II OZ 1147/13

Dnia 9 grudnia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2147/13 o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2147/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Stowarzyszenie [...] w Warszawie zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 23 września 2013 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu). Stowarzyszenie działa m.in. przez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu stowarzyszenia). Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że składki uiszczane przez członków Stowarzyszenia [...] w wysokości 10 zł miesięcznie (1440 zł rocznie) w całości przeznaczane są na opłaty sądowe, które w bieżącym roku wyniosły już 3000 zł. Postanowieniem z dnia 14 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie, Stowarzyszenie wniosło sprzeciw wskazując, że w postanowieniu tym nie wzięto pod uwagę działań Stowarzyszenia mających na celu zwiększenie środków finansowych na działalność statutową. Dodatkowo podniesiono, że w ostatnim okresie Stowarzyszenie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w 5 sprawach, w związku z czym skargi te zostaną odrzucone. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podmiot działający w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych, a fakt - znany Sądowi z urzędu - ich niewykorzystywania przez Stowarzyszenie [...] w Warszawie nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Zdaniem tegoż Sądu, nie zasługuje również na akceptację argument przedstawiony we wniosku, że Stowarzyszenie ma ograniczoną sytuację finansową, w następstwie której, już w pięciu sprawach nie uiściło wpisu od skargi. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na ww. postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Stowarzyszenie musi mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie Stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że to, iż Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a Sąd pierwszej instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową Stowarzyszenia wyciągając właściwe wnioski. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna winna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe i majątek. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.