I OSK 263/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Katarzyna Golat Protokolant st. asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.G. i G.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 841/13 w sprawie ze skargi K.G., K.G., A.G. oraz G.G. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego Wyrokiem z 8 listopada 2013 r., II SA/Wa 841/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. G., K. G., A. G. oraz G. G. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z [...] lutego 2013 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie z [...] listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie, decyzją z [...] listopada 2012 r., zobowiązał K. G., A. G., K. G., G. G. oraz K. G. do opróżnienia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. T. w Warszawie, do uiszczenia opłat za używanie lokalu w wysokości 425,26 zł i opłat pośrednich w wysokości 454,02 zł oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, stanowiącego kwotę 850,52 zł za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania, począwszy od dnia kiedy decyzja o opróżnieniu lokalu stanie się ostateczna. Decyzja ta wydana została na skutek odwołania od wcześniejszego rozstrzygnięcia tego organu, z [...] lipca 2012 r., nr [...], którym Dyrektor Oddziału zobowiązał K. G., A. G., K. G. i G. G. do opróżnienia przedmiotowego lokalu oraz do wnoszenia opłat za używanie lokalu, opłat pośrednich oraz odszkodowania za zajmowanie tego lokalu bez tytułu prawnego, a która uchylona została, bowiem organ pierwszej instancji powinien był powiadomić o toczącym się postępowaniu także K. G., która również zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Od decyzji z [...] listopada 2012 r. odwołanie złożył K. G., podnosząc: przedmiotowy lokal nigdy nie był lokalem w rozumieniu przepisów o zakwaterowaniu w hotelach, służbowych pokojach noclegowych, internatach oraz innych pomieszczeniach przeznaczonych na tymczasowe zamieszkiwanie, o czym świadczą m.in. wielkość lokalu, jego położenie, fakt długotrwałego użytkowania, ponoszone przez skarżącego oraz jego najbliższych ciężary związane z użytkowaniem lokalu, uiszczanie opłaty za zajmowany lokal w wysokości ustalonej przez Agencję i w formie przez Agencję akceptowanej bez jakiegokolwiek zarzutu i sprzeciwu. O braku charakteru internatowego świadczy też stanowisko samej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, wyrażone w toku postępowania sądowego o eksmisję, które miało miejsce przed Sądem Rejonowym dla W-wy Pragi-Południe i zakończyło się prawomocnym postanowieniem Sądu z 5 kwietnia 2007 r. w sprawie II C 84/06 o umorzeniu postępowania. Przedmiotowy lokal przyznany został na mocy decyzji Szefa Sztabu Zastępcy Głównego Kwatermistrza Wojska Polskiego, która nigdy nie została cofnięta, odwołana, unieważniona, ma w dalszym ciągu moc prawną i obowiązuje do dnia dzisiejszego. Lokal jest ekwiwalentem zobowiązania Wojska Polskiego wobec niego do przyznania mu mieszkania zgodnie z przywołaną wyżej decyzją i rozkazem najwyższych organów wojskowych. Od decyzji powyższej odwołania złożyli również A. G., K. i K. małżonkowie G. oraz G. G.. Decyzją z [...] lutego 2013 r., Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, powołując się na art. 37a ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych: K. G., ani pozostali uczestnicy nie posiadają tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, co oznacza, że, zgodnie z ust. 2 tego przepisu, organ zobowiązany jest do wydania decyzji w przedmiocie opróżnienia lokalu i naliczenia stosownych opłat. K. G., jako piłkarz Centralnego Wojskowego Klubu Sportowego "Legia", otrzymał przydział lokalu mieszkalnego – kwatery zastępczej nr [...] przy ul. T. w Warszawie – na zasadach internatowych w drodze wyjątku, na podstawie skierowania/zezwolenia nr 31/86 z [...] lutego 1986 r., wydanego przez Szefa Oddziału Kwaterunkowego Szefostwa Służby Zakwaterowania i Budownictwa Garnizonu Stołecznego, do czasu otrzymania