II FZ 128/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1045/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza przedłożonego materiału dowodowego, pozwoliła mu stwierdzić, iż zawiera on oczywiste sprzeczności, co do wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego oraz ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowy. Sąd podkreślił, że w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący wskazał, iż nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, by następnie w piśmie z dnia 26 września 2013 r. sprostować, iż uzyskuje dochody dopiero od 3 miesięcy, dlatego o nich zapomniał. Na powyższą okoliczność przedłożył dowód, z którego wynika, iż jest zatrudniony w spółce, której jej udziałowcem i w której pełni nieodpłatnie funkcję członka zarządu, nie od lipca a od marca 2013 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd ocenił składane oświadczenia jako niewiarygodne. Zdaniem Sądu trudno uznać, że Skarżący przy wypełnianiu formularza zapomniał o jedynym dochodzie, jaki otrzymuje, zwłaszcza, gdy, jak sam wskazał, stanowi on jego jedyne źródło utrzymania. W ocenie Sądu, wątpliwości budzi również oświadczenie Skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Z przedłożonego przez niego materiału dowodowego wynika, że zamieszkuje on w jednym mieszkaniu z byłą małżonką, która uiszcza wszelkie koszty związane z utrzymaniem tego mieszkania, ponadto zapewnia Skarżącemu wyżywienie. Sąd pierwszej instancji nie dał wiary wyjaśnieniom Skarżącego, że powstałe rozbieżności były wynikiem jego roztargnienia i błędnych informacji, jakie posiadał pełnomocnik. Zdaniem Sądu od pełnomocnika świadczącego profesjonalną obsługę prawną należy oczekiwać dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w tym do składania wniosków, wyjaśnień i oświadczeń w imieniu strony. Końcowo Sąd wskazał, że powyższe sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa Skarżącego nadal pozostaje niejasna. W ocenie Sądu Skarżący przedstawił swoją sytuacje finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący, zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, mimo iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie www.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez Skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd szczegółowo przeanalizował nadesłane przez Skarżącego informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację finansową pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy zaakceptować stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to, w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, a także skutkuje uznaniem za niewiarygodne założone przez niego oświadczenia. W rozpoznawanej sprawie Skarżący został zobowiązany, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia wskazanych w wezwaniu informacji. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, Skarżący nie wypełnił nałożonego obowiązku, ponieważ przedłożone dokumenty i oświadczenia są niespójne. Rzeczą Skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych, co do sytuacji majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że Skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.