II GZ 571/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 24 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K., Słowenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 lipca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1900/13 w sprawie ze skargi D., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia dodatkowego prawa ochronnego dla produktu o nazwie [...] postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Postanowieniem z 31 lipca 2013 r. o sygn.akt VI SA/Wa 1900/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] r. o nr [...] w przedmiocie unieważnienia dodatkowego prawa ochronnego dla produktu o nazwie [...] W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż [...] czerwca 2013 r. spółka D. z siedzibą w Niemczech (dalej "spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...], nr [...], jednocześnie wnosząc o jej wstrzymanie. Spółka wyjaśniła, że dodatkowe prawo ochronne (DPO) ma na celu zrekompensowanie czasu, który uprawniony z patentu musi przeznaczyć na przeprowadzenie niezbędnych badań i uzyskanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego. Zdaniem spółki, wykonanie spornej decyzji może doprowadzić do utraty wizerunku i renomy, które oparte są na tworzeniu innowacyjnych produktów. Proces zaś odbudowy renomy i wizerunku producenta może być kosztowny, czasochłonny i żmudny, a zatem skutki niewstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji będą - zdaniem spółki - trudne, a wręcz niemożliwe do odwrócenia. Spółka wyjaśniła również, że wszelkie patenty i prawa ochronne są wyceniane i wykazywane w rocznym bilansie po stronie aktywów, wśród wartości niematerialnych i prawnych. Zatem, w ocenie skarżącej spółki, wykonanie zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP, powodując nieujawnienie tych praw po stronie aktywów, może wiązać się z powstaniem nieodwracalnych, trudnych, niemożliwych do usunięcia skutków, co wyrządzi spółce znaczną szkodę. Wojewódzki Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie przedmiotowej decyzji uznając, że spółka wykazała istnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia jej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd wskazał, że unieważnienie przyznanego stronie prawa, bez wstrzymania wykonania tego unieważnienia spowoduje, że wnioskujący o unieważnienie tego prawa podmiot, będzie mógł swobodnie korzystać z wynalazku do czasu ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd. Unieważnienie DPO, spowoduje więc po stronie spółki szkodę materialną w postaci spadku wartości przedsiębiorstwa, a także szkodę niematerialną, przejawiającą się utratą renomy i osłabieniem pozycji gospodarczej, co niewątpliwie spowoduje trudne, bądź wręcz niemożliwe do odwrócenia skutki. Na powyższe postanowienie K. (uczestnik postępowania) wniosła zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego to postanowienie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art..145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz.270, dalej "p.p.s.a.") polegające na uznaniu, że wnioskodawca, skarżący decyzję rzędu Patentowego z [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnił okoliczności uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji, a w szczególności uprawdopodobnił okoliczności utraty renomy i obniżenia wartości przedsiębiorstwa w sytuacji nie przedstawienia jakichkolwiek dokumentów czy też innych środków dowodowych uprawdopodabniających te okoliczności; 2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia w zaskarżonych postanowieniu motywów jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji Urzędu Patentowego w sprawie [...] unieważniającej dodatkowe prawo ochronne na produkt leczniczy o nazwie [...] ograniczając się jedynie do potwierdzenia argumentów wnoszącego skargę bez dokonania analizy słuszności takiego stanowiska i zbadania, czy występują w sprawie okoliczności wskazywane przez wnoszącego skargę; 3. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez sąd, że twierdzenia wnioskodawcy stanowią wystarczającą podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy wnioskodawca powinien uprawdopodobnić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków jako okoliczności uzasadniających wydanie wskazanego postanowienia za pomocą stosownych dowodów, których w aktach sprawy brak, co skutkować winno oddaleniem wniosku. W dopowiedzi na zażalenie Uczestnika spółka wniosła o utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 31 lipca 2013 r. i zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pismem z [...] października 2013 r. Uczestnik uzupełnił zażalenie wskazując na: 1. brak możliwości zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. z uwagi na brak konstytutywności decyzji unieważniającej DOP, a także (z ostrożności procesowej - jeśli jednak decyzja posiada przymiot wykonalności) faktyczne wykonanie decyzji o unieważnieniu DPO; 2. brak wykazania przesłanek zawieszenia wykonalności decyzji; 3. brak uwzględnienia interesu uczestnika; 4. brak uwzględnienia interesu publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 63 § 3 p.p.s.a., ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielona skarżącemu na jego wniosek, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. We wniosku, o którym mowa w przywołanym przepisie strona powinna wykazać okoliczności uzasadniające możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, co powinno wyrazić się w zobrazowaniu jej realnej sytuacji determinowanej wykonaniem adresowanego do niej aktu, a przez to odnosić się do konkretnych i obiektywnych okoliczności, z zaistnieniem których wiązać należałoby ziszczenie się przesłanki "wyrządzenia znacznej szkody" lub/i "spowodowania trudnych do odwrócenia skutków", która uzasadniałaby potrzebę wstrzymania wykonania (w całości lub w części) aktu lub czynności i udzielenie tymczasowej ochrony. Wymienione przesłanki dotyczą więc zdarzeń przyszłych będących spodziewanym (potencjalnym) skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub wykonujących swoje obowiązki. Ustawodawca nie wiąże więc podstaw stosowania instytucji ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na akt lub czynność, wykonaniu których towarzyszyłoby ryzyko wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, albowiem instytucja ta nie jest elementem składowym sądowej kontroli administracji, lecz instytucją procesową umożliwiającą wykonywanie tej kontroli na wypadek konieczności zastopowania następstw zaskarżonej decyzji. Należy zatem stosować ją w sytuacji, gdy wpłynie stosowny wniosek skarżącego, a niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby unicestwić cel kontroli zainicjowanej wniesieniem skargi w wyniku niemożności wykonania późniejszego wyroku. W sytuacji, gdy podstawowym źródłem wiedzy sądu administracyjnego rozpoznającego wniosek o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest argumentacja strony, wobec istoty instytucji ochrony tymczasowej i przesłanek, od spełnienia których uzależniona jest możliwość jej udzielenia, podkreślić należy, że argumentacja ta powinna wykazywać – jak już to wyżej wskazano – konkretne i obiektywne okoliczności dające podstawę do wnioskowania o zasadności wstrzymania aktu lub czynności, co powinno w nastąpić, w szczególności poprzez odwołanie się przez wnioskodawcę do konkretnych dokumentów źródłowych. Uwzględniając przy tym obowiązek orzekania sądu administracyjnego na podstawie akt sprawy (art. 166 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a.) za oczywiste uznać należy, że rozpoznanie żądania wstrzymania wykonania aktu lub czynności i wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., nie może nastąpić wyłącznie na podstawie samego wniosku. Wydając orzeczenie w omawianym przedmiocie, sąd administracyjny powinien w równym stopniu uwzględnić materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i ocenić, czy występują wymienione powyżej przesłanki, od spełnienia których uzależnione zostało udzielenie ochrony tymczasowej. Ocena ta, nie może przy tym pomijać potrzeby (nakazu) uwzględnienia poszanowania praw wszystkich uczestników postępowania. Sąd, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, powinien brać pod uwagę interesy prawne i stanowiska wszystkich uczestników postępowania, albowiem niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o czym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., może zachodzić nie tylko po stronie wnoszącego skargę (wnioskodawcy), ale również po stronie innych uczestników postępowania. Uzasadnia to konieczność przeprowadzania oceny potrzeby udzielenia ochrony tymczasowej również przez pryzmat uwarunkowań odnoszących się na tle okoliczności sprawy do innych, niż skarżący, uczestników postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 102/06; M. Szubiakowski, Glosa do ww. postanowienia, "OSP" 206, z. 10, s. 555-557). Odnosząc przedstawione uwagi do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że Sąd I instancji uwzględniając wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej pominął w swoich rozważaniach przedstawione powyżej kwestie, co odnieść należy zarówno do konkretnych i obiektywnych okoliczności oraz konkretnych źródeł wiedzy o nich, które uzasadniałyby potrzebę wstrzymania zaskarżonej decyzji unieważniającej dodatkowe prawo ochronne dla przedmiotowego produktu, jak i do tego elementu oceny zasadności udzielenia ochrony tymczasowej, który wiązać należy z prawami pozostałych uczestników postępowania. Podczas, gdy zasadniczy trzon argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dotyczy analizy istoty dodatkowego prawa ochronnego, zwłaszcza zaś charakteru decyzji o unieważnieniu tego prawa i wiążącego się z tym zagadnienia jej wykonalności – stanowisko Sądu I instancji uwzględniające w tej mierze to, że wykonaniu mogą podlegać akty administracyjne, z którymi wiąże się dla strony obowiązek określonego działania, zaniechania lub nakaz znoszenia działania innych podmiotów w okolicznościach sprawy uznać należy za w pełni uzasadnione – to już argumentacja odnosząca się do powyżej przedstawionej kategorii zagadnień o zasadniczym znaczeniu dla oceny o trafności przyjętego kierunku rozstrzygnięcia wniosku, jest bardzo skromna, charakteryzuje się stosunkowo wysokim poziomem ogólności oraz daleko idącym deficytem. Stanowisko Sądu I instancji, że wnioskodawca wykazał istnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia mu znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ograniczyło się wyłącznie do stwierdzenia, iż "[...] wnioskujący o unieważnienie [...] podmiot, będzie mógł swobodnie korzystać z wynalazku do czasu ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji [...]. Unieważnienie DPO, spowoduje po stronie skarżącej szkodę materialną w postaci spadku wartości przedsiębiorstwa, a także szkodę niematerialną, przejawiającą się utratą renomy i osłabieniem pozycji gospodarczej, co niewątpliwie spowoduje trudne, bądź wręcz niemożliwe do odwrócenia skutki.", co zrekapitulowane zostało również lakonicznym stwierdzeniem, że "[...] nie wymaga obszernego uzasadniania, czym na obecnym rynku jest renoma, jak długo się buduje pozycje na rynku oraz jak trudnym zadaniem jest odbudowanie utraconej renomy." Powyższe nie mogło pozostawać bez wpływu na rezultat kontroli zaskarżonego postanowienia. Zwłaszcza, gdy w kontekście na wstępie poczynionych uwag podkreślić należy, że nieostre przesłanki wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. wymagają - przy wykorzystaniu wskazanych powyżej instrumentów i kryteriów oceny – niezbędnej i koniecznej ich konkretyzacji. W tej mierze przypomnieć również należy, że na gruncie przywołanego przepisu mowa jest nie o jakiejkolwiek szkodzie, lecz o "znacznej szkodzie". W odniesieniu natomiast do przesłanki "trudnych do odwrócenia skutków" wyjaśnić należy, że chodzi o takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W sytuacji więc, gdy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji ograniczył się wyłącznie do przedstawionej powyżej motywacji, pomijając w tej mierze konieczność uwzględnienia konkretnych źródeł wiedzy o sytuacji wnioskodawcy, w tym chociażby konieczność wyjaśnienia tego, czy korzystanie przez stronę z unieważnionego dodatkowego prawa ochronnego wiązało się z konkretnymi korzyściami ekonomicznymi, których została ona pozbawiona w związku z wydaniem tejże decyzji, czy też w końcu konieczność przeprowadzenia oceny wniosku strony skarżącej o udzielenie ochrony tymczasowej w relacji do uwarunkowań towarzyszących sytuacji innych uczestników postępowania. Powyższe oznacza, że podniesione w zażaleniu zarzuty są uzasadnione. Ponowna potrzeba i konieczność uwzględnienia przez Sąd I instancji wskazanych powyżej zagadnień rysuje się więc w rozpoznawanej sprawie aż nadto wyraźnie. W tym względzie należy zwrócić uwagę na stanowiska prezentowane przez uczestnika postępowania w uzasadnieniu zażalenia wniesionego od zaskarżonego postanowienia, jak i strony skarżącej, które zawarte zostało w uzasadnieniu pisma procesowego stanowiącego odpowiedź na to zażalenie. Z podnoszonych w nich argumentów (por. zwłaszcza s. 4 – 5 i s. 7 uzasadnienia zażalenia uczestnika postępowania oraz s. 2 – 3 odpowiedzi strony skarżącej na zażalenie), w sytuacji, gdy istota zagadnienia odnosi się do kwestii skutków braku wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie zaś negatywnych dla strony skarżącej konsekwencji unieważnienia dodatkowego prawa ochronnego, wprost wynika, że wobec przeciwstawnego ich charakteru determinowanego przeciwstawnymi interesami, ocena potrzeby/braku potrzeby udzielenia ochrony tymczasowej nie może pomijać konieczności odniesienia się nie dość, że do konkretnych okoliczności dotyczących sytuacji wnioskodawcy i konkretnych źródeł wiedzy o nich, których analiza - przeprowadzona z perspektywy przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. - uzasadniałyby w konsekwencji wydanie orzeczenia o wstrzymaniu zaskarżonej decyzji albo o odmowie jej wstrzymania, to również do okoliczności odnoszących się do sytuacji (praw) pozostałych uczestników postępowania. W tym też kontekście podkreślenia wymaga to, że z akt sprawy nie wynika, kiedy uczestnikowi postępowania doręczona została zawierająca wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji skarga D. i odpowiedź organu na tę skargę (por. wniosek uczestnika o doręczenie odpisu skargi i odpowiedzi na skargę z dnia 18 lipca 2013 r.), co w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie wydane zostało w dniu 31 lipca 2013 r., uznać należałoby za okoliczność uniemożliwiającą uczestnikowi zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Wobec tego więc, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji nie odniósł się w sposób czyniący zadość przepisowi art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. do podniesionych powyżej kwestii, których potrzeba i konieczność rozważenia ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny trafności orzeczenia o wstrzymaniu/odmowie wstrzymania aktu lub czynności, postanowienie to uznać należało za nieprawidłowe. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.