu z mocą wsteczną decyzji przyznającej świadczenie oraz art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy, poprzez przyjęcie, iż strona pobierając świadczenia, była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Poza tym podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 i art. 136 k.p.a., mający wpływ na wynik sprawy przez ich niewłaściwe zastosowanie .
W pierwszym rzędzie zwróciła uwagę na brak podstaw prawnych do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, kiedy okres na jaki zostało ono przyznane już upłynął. Zakwestionowała również uznanie świadczenia za nienależnie pobrane ze względu na brak właściwego pouczenia o braku podstaw do jego pobierania w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ta okoliczność, która spowodowała, iż nie miała ona stosowanej wiedzy w tym zakresie, nie została dostatecznie wyjaśniona przez organ prowadzący postępowanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił zarzuty podnoszone w odwołaniu, dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia, jakie w jego wyniku zostały poczynione. W szczególności podkreślono, że w dniu 10 lutego 2010r. L.D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – A.D., urodzoną [...] r. Do wniosku załączyła wymagane dokumenty, w tym orzeczenie o niepełnosprawności córki z dnia [...] r., na podstawie którego orzeczono u niej znaczny stopień niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na okres do dnia 31 stycznia 2012r. Na tej podstawie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ś. przyznał wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związku z koniecznością opieki nad dzieckiem – A. D. w kwocie 520,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2010 r. do 31 stycznia 2012 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności. W decyzji tej, w części pt. "Pouczenie o prawach i obowiązkach osoby pobierającej świadczenia opiekuńcze" w punkcie 5 była zawarta informacja o tym, że zaistnienie negatywnych przesłanek przysługiwania świadczeń rodzinnych po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia może powodować utratę prawa do ich pobierania oraz wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
W związku z wydaniem w dniu [...] r. kolejnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki (do dnia 29 lutego 2016 r.) L.D. w dniu 28 lutego 2012 r. złożyła nowy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad córką. Do wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki z dnia [...] r. oraz inne, wymagane prawem dokumenty. Pismem z dnia 6 marca 2012 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do ZUS Oddział w C. o udzielenie informacji czy symbol emerytury EWK oznacza, że osoba jest uprawniona do wcześniejszej emerytury w związku z jej opieką nad dzieckiem wymagającym stałej opieki oraz o potwierdzenie czy J.D. jest uprawniony do wcześniejszej emerytury (o symbolu EWK) w związku z opieką nad dzieckiem (A.D.) wymagającym stałej opieki i wskazanie okresu uprawnienia do powyższego świadczenia. Zgodnie z uzyskaną informacją z dnia 25 kwietnia 2012 r., J.D. od dnia 28 grudnia 2001 r. nabył uprawnienia do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki o symbolu EWK. Wobec tego decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił L.D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – A.D., na wniosek z dnia 28 lutego 2012 r. Następnie pismem z dnia 25 maja 2012 r. zawiadomił L.D. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r. nr [...], którą przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z przyznanym J. D., od dnia 28 grudnia 2001 r. prawem do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki — A.D. W zawiadomieniu tym organ poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu oraz o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów, w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa i w dniu [...] r. organ pierwszej instancji wydał kwestionowaną odwołaniem decyzję.
Kolegium, w tym stanie rzeczy, podzieliło pogląd organu pierwszej instancji o zaistnieniu podstaw do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r. przyznającej stronie świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, iż L.D. nienależnie pobrała świadczenie za wskazany w decyzji okres.
Jednocześnie Kolegium nie znalazło uzasadnienia dla zarzutów podnoszonych w odwołaniu przez stronę. W związku z powyższym organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W skardze z dnia 24 października 2012 r. pełnomocnik L.D. wnosi uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego:
1) art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, iż mimo upływu w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta Ś. okresu na jaki świadczenie rodzinne zostało przyznane, istniały podstaw do uchylenia na podstawie tego przepisu z mocą wsteczną decyzji przyznającej świadczenie;
2) art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy, poprzez przyjęcie, iż skarżąca pobierając świadczenia, była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezależnie od powyższego zaskarżonej decyzji zarzuca także naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy - art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. i art. 136 kpa - przez ich niewłaściwe zastosowanie.
W uzasadnieniu skargi podnosi w szczególności, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie rodzinne zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, o jakim mowa w tym przepisie, nie może nastąpić z mocą wsteczną ( wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. I OSK 535/2008). Wobec tego uchylenie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy zaskarżonej decyzji z mocą wsteczną nastąpiło w sposób wadliwy.
Kwestionuje również uznanie przez organy orzekające w sprawie pobranego świadczenia za nienależne, wskazując na przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 i 2 za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania bądź też
świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z tych przesłanek, bowiem nie znajduje uzasadnienia przyjęcie, iż skarżąca pobierając świadczenia, była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych, w sytuacji gdy faktycznie pouczenia takiego nie otrzymała. Na potwierdzenie tezy o rzekomej wiedzy odwołującej o nie przysługiwaniu jej świadczenia oparł się wyłącznie na wniosku o świadczenie podpisanym przez skarżącą, bez zażądania stosownych wyjaśnień od odwołującej w tym zakresie. Jako dowolne, dokonane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., traktuje przyjęcie tezy, iż L.D. składając oświadczenie oraz w okresie pobierania świadczenia posiadała wiedzę o tym, że świadczenie takie jej nie przysługuje.
W myśl art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz art. 136 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organy mają obowiązek wyczerpująco zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, co umożliwi wszechstronną ocenę sprawy i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia na podstawie właściwej normy prawnej.
