II OZ 241/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Wr 731/13 odmawiające przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z.N. w przedmiocie wezwania do dobrowolnego dokonania zapłaty należności postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 731/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu w sprawie ze skargi Z.N. w przedmiocie wezwania do dobrowolnego dokonania zapłaty należności odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 29 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynęło oświadczenie skarżącego – Z.N. o jego stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania, w którym wskazał, że w wyniku spadku uzyskał ½ udziału w prawie własności mieszkania o pow. 105 m², jest beneficjentem spadku w obligacjach o wartości 15.000, otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 710 zł oraz prowadzi "terapię zajęciową- figurki z gipsu- wyrób i sprzedaż". W związku z powyższym, pismem z dnia 16 grudnia 2013 r., doręczonym w dniu 23 grudnia 2013 r., referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał skarżącego o sprecyzowanie żądania, a w przypadku, gdy jego intencją jest przyznanie prawa pomocy pouczył o trybie składnia w tym przedmiocie wniosku. Jednocześnie przesyłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu jego wypełnienia, podpisania i złożenia w terminie 7 dni wskazując przy tym jakie dokumenty należy do niego załączyć. Ponadto, pouczył Z.N., że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy powinien sprecyzować i udokumentować dane dotyczące aktualnej wysokości uzyskiwanego dochodu oraz miesięcznych niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W dniu 27 grudnia 2013 r. skarżący złożył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy podając, że żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W jego treści powtórzył twierdzenia zawarte uprzednio w przedłożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania. Ponadto, poinformował, że prowadzi punkt schroniskowy dla psów i kotów, ponosi koszty leczenia siebie i ww. inwentarza oraz osiąga niskie zyski z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał także, że aktualna wartość posiadanych przez niego obligacji wynosi 1.800 zł. Z załączonych dokumentów wynika, że skarżący objął udział w składnikach majątkowych należących do spadku po swoich rodzicach i bracie. Do wniosku dołączono dowody wypłaty z rachunku bankowego kwoty 710 zł z dnia 5 listopada 2013 r. i kwoty 810 zł z dnia 4 grudnia 2013 r., jak też obliczenie podatku przez organ rentowy za rok 2012. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r., doręczonym stronie w dniu 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W przewidzianym prawem terminie skarżący złożył skutecznie sprzeciw w wyniku czego postanowienie referendarza utraciło moc. W jego treści ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową. Podał, że przyznaną mu rentę inwalidzką otrzymują osoby, które są niezdolne do pracy oraz zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, jak również nie mogą być posiadaczami nieruchomości i ruchomości. Wyjaśnił także, że w styczniu 2014 r. poniósł znaczne -jak na swoje możliwości - wydatki na gaśnicę i telefon komórkowy w kwocie 40 i 65 zł. Przesłał również dowód potwierdzenia uiszczonej w dniu 27 stycznia 2014 r., opłaty sądowej w kwocie 100 zł., a także dowód wypłaty w dniu 4 października 2013 r. z rachunku bankowego kwoty 710 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznając zaskarżonym postanowieniem wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniu złożonego wniosku strona nie wskazała udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyła także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawcę okoliczności, na których oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli, dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Sąd I instancji podkreślił, iż wnioskodawca przede wszystkim nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego, który przedstawiałby jego aktualną sytuację finansową, a jedynie ograniczył się tylko do załączenia pojedynczych dowodów wypłat, jakie miały miejsce w październiku, listopadzie i grudniu 2013 r. Nie wskazał także jaki osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności ("figurki z gipsu - wyrób i sprzedaż"), poprzestając jedynie na przedłożeniu obliczenia podatku przez organ rentowy za rok 2012. Nie wyjaśnił również czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej. Nie wyjaśnił także precyzyjnie jakiej ostatecznie wartości i rodzaju są obligacje, które uzyskał w wyniku spadkobrania (we wstępnym wniosku wskazywał, że ok. 15.000 zł, a we wniosku złożonym na urzędowym formularzu - 1.800 zł). Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków, w tym również tych związanych z utrzymaniem posiadanego przez niego inwentarza. Nadto skarżący w dniu 27 stycznia 2014 r. uiścił opłatę sądową w kwocie 100 zł, co zdaniem Sądu I instancji też poddaje pod wątpliwość podnoszone przez niego twierdzenia w zakresie braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Zażalenie (zatytułowane "skarga konstytucyjna") na powyższe postanowienie złożył Z.N. zarzucając ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., nr 270, dalej jako "p.p.s.a.") niezgodność z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 1-2-3) jak również z zasadami pomocniczości, solidarności, rzetelności i sprawności w działaniu instytucji publicznych (Preambuła Konstytucji). W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę na kwestię zapory finansowej w dostępie do sądu, prawdy i sprawiedliwości wskazując, iż żądanie wpisowego w wysokości 100 zł w połączeniu z kosztami adwokackimi, poligraficznymi i korespondencyjnymi przewyższa wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania) oświadczenia, w którym należało wskazać: zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości dochodu wnioskodawcy (np. odcinek renty) i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe; zaświadczenie potwierdzające rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, informację o wyuczonym zawodzie ew. decyzję o utracie statusu osoby bezrobotnej; decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej; wyciągi z posiadanych przez wnioskodawcę (lub osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe) rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące); kserokopię zeznania podatkowego za rok 2012 lub kserokopię ostatniej strony z księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu z którego wynikałaby wysokość przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i rodzaj ponoszonych kosztów; określenie wartości posiadanych ruchomości; postanowienie o nabyciu spadku i dziale spadku. Nadto zobowiązano wnioskodawcę do wyjaśnienia czy korzysta z pomocy osób trzecich i czy posiada zdolność kredytową, jaki skarżący osiąga dochód z tytułu prowadzonej terapii zajęciowej oraz jakiego rodzaju obligacje posiada skarżący i kiedy nastąpi termin ich wykupienia. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania, w szczególności w zakresie nadesłania wyciągu z rachunku bankowego oraz nie wskazał jaki osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności przedstawiając jedynie obliczenie podatku przez organ rentowy za rok 2012. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.