II FZ 71/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2550/13 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 25 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2550/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił termin do wniesienia skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 25 czerwca 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Pismem z dnia 10 września 2013 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 25 czerwca 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Jak wynika z akt sprawy ww. decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie została doręczona Skarżącemu w trybie zastępczym w dniu 12 lipca 2013 r. Skarżący wraz z ww. skargą wniósł również wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, w którym wskazał, że w dniu 3 września 2013 r. zgłosił się do Izby Skarbowej w Warszawie, gdzie zapoznano go z materiałem dowodowym w sprawie i sporządzono na tą okoliczność protokół. W dniu 3 września wydano mu także kserokopię przedmiotowej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 25 czerwca 2013 r. i poinformowano o upływie terminu do wniesienia skargi. Skarżący podniósł, że w okresie od dnia 25 kwietnia 2013 r. do dnia 5 lipca 2013 r. przebywał na leczeniu szpitalnym w [...] Centrum Zdrowia [...] z uwagi na depresję i nadciśnienie tętnicze. Skarżący mieszka w Warszawie sam, a przed pójściem do szpitala zawiadomił właściwy Urząd Pocztowy z prośbą o informowanie o tym fakcie nadawców wszystkich przesyłek. Skarżący podniósł, że nie mógł odebrać przedmiotowej decyzji, ani jej zaskarżyć, a wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest w pełni uzasadniony. Do ww. wniosku Skarżący dołączył m. in. odpis Karty informacyjnej z [...] Centrum Zdrowia [...] oraz odpis pisma z dnia 29 kwietnia 2013 r. do Urzędu Pocztowego nr [...]. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r. Sąd pierwszej instancji przywrócił termin do wniesienia skargi wskazując, że z uwagi na pobyt w szpitalu i nieodebranie korespondencji zawierającej przedmiotową decyzję Skarżący nie posiadał wiedzy o wydaniu w stosunku do niego decyzji i wiedzę taką powziął dopiero w dniu 3 września 2013 r., gdy wydano mu kserokopię przedmiotowej decyzji. Sąd podniósł, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony przed upływem terminu, o którym mowa w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." (siedem dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi); Skarżący dokonał również uchybionej czynności, wnosząc skargę na przedmiotową decyzję. Sąd wskazał, że w dniu 29 kwietnia 2013 r. Skarżący złożył do Urzędu Pocztowego nr [...] pismo, zwracając się o niedostarczanie na wskazane adresy korespondencji w związku z niezaplanowanym i długotrwałym pobytem w szpitalu i o informowanie o tym fakcie nadawców wszystkich przesyłek. Pomimo tego Urząd Skarbowy próbował w tym okresie doręczyć przedmiotową decyzję Skarżącemu. W ocenie Sądu Skarżący uprawdopodobnił, że bez swojej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi. Z Karty informacyjnej [...] Centrum Zdrowia [...] dołączonej do ww. wniosku o przywrócenie terminu wynika bowiem, iż Skarżący w okresie od dnia 25 kwietnia 2013 r. do dnia 5 lipca 2013 r. przebywał na leczeniu szpitalnym w związku z nadciśnieniem i depresją. Skarżący nie miał przy tym możliwości posłużenia się osobą trzecią z uwagi na samotne zamieszkiwanie w Warszawie. W związku z tym Sąd uznał, że Skarżący nie miał możliwości osobistego odebrania przedmiotowej decyzji, nie posiadał wiedzy o jej wydaniu (decyzję uznano za doręczoną w trybie zastępczym), nie ulegało zatem wątpliwości, że nie mógł w przewidzianym przepisami prawa terminie złożyć skargi na ww. decyzję. W zażaleniu Organ zarzucił ww. postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że Skarżący uprawdopodobnił, że bez swojej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi w sytuacji gdy Skarżący miał możliwość osobistego odebrania decyzji po opuszczeniu szpitala w dniu 5 lipca 2013 r. i jedynie z uwagi na niedołożenie należytej staranności, w okresie od opuszczenia szpitala do dnia 12 lipca 2013 r. (data doręczenia zastępczego) nie odebrał przedmiotowej decyzji z urzędu pocztowego. W związku z powyższym Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oprócz złożenia stosowanego wniosku, warunkiem przywrócenia uchybionego terminu jest również (między innymi) zachowanie siedmiodniowego terminu liczonego od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a także uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak jej winy. Merytoryczna ocena wniosku sprowadzała się do zbadania czy okoliczności wskazane przez stronę jako przeszkody w zachowaniu terminu mogą być ocenione jako niezawinione. Sposób rozumienia pojęcia "brak winy w uchybieniu terminu" w praktyce nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie zgodnie się przyjmuje, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2007 r., II OSK 479/07, LEX nr 344095). Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W niniejszej sprawie należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do akt administracyjnych, w których znajduje się awizowana przesyłka (karta nr 392 akt administracyjnych) zawierająca skarżoną decyzję. Pierwsze awizowanie przesyłki miało miejsce dnia 28 czerwca 2013 r., drugie – jak wynika z pisma Naczelnika Urzędu Pocztowego (karta nr 398 akt administracyjnych) – 8 lipca 2013 r., czyli 3 dni po opuszczeniu szpitala przez Skarżącego. W konkluzji uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący nie miał możliwości osobistego odebrania przedmiotowej decyzji oraz nie posiadał wiedzy o jej wydaniu. Należy uznać te wnioski za błędne. Bez względu bowiem na okoliczność złożenia przez Skarżącego pisma z dnia 29 kwietnia 2013 r., w którym prosił Urząd Pocztowy o niedostarczanie korespondencji pod jego adres, podnieść trzeba, że do powtórnego awizowania doszło w dniu, kiedy Skarżący zakończył pobyt w szpitalu. Opuszczając szpital dnia 5 lipca 2013 r. miał on 10 dni na odebranie przedmiotowej decyzji – do zwrotu przesyłki doszło bowiem 15 lipca 2013 r. Nie można zatem twierdzić, że nie posiadał wiedzy o przedmiotowej przesyłce. Skarżący był o niej powiadomiony najpierw przez awizo, które winno znajdować się w jego skrzynce gdy opuścił szpital (jak wynika z pieczątki na kopercie – rewers karty nr 392 akt administracyjnych), kolejno przez awizo pozostawione, gdy przebywał już w mieszkaniu. Przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny jest tutaj stwierdzenie zaistnienia przesłanki niedokonania w terminie czynności postępowania bez swojej winy (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96 (por. LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. W świetle przyjętego orzecznictwa oraz poglądów wyrażanych przez doktrynę, nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie Skarżący dołożył staranności, która winna przemawiać za uznaniem braku winy w niedotrzymaniu terminu, skoro miał on wystarczającą ilość czasu, by odebrać przedmiotową przesyłkę w urzędzie pocztowym. Nadto, wskazać należy, że przy dokonywaniu oceny Sąd pierwszej instancji nie wziął w ogóle pod uwagę adnotacji z dnia 8 sierpnia 2013 r. sporządzonej przez Starszego Komisarza Skarbowego (karta nr 396 akt administracyjnych), z której m. in. wynika, iż dnia 8 sierpnia 2013 r. Skarżący dowiedział się, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się niepodjęta przez niego korespondencja oraz, że przedmiotowa sprawa została przez organ zakończona - wobec czego mylnie Sąd uznał, że Skarżący nie posiadał wiedzy o wydaniu w stosunku do niego decyzji i wiedzę taką powziął dopiero w dniu 3 września 2013 r., gdy wydano mu kserokopię przedmiotowej decyzji. Okoliczność ta przemawia za tym, że składając dnia 10 września 2013 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi (błędnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że data stempla pocztowego na kopercie to 9 września 2013 r.), Skarżący nie zachował terminu wynikającego z art. 87 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę będzie obowiązany odnieść się do okoliczności wynikających z akt administracyjnych: (a) dotyczących awizowania przesyłki zawierającej skarżoną decyzję oraz (b) odnoszących się do adnotacji Komisarza z dnia 8 sierpnia 2013 r. (karta nr 396 akt administracyjnych). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Odnosząc się do wniosku w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.), może zostać zasądzony w przedmiotowej sprawie dopiero w razie wydania jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a.