II GSK 439/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Cezary Pryca Protokolant Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 listopada 2013 r.; sygn. akt V SA/Wa 1289/13 w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od J. N. na rzecz Ministra Finansów kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1289/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, uchylił zaskarżone postanowienie i utrzymane nim mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w T., prowadząc postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego tytułu wykonawczego, zawiadomieniem z dnia [...] września 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego J. N. Odpis zawiadomienia o zajęciu został doręczony zobowiązanemu w dniu [...] września 2011 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego. W piśmie z dnia [...] września 2011 r. zatytułowanym "Skarga na czynności egzekucyjne", sprecyzowanym następnie – w związku z wezwaniem organu – pismem z dnia [...] listopada 2011 r., zobowiązany podniósł zarzut wszczęcia egzekucji z naruszeniem art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm., powoływanej dalej jako u.p.e.a.). Podał, że nie doręczono mu upomnienia przed wszczęciem egzekucji oraz wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 33 pkt 7 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Organ nadzoru podniósł, że dokonując oceny czynności egzekucyjnej, nie znalazł nieprawidłowości w postępowaniu organu egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. utrzymał je w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że zajęcia wierzytelności dokonano, zgodnie z art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a., jednak dokonane zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych okazało się nietrafne, ponieważ dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia [...] września 2011 r. poinformował organ egzekucyjny, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz zobowiązanego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 13 pkt 3e rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnych. W rozpoznawanej sprawie egzekucja dotyczy grzywny w celu przymuszenia nałożonej w egzekucji obowiązków niepieniężnych, w związku z czym egzekucja może być prowadzona bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Jednak organ stwierdził, że upomnienie zostało doręczone stronie w dniu [...] kwietnia 2011 r. Na powyższe postanowienie J. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., kwestionując podstawę prawną i faktyczną wydanego tytułu wykonawczego. Sąd I instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w jego ocenie pismo J. N. z dnia [...] września 2011 r., wniesione po doręczeniu w dniu [...] września 2011 r. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego oraz tytułu wykonawczego, wyraźnie ma charakter zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z jego treści wynika bowiem, że powodem, dla którego skarżący domaga się umorzenia postępowania egzekucyjnego, jest niedoręczenie upomnienia, a więc podstawa zarzutów określona w art. 33 pkt 6 u.p.e.a. Pismo jest co prawda zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne" i w jego treści skarżący powołuje się na zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, jednak przy zawiadomieniu doręczono stronie także tytuł wykonawczy, pouczając o prawie do wniesienia zarzutów oraz o prawie do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. W ocenie Sądu I instancji, skarżący bezpodstawnie był wzywany do złożenia wyjaśnień w sprawie kwalifikacji pisma z dnia [...] września 2011 r., ponieważ z jego treści wyraźnie wynikała intencja strony. Również z pisma strony z dnia [...] listopada 2011 r., jasno wynika jego intencja – skarżący powołuje się równocześnie na art. 33 pkt 7 oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Nie ma w nim żadnych zarzutów dotyczących czynności egzekucyjnej. Dlatego, w ocenie Sądu I instancji, pismo skarżącego należało zakwalifikować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego – w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. (ponieważ zostało wniesione po upływie terminu do wniesienia zarzutów). Brak było podstaw do kwalifikowania go jako skargi na czynności egzekucyjne. Minister Finansów zaskarżył wyrok WSA w W. z dnia 7 listopada 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1289/13 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. w związku z brakiem podstaw do zakwalifikowania pisma J. N. z dnia [...] września 2011 r. jako skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku w związku z dokonaniem niewłaściwej oceny zgodności z prawem postanowienia Ministra Finansów i uznanie przez Sąd, iż pismo strony "Skarga na czynności egzekucyjne" stanowi zarzuty z art. 33 u.p.e.a., - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że organ nie był uprawniony do wezwania strony do sprecyzowania żądania, tj. jaki środek przewidziany przepisami u.p.e.a. wnosi, - art. 134 § 2 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podkreślił, że w ocenie organów administracji treść wystąpienia J. N. z dnia [...] września 2011 r. była niejednoznaczna i budziła wątpliwości co do trybu jego rozpatrzenia. Wystąpienie to bowiem J. N. wniósł w terminie przysługującym do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., w wystąpieniu tym przywołał czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] września 2011 r., zarzucał w nim, że czynności tej dokonano z naruszeniem art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez niedoręczenie upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, żądał umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W świetle powyższego istniały podstawy do wezwania J. N. do sprecyzowania żądania. W odpowiedzi zobowiązany podał, że wystąpienie z dnia [...] września 2011 r. stanowi "skargę na czynności egzekucyjne w rozumieniu ustawy z 16.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - z zarzutem prowadzenia egzekucji z naruszeniem wymogu określonego w art. 33 pkt 7 tej ustawy", jak również wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Stąd też, zdaniem organu, istniały podstawy do rozpoznania wystąpienia z dnia [...] września 2011 r. w części dotyczącej skargi na czynności egzekucyjne. Ponieważ żądania strony nie zostały rozpoznane w całości należało, stosownie do 66 § 1 k.p.a., powiadomić J. N., że w sprawie pozostałych żądań, tj. dotyczących zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, należy wnieść odrębne podania. Ponadto, jak wynika z ustaleń Ministra Finansów, J. N. pismami z dnia [...] grudnia 2011 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wydano ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie odmowy uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. W przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w K. w dniu [...] kwietnia 2012 r. wydał ostateczne postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji bezzasadnie przypisał J. N. zamiar złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w sytuacji gdy ten określił swoje pismo jako "skarga na czynności egzekucyjne", a w jego treści kwestionował m.in. zajęcie konta bankowego z równoczesnym zobowiązaniem banku do niedokonywania wypłat z rachunków bankowych i do bezzwłocznego przekazywania zajętych kwot organowi egzekucyjnemu. Ponadto dłużnik na wezwanie do złożenia wyjaśnień w piśmie z [...] listopada 2011 r. potwierdził, że jego skarga jest skargą na czynności egzekucyjne w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zarzutem prowadzenia egzekucji z naruszeniem wymogu określonego w art. 33 pkt 7 tej ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 50 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. dawał podstawę do zwrócenia się do dłużnika o dodatkowe wyjaśnienia dotyczące przedmiotu żądania dłużnika. Sąd niezasadnie więc przyjął, że w tej sytuacji, po dodatkowym wyjaśnieniu J. N., organ nie mógł potraktować jego pisma jako skargi na czynności egzekucyjne, mimo że znalazły się w nim również elementy właściwe zarzutom w postępowaniu egzekucyjnym, przewidziane w art. 33 u.p.e.a. Sąd zignorował w ten sposób intencje wnoszącego skargę, podkreślone również przez to, że pismo zostało skierowane do organu nadzoru (Dyrektora Izby Skarbowej w K.), a nie do organu egzekucyjnego (Naczelnika I Urzędu Skarbowego w T.). W myśl art. 54 § 3 i 5 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego do organu nadzoru. Z tych względów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wymienionych w petitum skargi, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, należało uznać za uzasadnione. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).