lokalu spółdzielczego. Lokal ten został przydzielony na podstawie przepisów o zakwaterowaniu w hotelach, służbowych pokojach noclegowych, internatach oraz innych pomieszczeniach przeznaczonych na tymczasowe zamieszkanie. K. G. posiadał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w Gdańsku, które, przechodząc do CWKS "Legia", zbył na rzecz osób trzecich w grudniu 1985 r. i zgodnie z podpisanym z klubem kontraktem miał otrzymać docelowe mieszkanie spółdzielcze w Warszawie, co zostało potwierdzone w piśmie nr 761 z 11 lutego 1986 r. K. G. był zatrudniony w CWKS "Legia" w okresie od dnia 1 kwietnia 1985 r. do dnia 31 października 1991 r. Do chwili rozwiązania umowy o pracę zainteresowany nie otrzymał mieszkania spółdzielczego, zagwarantowanego przez klub CWKS "Legia". W 1991 r. stosunek pracy z K. G. został rozwiązany, tym samym powinien on zwolnić zajmowany, na zasadach internatowych, lokal mieszkalny. Nadto w sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 9 kwietnia 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu oddawania w najem lokali mieszkalnych pracownikom zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych podległych MON oraz zwalniania tych lokali (Dz.U. Nr 45, poz. 201), regulujące przydział lokali pracownikom cywilnym wojska, bowiem Legia Warszawa – Sportowa Spółka Akcyjna, nie jest jednostką organizacyjną podległą Ministrowi Obrony Narodowej. Wobec tego organ Agencji nie może wynająć stronie lokalu mieszkalnego z zasobu WAM, jako pracownikowi zatrudnionemu w takiej jednostce. Skargę wniósł K. G., jednak została ona odrzucona, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2013 r. II SA/Wa 840/13. Natomiast K. G., K. G., A. G. i G. G. wnieśli w skardze o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, ponawiając argumentację zawartą w odwołaniu. Oddalając skargę, Sąd wskazał: organ prawidłowo ustalił, że skarżący nie posiadali tytułu prawnego do lokalu nr [...] przy ul. T. w Warszawie. K. G. przedmiotowy lokal został przyznany na zasadach internatowych, w związku z tym, zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych (Dz.U. Nr 12, poz. 103) osoba zakwaterowana w internacie jest obowiązana opuścić lokal z chwilą rozwiązania stosunku pracy. Natomiast stosownie do § 4 ust. 3 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 24/MON z dnia 19 lipca 1979 r. w sprawie hoteli garnizonowych, pomieszczeń noclegowych oraz zakwaterowania tymczasowego w internatach i innych pomieszczeniach, na zakwaterowanie tymczasowe przeznaczone były internaty garnizonowe oraz w miarę potrzeb inne pomieszczenia, organizowane przez garnizonowe organy kwaterunkowo-budowlane (np. wydzielone pokoje w hotelach garnizonowych, kwatery), zatem zarzut skarżących, że przedmiotowy lokal nigdy nie był lokalem w rozumieniu przepisów o zakwaterowaniu w hotelach, ponieważ świadczą o tym m.in.: wielkość lokalu, jego położenie, fakt długotrwałego użytkowania, ponoszone przez skarżących ciężary związane z użytkowaniem lokalu, uiszczanie opłaty za zajmowany lokal w wysokości ustalonej przez Agencję i w formie przez Agencję akceptowanej bez jakiegokolwiek zarzutu i sprzeciwu, nie znajduje uzasadnienia, bowiem uiszczanie opłat związanych z zajmowaniem lokalu w zasobie Agencji należy do obowiązków osób w nim zamieszkujących. Natomiast ani długotrwałe użytkowanie lokalu ani ponoszenie ciężarów czy wnoszenie opłat, nie przesądza o nabyciu przez skarżących samoistnego prawa do lokalu mieszkalnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli K. G. i G. G., prawidłowo reprezentowani, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarga kasacyjna oparta została o obie podstawy z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", a wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie art. 37a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1995 r. Nr 86, poz. 443 przez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie niniejszej bowiem K. G. i G. G. są beneficjantami prawa do zajmowania lokalu nr [...] przy ul. T. w Warszawie i lokal ten nie jest lokalem w rozumieniu przepisów o zakwaterowaniu w hotelach, służbowych pokojach noclegowych internatach oraz innych pomieszczeniach przeznaczonych na tymczasowe zamieszkiwanie; 2. naruszenie art. 45 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367) przez bezkrytyczne jego zastosowanie z naruszeniem podstawowych praw małoletniego dziecka, i przyjęcie za możliwe i uzasadnione zobowiązanie do opróżnienia przedmiotowego lokalu nr [...] przy ul. T. w Warszawie przez K. i K. małż. G. z jednoczesnym pozostawieniem w nim małoletniego dziecka, ich córki N. G.; 3. naruszenie przepisów postępowania art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nieprzeanalizowanie przez Sąd istotnych braków postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ administracyjny i nie rozważenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów i okoliczności dotyczących uprawnień K. G. i G. G. do przedmiotowego lokalu nr [...] przy ul. T. w Warszawie, charakteru tegoż lokalu oraz sytuacji związanej z dobrem i interesem małoletniego dziecka, N. G., córki K. i K. małż. G.. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przyczyny nieważności postępowania wymienia § 2 art. 183 p.p.s.a. i Naczelny Sąd Administracyjny przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej rozważa czy nie zachodzi któryś z przypadków, wskazanych w tym przepisie. Badanie z urzędu nieważności postępowania następuje bez względu na to jakie zarzuty postawiono w skardze kasacyjnej i czy wskazano w niej na nieważność postępowania. Wystąpienie nieważności postępowania tamuje drogę do rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, co do jej meritum, stanowi zaś podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jedną z przyczyn nieważności postępowania jest pobawienie strony możliwości obrony swych praw, o czym mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Ma to miejsce m.in. kiedy podmiot, będący stroną postępowania nie był o nim poinformowany, nie został bowiem zawiadomiony o toczącym się postępowaniu i czynnościach dokonywanych przez sąd administracyjny w jego trakcie i wydanych orzeczeniach. W niniejszej sprawie wystąpiła właśnie tego rodzaju sytuacja. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie były decyzje organów Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego i zobowiązania do uiszczenia opłat za zajmowanie lokalu. Decyzje te – w pierwszej i drugiej instancji – skierowane były do K. G., A. G., K. G., G. G. i K. G. i te podmioty były stronami postępowania administracyjnego. Korzystały w nim z przysługujących im praw, wnosząc odwołania. Wszystkie te osoby wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarga K. G. została przez Wojewódzki Sąd odrzucona, postanowieniem z 27 czerwca 2013 r. II SA/Wa 840/13, jednak odrzucenie jego skargi nie spowodowało utraty przez niego prawa strony w postępowaniu ze skargi innych osób. Jako osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi – taki bowiem skutek - niewniesienie skargi, miało postanowienie o odrzuceniu skargi – jest uczestnikiem postępowania na prawach strony, gdyż wynik postępowania dotyczy - jego interesu prawnego (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie dotyczyło jego interesu prawnego, bowiem w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem ocenie legalności podlegać miały decyzje, których stroną był K. G.. K. G., jak wynika z akt sprawy sądowej, nie był powiadomiony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o toczącym się postępowaniu ze skargi K. G., K. G., A. G. i G. G., bowiem nie poinformowano go o terminie rozprawy. Nie miał zatem możliwości obrony swych praw w postępowaniu przed Sądem. W takiej sytuacji, wobec zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 p.ps..a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od wydania rozstrzygnięcia o kosztach, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.