II FSK 250/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Aleksandra Brach, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Go 398/13 w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok Sądu I instancji. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. I SA/Go 398/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. P. (dalej powoływana także jako "Skarżąca"), uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe Przedsiębiorstwa [...] Spółki z o.o. w podatku od nieruchomości za 2007 i 2008 r. i stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu. 2. Przedstawiony przez Sąd I instancji przebieg postępowania. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 14 grudnia 2012 r., wydaną w sprawie solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącej jako członka zarządu spółki za ww. zaległości podatkowe. Organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. V Wydziału Gospodarczego z dnia 16 listopada 2006 r oddalony został wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, albowiem spółka nie posiadała środków wystarczających na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Zdaniem Kolegium, okoliczność ta świadczy o tym, iż wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony za późno a winę za to ponosi jedyny członek Zarządu, którym była Skarżąca. Kolegium wskazało przy tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w wyroku z dnia 17 września 2009 r. sygn. akt. I SA/Go 229/09 dotyczącym przeniesienia odpowiedzialności na Skarżącą za zobowiązania P. [...] Sp. z o.o., za lata 2002-2005, podzielił stanowisko, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony za późno, a strona nie udowodniła, że nie ponosi w tym winy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r. II FSK 103/10 oddalił skargę kasacyjną Skarżącej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo wykazał również, iż egzekucja z majątku spółki była bezskuteczna. Świadczy o tym postanowienie Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 listopada 2006 r. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z uwagi na nieposiadanie przez spółkę środków wystarczających na pokrycie kosztów postępowania. Ponadto z informacji uzyskanej z Biura Egzekucji Administracyjnej Urzędu Miasta G.. wynika, że wszelkie czynności egzekucyjne podejmowane przez wierzyciela były bezskuteczne. Zostały wystawione tytuły wykonawcze na zaległość za podatek od nieruchomości za 2007 i 2008 r. jednakże z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku spółki, jak również środków pieniężnych na kontach bankowych spółki, spowodowało to, że egzekucja w tym zakresie pozostała bezskuteczna. Ponadto bezskuteczność egzekucji była już stwierdzona w 2008 r. przez Komornika Sądowego jak też przez administracyjny organ egzekucyjny, który postanowieniami z dnia 6 marca 2008 r. umorzył postępowanie egzekucyjne jako nieskuteczne. Kolegium oceniło, że organ podatkowy zmieścił się w terminie przewidzianym w art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej w skrócie "o.p."), gdyż odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe powstaje na skutek wydania i doręczenia decyzji w tym przedmiocie przez organ I instancji. 1. Skarga do Sądu I instancji i odpowiedź organu na skargę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim Skarżąca zarzuciła brak wykazania przez organy pierwszej przesłanki z art. 116 § 1 o.p., tj. bezskuteczności egzekucji, jak również niezasadne przyjęcie, że ponosi winę w niezłożeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 2. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji przedstawił w pierwszej kolejności zasady odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe, wynikające z art. 116 § 1 i 2 o.p. Wskazał, że okoliczność pełnienia przez Skarżącą obowiązków członka zarządu w czasie powstania przedmiotowych zobowiązań podatkowych jest niesporna. Sąd stwierdził również, że w sprawie ma zastosowanie regulacja art.108 § 3 o.p., zgodnie z którą, w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i decyzji, o której mowa w art. 53a. W rozpoznawanej sprawie organy nie wydawały na spółkę decyzji, doszło do wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie złożonych przez spółkę deklaracji. Zdaniem Sądu I instancji, z załączonych do akt administracyjnych dokumentów wynika, że wystawiono tytuły wykonawcze tylko za niektóre miesiące 2007 i 2008 r. Na karcie 98 akt administracyjnych jest sporządzone zestawienie wystawionych tytułów egzekucyjnych. Z niego oraz dołączonych do niego tytułów wynika, że wystawiono je za kwiecień, sierpień, wrzesień, listopad, grudzień 2007 r. oraz za kwiecień, czerwiec, lipiec, październik, grudzień 2008 r. Organ natomiast przeniósł odpowiedzialność na Skarżącą za wszystkie miesiące roku 2007 i 2008. Ponadto Skarżąca kwestionowała otrzymanie przez spółkę tytułów wykonawczych dotyczących tego okresu. Sąd zwrócił ponadto uwagę, że na stronie 53 akt adm., na sporządzonym wydruku dotyczącym roku 2007, znajduje się ręczna adnotacja "przedawnione", co sugeruje, iż wbrew twierdzeniom organu odwoławczego osoba sporządzająca adnotację posiada wiedzę wskazującą na zaistnienie przesłanki przedawnienia. Powyższe twierdzenia doprowadziły Sąd do konstatacji, że postępowanie podatkowe prowadzone przez organ odwoławczy nie wyjaśniło wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności, czy tytuły wykonawcze zostały wystawione za wszystkie miesiące roku 2007 i 2008 na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oraz powodu naniesienia na wydruku dotyczącego roku 2007 adnotacji "przedawnione", co z kolei doprowadziło do niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, tj. art. 108 § 3 i art. 116 § 1 o.p. 3. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wielkopolski. Zaskarżonemu w całości wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") postawione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie; - art. 108 p.p.s.a., poprzez nieprzedstawienie przez przewodniczącego bądź sędziego sprawozdawcę dowodów znajdujących się w aktach sprawy pod nieobecność strony, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skutkiem naruszenia ww. przepisów Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny sprawy poprzez przyjęcie, że w aktach sprawy nie znajdują się tytuły wykonawcze na wszystkie miesiące lat 2007-2008 oraz uznanie, że poczyniona na dokumencie adnotacja o treści "przedawnione" ma istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, mimo iż tytuły wykonawcze znajdowały się w aktach sprawy a kwestia adnotacji "przedawnione" była przedmiotem postępowania dowodowego jak i rozważań prowadzonych przez organ II instancji w uchylonej decyzji. Błędne ustalenie stanu faktycznego doprowadziło z kolei do naruszenia przepisów art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), gdyż WSA w Gorzowie Wlkp. nie dostrzegając wszystkich dokumentów zgromadzonych w sprawie nie mógł w sposób prawidłowy sprawować wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w ww. przepisie, ze względu na nieprzeprowadzenie kontroli działalności administracji publicznej. Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie wyroku i oddalenie skargi, jak też zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, bowiem zawarte w niej zarzuty są niezasadne. 2. Należy w pierwszym rzędzie podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że NSA związany jest jej podstawami i wnioskami. Sąd kasacyjny nie może sam wyprowadzać podstaw kasacyjnych, ani tych podstaw modyfikować, czy też domniemywać. Jeżeli strona skarżąca wskaże w skardze kasacyjnej konkretny przepis prawa materialnego lub prawa procesowego, który – jej zdaniem – został naruszony, to NSA nie jest władny badać, czy w sprawie nie naruszono innego przepisu. Nawet jeżeli ustalone fakty i twierdzenia strony skarżącej wskazują, że w istocie naruszono inny przepis prawa, niewskazany wyraźnie w petitum ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, NSA nie wolno brać tej okoliczności pod uwagę. NSA nie może też wzywać ani "namawiać" skarżącego do modyfikacji skargi kasacyjnej czy zgoła do jej całkowitej przebudowy. Sądowi nie wolno więc samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślać, ani w inny sposób korygować (zob. B. Dauter, Komentarz do art. 183 p.p.s.a. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Lex/el. 2013 r.; a także wskazane tam wyroki NSA: z dnia 30 marca 2004 r., GSK 10/04 oraz z dnia 7 września 2004 r., FSK 102/04 – dostępne w internetowej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Odstępstwa od zasady niewykraczania przez NSA poza zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej dotyczą przypadków nieważności postępowania wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a., a także sytuacji gdy po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu prawa, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, a który to przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OPS 9/09 – CBOSA). W tej sprawie żaden z tych przypadków nie zachodzi, zaś zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku. 3. Całkowicie chybiony w realiach tej sprawy jest zarzut dotyczący naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia tego przepisu w tym, że Sąd I instancji nie przeprowadził z urzędu dowodu uzupełniającego z dokumentów, którymi – jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej – są tytuły wykonawcze za wszystkie miesiące lat 2007 i 2008, znajdujące się na kartach akt administracyjnych sprawy od numeru 91 do numeru 97. Zarzut ten wynika niezrozumienia istoty regulacji zawartej w art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Regulacja ta jest wyjątkiem od zasady, że sąd administracyjny sam nie przeprowadza postępowania dowodowego, a kontrolę legalności zaskarżalnego aktu opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji, który wydał zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). W trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd – przy spełnieniu pozostałych przesłanek wynikających z tego przepisy - może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentu, a więc taki, który nie był przedstawiony w postępowaniu administracyjnym. Nie chodzi więc w tym przepisie o taką sytuację, gdy sąd dokonuje oceny zgodności z prawem orzeczenia administracyjnego wydanego na podstawie już zgromadzonych w sprawie dokumentów w postępowaniu administracyjnym, lecz o możliwość dopuszczania przez sąd nowych dowodów jako dowodów uzupełniających (B. Dauter, Komentarz do art. 106 § 3 p.p.s.a. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Lex/el. 2013 r.). Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym przeprowadzane w trybie i na zasadach art. 106 § 3 p.p.s.a. ma charakter uzupełniający, a zatem może dotyczyć jedynie stanowiących dowodów jako środków dowodowych nieznajdujących się w aktach sprawy zgromadzonych w toku postępowania przed organami podatkowymi (zob. wyrok NSA z dnia 8 września 2009 r., II FSK 584/08, a także wyrok NSA z dnia 22 listopada 2007 r., II FSK 3/07). Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może mieć zastosowania do dowodów z dokumentów, które znajdowały się w aktach sprawy administracyjnej. Jeżeli – zdaniem autora skargi kasacyjnej – Sąd I instancji wydał wyrok pomijając dowody zawarte w aktach sprawy administracyjnej, to w tym zakresie powinien być postawiony zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Tego jednak zarzutu skarga kasacyjna nie zawiera. 4. Nietrafny jest też zarzut naruszenia art. 108 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. W literaturze słusznie wskazano, że przedstawiając znajdujące się w aktach sprawy wnioski, twierdzenia i dowody strony nieobecnej, sędzia może ograniczyć się do ich streszczenia (P.J. Tarno, Komentarz do art.108 p.p.s.a., wyd. V, LexisNexis 2011r.). Z protokołu rozprawy przeprowadzonej w tej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim w dniu 7 listopada 2013 r. wynika, że w rozprawie – mimo prawidłowego zawiadomienia o jej terminie - nie brał udziału przedstawiciel Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim. Wynika też, że sędzia sprawozdawca złożył sprawozdanie w tej sprawie. Zatem zarzuty autora skargi kasacyjnej, że pod nieobecność strony na rozprawie nie zostały przedstawione dowody znajdujących się w aktach sprawy należy uznać za nieuzasadniony. 5. W rezultacie niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Należy przy tym zauważyć, że przepis ten ma charakter ustrojowy, bowiem wskazuje, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W tej sprawie Sąd I instancji zgodnie ze swoją kognicją dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o kryterium zgodności z prawem i zastosował środek kontrolny wskazany w przepisach p.p.s.a. Natomiast wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem art. 1 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. 6. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.