Dokonane ustalenia i wnioski powinny następnie znaleźć odzwierciedlenie w jasnym, przekonywającym uzasadnieniu, poprzez wskazanie wszystkich niezbędnych elementów, określonych w art. 107 § 3 kpa tj. faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także poprzez wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r.,poz. 270, dalej: p.p.s.a. ), sąd administracyjny w postępowaniu zainicjowanym skutecznie wniesioną skargą bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, a oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez L.D.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r. nr [...], uchylającą w całości z dniem 1 lutego 2010 r. wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...] r., nr [...], na podstawie przyznano L.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną A.D. na okres od 1 lutego 2010 do 31 stycznia 2012 r.
Zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 32 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139 poz. 992 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Ta ostania przesłanka, a więc uznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą za nienależnie pobrane, stanowiła podstawę uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r., przyznającą L.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną córkę - A.D.
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak stanowi art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Odnosząc się do zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. jako podstawy materialnoprawnej decyzji uchylającej prawo do świadczeń rodzinnych po okresie świadczeniowym, należy stwierdzić, iż w sytuacji, kiedy upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak było podstaw do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w trybie tam określonym. Tryb ten służy wyłącznie dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osoby uprawnionej w granicach okresu zasiłkowego. Po jego upływie decyzja przyznająca świadczenie nie może już stanowić źródła dalszych uprawnień, w związku z tym odpada możliwość jej modyfikowania, tym bardziej że do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń zastosowanie znajduje materialnoprawna instytucja ich zwrotu, w ramach której wydaje się odrębną decyzję, o której mowa w art. 30 ust. 5 pkt. I 6 u.ś.r. Odmienne stanowisko powoduje w praktyce negatywne skutki dla osób pobierających świadczenie. Często nie zdają sobie one sprawy z następstw decyzji uchylającej wydanej na podstawie art. 32 u.ś.r., bazującej na ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia, która już została zrealizowana, natomiast w postępowaniu o zwrot świadczenia, w którym dopiero dowiadują się o finansowym aspekcie sprawy, okazuje się, że kwestia nienależnego pobrania została już przesądzona w decyzji uchylającej, od której strony często nie odwołują się .
Kwestia świadczeń nienależnie pobranych stanowić powinna przedmiot innego (odrębnego) postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art. 30 u.ś.r. Fakt nienależnie pobieranego świadczenia jest ściśle związany z winą świadczeniobiorcy i jego świadomością o tym, że pobierane przez niego świadczenie jest nienależne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca 2012 r., II SA/Łd 337/12, LEX nr 1229046).
Natomiast, w ocenie składu sędziowskiego w przedmiotowej sprawie zachodziła podstawa do wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie w trybie wznowienia postępowania. Przyjdzie bowiem zauważyć, że okoliczność w postaci ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury przez J.D. ze względu na opiekę się dzieckiem – A.D., istniała w dacie podejmowania przez Prezydenta Miasta Ś. decyzji z dnia [...] r., przyznającej L.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę.
Odpowiada ona przesłance wznowieniowej, określonej w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Była to niewątpliwie okoliczność istotna dla sprawy, skoro skutkowała podwyższeniem dochodu rodziny powodującym przekroczenie kryterium ustawowego, istniała ona w dniu wydania decyzji i nie była znana organowi, który decyzje tę wydał (dowiedział się o niej dopiero w dniu 1 grudnia 2010 r.).
Właściwym dla wzruszenia decyzji z dnia [...] r. wobec tego był tryb wznowieniowy, a nie tryb przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zastosowanie niewłaściwego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej należy uznać za istotne naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy. Przyjdzie zauważyć, że przepis art. 151 k.p.a. określa rozstrzygnięcia, jakie w wyniku wznowienia postępowania mogą być podjęte przez właściwy organ. Katalog tych rozstrzygnięć ma, w zasadzie, charakter zamknięty. Organ ten, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a., wydaje decyzję w której:
1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo
2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
W przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. ( § 2 art. 151).
Decyzja wydana przez organ pierwszej instancji (uchylająca rozstrzygnięcie przyznające świadczenie), a tym samym i decyzja utrzymująca ją w mocy, nie mieszczą się we wskazanym wyżej katalogu. Przepis art. 151 § 1 pkt. 2 nakazuje, po uchyleniu decyzji w wyniku wznowienia postępowania, wydanie nowej rozstrzygającej o istocie sprawy.
Podkreślenia wymaga to, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Tym samym uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania otwiera drogę do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.
W konkluzji przyjdzie zatem stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ś. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ze względu na zastosowanie niewłaściwego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej tj. trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. podczas gdy właściwym był tryb wznowieniowy z art.145 § 1 pkt. 5 k.p.a.
Jak wynika z realiów rozpatrywanej sprawy, ze względu na zamknięcie drogi do wznowienia postępowania wobec ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. uchylającej decyzję organu I instancji wydaną w wyniku wznowienia postępowania i umarzającą postępowanie wznowieniowe, nie jest w chwili obecnej możliwe ponowne zastosowanie tego trybu.
Powyższe rozważania prowadza do konkluzji, że organ I instancji winien umorzyć przedmiotowe postępowanie, a w zakresie ewentualnych nienależnie pobranych świadczeń może uruchomić instytucję zwrotu z art. 30 ust. 5 ustawy. Z tych też powodów Sąd nie odniósł się do zagadnień materialnoprawnych,skoro zakwestionował sam tryb przeprowadzonego postępowania.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło