I FZ 11/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2312/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, wrzesień i październik 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2312/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że J. D. (dalej jako "skarżący") zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując we wniosku, że nie ma oszczędności, a posiadany przez niego majątek ruchomy ma niewielką wartość. Od 17 lipca 2012 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ma trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań (opłata za mieszkanie, media). Wskazał także, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 776,10 zł oraz korzysta z pomocy żony która uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.360 zł i z tytułu działalności gospodarczej 3.500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia z dnia 11 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z obowiązków wynikających z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, dalej jako "k.r.o.") Dlatego też, biorąc pod uwagę sumę dochodów pozostających w dyspozycji małżonków, referendarz sądowy stwierdził, że nie zachodzi w niniejszej sprawie niebezpieczeństwo ograniczenia dostępu strony do Sądu. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniósł, że referendarz sądowy powinien ocenić wyłącznie sytuację majątkową skarżącego, bowiem żona skarżącego wspiera go jedynie w zakresie podstawowym tj. w opłatach za wyżywienie, czynsz, lekarstwa, pomaga pokryć koszty bieżącego utrzymania. Żona skarżącego nie wyraża natomiast zgody na poniesienie kosztów procesu. Kwestia prowadzenia przedmiotowego postępowania sądowego jest przedmiotem sporu między małżonkami. Pełnomocnik podniósł, że skarżący nie jest wstanie w drodze perswazji zmusić żony do poniesienia kosztu postępowania sądowego. O ile można argumentować, że żona pomimo rozdzielności majątkowej jest obowiązana do wspierania skarżącego a nawet do alimentacji na rzecz skarżącego, to jednak aby otrzymać oświadczenie alimentacyjne konieczne jest uzyskanie stosownego rozstrzygnięcia przez sąd cywilny. Do czasu takiego rozstrzygnięcia skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych – przez co postanowienie będące przedmiotem sprzeciwu pozbawia go prawa do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie w niniejszej sprawie wynoszą 400 zł (natomiast łączna kwota wymagalnych wpisów we wszystkich sprawach w Sądzie tj. III SA/Wa 2310-2313/13 wynosi 1.789 zł). Sąd I instancji wskazał, że z rachunku bankowego żony skarżącego, tylko za miesiąc sierpień, wynika suma uznań na kwotę 16.379 zł, suma obciążeń na kwotę 27.251, a saldo końcowe na kwotę 4.577 zł. Uwzględniając zatem, iż skarżący prowadzeni wspólnie gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną Sąd stwierdził, że wysokość osiąganych dochodów pozwala na wygospodarowanie kwoty niezbędnej do prowadzenia niniejszego postępowania sądowego. Na marginesie Sąd zaznaczył, że skarżący otrzymywany zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 776,10 zł nie przeznacza na pokrycie niezbędnych kosztów jego egzystencji (zasiłek przeznaczany jest na pokrycie kosztów związanych z wynajem magazynu - 544 zł, koszt telefonu komórkowego – 144 zł). Bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że od 17 lipca 2012 r. skarżący pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem dosyć jednolicie, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Sąd I instancji winien wyłącznie ocenić sytuację majątkową skarżącego. Skarżący z zasobów finansowych jakimi dysponuje tj. zasiłek dla bezrobotnych nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Nie jest on również w stanie w drodze perswazji zmusić żony do poniesienia tego kosztu. Z uwagi na powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wskazanym we wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu I instancji odnośnie braku znaczenia pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną. Ugruntowany bowiem w orzecznictwie jest pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.o. wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami Jak wskazuje Sąd I instancji, z rachunku bankowego żony skarżącego, tylko za miesiąc sierpień, wynika suma uznań na kwotę 16.379 zł, suma obciążeń na kwotę 27.251 zł, a saldo końcowe na kwotę 4.577 zł. Słuszny zatem jest wniosek Sądu I instancji, że wysokość osiąganych przez skarżącego wraz z małżonką dochodów, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pozwala na wygospodarowanie kwoty niezbędnej do prowadzenia niniejszego postępowania sądowego. Skarżący ponadto nie wyjaśnia z jakiego powodu jego żona nie chce partycypować w kosztach postępowania sądowego zainicjowanego przez skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszone w zażaleniu okoliczności nie dają podstaw do uznania, że Sąd I instancji niewłaściwie ocenił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego za słuszny należy uznać wniosek Sądu I instancji, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.