II OZ 1152/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SO/Ol 16/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B. grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SO/Ol 16/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B. grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyjaśnienia złożone przez wnioskodawcę oraz przedłożone kopie dokumentów z usuniętymi danymi nie pozwalają na ocenę, czy faktycznie zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu skarżący wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych dochodów, przedmiotów wartościowych, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i finansowania ponoszonych wydatków. Wprawdzie wskazał, że wydatki te ponosi jego rodzina, jednakże nie wskazał kto udziela mu tej pomocy i w jakim zakresie. Dalej Sąd podniósł, że skarżący oprócz mieszkania posiada trzy nieruchomości o pow. 403 m², 500 m² i 5000 m², w tym jedna z nich jest zabudowana budynkiem mieszkalnym zakwalifikowanym do rozbiórki. Pozostałe są niezabudowane. Sąd zauważył również, że w przedłożonych dokumentach dane dotyczące tych ostatnich działek, tj. dane o ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte, co uniemożliwia Sądowi ustalenie możliwości wykorzystania ich potencjału. Poza tym skarżący nie wskazał czytelnie w jaki sposób wykorzystuje te nieruchomości, a jeżeli żadna z tych nieruchomości nie przynosi dochodu – przyczyn ich niewykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu, mimo że jak deklaruje od wielu miesięcy nie osiąga żadnego dochodu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarżący posiadając majątek w postaci mieszkania i trzech nieruchomości gruntowych nie wykazał, że przy ich racjonalnym wykorzystaniu nie jest w stanie przezwyciężyć swych problemów finansowych. Zdaniem Sądu powyższe budzi wątpliwości, jak naprawdę wygląda sytuacja majątkowa skarżącego, zatem zaszła podstawa do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zarzucając zakwestionowanemu postanowieniu naruszenie szeregu przepisów prawa, tj. art. 50 P.p.s.a., art. 2, art. 3 § 1 – 3, art. 13 § 1 P.p.s.a., art. 45 Konstytucji, art. 183 § 2 pkt 5 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 255, art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 245 § 3 P.p.s.a., art. 252 § 1 P.p.s.a., art. 171 P.p.s.a. oraz art. 245 § 3 P.p.s.a., domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zakwestionowane postanowienie Sądu jest wadliwe, albowiem Sąd ten nie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, tj. stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, a jedynie badał przedmiot sprawy przez pryzmat zasady słuszności co do stanowiska skarżącego przedstawionego w piśmie procesowym złożonym w odpowiedzi na wezwanie. Tymczasem, skoro Sąd powziął wątpliwości co do przedstawionych mu dokumentów, to winien wezwać skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Skarżący wskazał także, że nie posiada żadnego dochodu czy oszczędności które mógłby wykorzystać na pokrycie kosztów postępowania. Dodał także, że stanowisko Sądu nie jest należycie uargumentowane i opiera się wyłącznie na hipotezie nieprawdziwości złożonych przez niego oświadczeń. Nie wyjaśnił również dlaczego niektórym twierdzeniom skarżącego odmówił wiarygodności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 P.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dn. 20.01.2006r., sygn. akt I OZ 1551/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki kierunek wykładni art. 255 P.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela. Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam skarżący (por. postanowienie NSA z dn. 11.06.2013r., sygn. II OZ 442/13, npubl; postanowienie NSA z dn. 10.05.2013 r. sygn. akt II OZ 347/13; postanowienie NSA z dn. 14.04.2013 r. sygn. akt I OZ 253/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem z treści tego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy zależne jest od wykazania przez wnioskodawcę, iż spełnia on ustawowe przesłanki niezbędne do zwolnienia od kosztów sądowych czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że twierdzenia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej w świetle posiadanych przez niego nieruchomości gruntowych oraz niepodania kto konkretnie i w jakiej wysokości udziela mu pomocy łożąc na jego utrzymanie i w jakiej formie, nie pozwalają na niebudzącą wątpliwości ocenę co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zatem podzielić należy w warunkach rozpoznawanej sprawy pogląd tego Sądu, że przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jak i składników majątkowych należących do skarżącego, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania ponoszonych innych bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Bowiem pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozstrzyganym przypadku Sąd trafnie stwierdził, że niewskazanie przez skarżącego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni sytuację majątkową strony niewyjaśnioną. Nie można bowiem za niewadliwą podstawę przyznania prawa pomocy uznać ustalenia, które opis sytuacji materialnej wnioskodawcy sprowadzają do wskazania, że jest on osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która czerpie środki potrzebne do przeżycia z pomocy nieokreślonych bliżej osób, zaliczanych do członków rodziny w szerokim rozumieniu tego słowa, a posiadane składniki majątkowe (nieruchomości) należące do skarżącego, z racji przyjętej oceny o nieopłacalności ich gospodarczego wykorzystania, przybierają charakter niedochodowy. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Tym samym podniesione zarzuty naruszenia szeregu wskazanych w zażaleniu przepisów nie zasługują na uwzględnienie. Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego, wbrew odmiennej ocenie prezentowanej w zażaleniu, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazując, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie może być traktowany za osobę, która wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiona zostaje prawa do sądu. W takim przypadku brak przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli działania administracji spowodowany jest bowiem wyłącznie niechęcią strony do uiszczenia kosztów wpisu sądowego, które strona ta we własnym zakresie mogłaby bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu faktycznie ponieść (porównaj: postanowienie NSA z dn. 30.10.2013r., sygn. akt II OZ 919/13, npubl.). Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.