II GZ 393/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 442/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gry postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 282/13 odmówił B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] lutego 2013 r., w przedmiocie cofnięcia uprawnień diagnosty do wykonywania badań technicznych pojazdów. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Wnioskiem datowanym na dzień [...] stycznia 2014 r., uzupełnionym poprzez złożenie wypełnionego i podpisanego urzędowego formularza PPF w dniu 5 lutego 2014 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Według oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Z kolei z oświadczenia o majątku wynika, że wraz z żoną posiadają dwie nieruchomości oraz dwa samochody osobowe. Wnioskodawca - zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF – osiąga dochód w wysokości 1.900 zł brutto miesięcznie. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2014 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia i dokumenty nie zostały przedłożone w zakreślonym terminie referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniesionym przez skarżącego sprzeciwie wskazano, że złożony pierwotnie wniosek, jak i ujawnione w nim dane stanowiły dostateczny materiał dowodowy do rozpoznania i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Do wniesionego sprzeciwu skarżący załączył: - dokument z dnia 10 grudnia 2013 r. potwierdzający dokonanie zapłaty 80 zł za wykonanie usług kominiarskich; - potwierdzenie uiszczenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres lipiec 2013 r. – luty 2014 r. (w wysokości 140 zł za dwa miesiące); - fakturę VAT za dostawę wody i odprowadzenie ścieków z dnia 9 stycznia 2014 r. (za okres 4 października 2013 r. – 1 stycznia 2014 r.) na kwotę 294,61 zł; - polisy ubezpieczeniowe wraz z czterema potwierdzeniami płatności składek ubezpieczeniowych w kwotach po 132 i 30 zł za okresy październik – grudzień 2013 r. oraz styczeń – marzec 2014 r.; - cztery faktury VAT za energię elektryczną za okres 28 października 2013 r. – 28 lutego 2014 r. opiewające na kwoty: 249,99 zł, 262,26 zł, 275,02 zł i 253,27 zł. Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu takiej pomocy. Zdaniem Sądu, porównanie kwoty wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł z jego stanem majątkowym i dochodami z tytułu umowy o pracę nie determinuje w żaden sposób uznania, że poniesienie ww. kosztu może rodzić uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.sa.). Zestawienie kwoty udokumentowanych wydatków miesięcznych z tytułu bieżącego utrzymania wnioskodawcy i jego żony (na poziomie około 500 zł) z zadeklarowaną kwotą dochodów uzasadniało przekonanie, że posiada określoną nadwyżkę środków pieniężnych, którą może przeznaczyć na ww. koszty niniejszego postępowania. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący został wezwany do złożenia konkretnych dokumentów i oświadczeń mających obrazować sytuację materialną jego i jego żony. Zasadnicze znaczenie miało tutaj zwłaszcza przedłożenie dokumentów bankowych odnoszących się do ewentualnie posiadanych zasobów pieniężnych. Nałożony pierwotnie obowiązek został przez wnioskodawcę wykonany w sposób selektywny, gdyż do dnia wydania postanowienia wnioskodawca w dalszym ciągu nie przedstawił ww. dokumentów i oświadczeń, to jest: a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych) obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków maklerskich obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) oświadczenia czy żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W tych okolicznościach, Sąd uwzględniwszy zasadę ekonomiki postępowania, doszedł do przekonania, że ponowne wzywanie go do przedłożenia ww. dokumentów i oświadczeń prowadzić musiałoby niechybnie do bezproduktywnego przedłużenia okresu prowadzonego w sprawie postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie B. P. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, że w sprawie wskazał w sposób zupełny i wystarczający wszystkie okoliczności prawne relewantne do rozpoznania jego wniosku, zatem art. 255 p.p.s.a. i wydane na jego podstawie zarządzenia nie miały zastosowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd – w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy – wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GZ 76/14, LEX nr 1459920). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo więc uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i prawidłowo stwierdził, że na dzień złożenia wniosku dysponował środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania (100 zł). Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Z materiałów przedstawionych przez stronę nie wynika, że nie może ona zapłacić wpisu w wysokości 100 zł w sytuacji, gdy uzyskuje ona dochód miesięczny brutto 1900 zł, natomiast nie można było ustalić średnich miesięcznych wydatków. Skoro z przedłożonych materiałów nie wynika niemożność uiszczenia wpisu, a innych strona nie przedstawiła, zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 8 października 2013 r., II GZ 548/13). Ponadto, wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.