II SA/Łd 1012/13

Dnia 15 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. nr [...], z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. A.P. II SA/Łd 1012/13 U Z A S A D N I E N I E W dniu 8 lipca 2013 r. D. N. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babką U. N. Decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W., na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) – dalej ustawa, odmówił przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego wraz z opłaceniem składki na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na brak rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że konieczność sprawowania opieki nad U. N. nie budzi wątpliwości, gdyż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 18 stycznia 2011 r. została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Opiekę nad babką D. N. sprawuje od stycznia 2011 r. i z tego względu, będąc osobą bezrobotną zrezygnowała z możliwości podejmowania pracy, wyrejestrowała się z listy osób bezrobotnych, nabywając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki. Ze świadczenia pielęgnacyjnego strona korzystała do 30 czerwca 2013 r., a sprawowanie opieki potwierdzał przeprowadzony wywiad środowiskowy. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem art. 16a ust. 1 ustawy, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, a która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki, nie zaś osobie, która nie podejmuje pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki. Tym samym nie został spełniony warunek przyznania świadczenia. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia D. N. podniosła, iż organ I instancji dokonał nadinterpretacji warunku rezygnacji z pracy, ponieważ z przepisów nie wynika, kiedy ma nastąpić rezygnacja z zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w decyzji Wójta Gminy W., że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że ostatnim miejscem zatrudnienia D. N. był Zakład Handlowo – Usługowy D. D. – C. z siedzibą w S. Stosunek pracy ustał z dniem 31 marca 2010 r. z upływem czasu, na jaki została zawarta umowa. Pomiędzy ustaniem zatrudnienia w dniu 31 marca 2010 r. a koniecznością sprawowania opieki nad babką nie występuje zatem wymagany związek przyczynowy. Niepodejmowanie zatrudnienia, jak to ma miejsce w przypadku strony, stanowi jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy i nie ma w rozpoznawanej sprawie zastosowania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. N. opisała swoją sytuację osobistą, wskazując, że jest matką samotnie wychowującą syna, ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej ze strony byłego męża. Nie może podjąć pracy w wyuczonym zawodzie, gdyż choruje na łuszczycę. Zajmuje się babcią, która wymaga całodobowej opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] o odmowie przyznania D.N. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babką U. N. Punktem wyjścia do rozważań stanowi fakt, iż instytucja specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzona została z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548). I tak, stosownie do obecnie obowiązującego art. 16a ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie to nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Jak wynika z powyższego, jedną z podstawowych przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ustalenie przez organ administracyjny, że osoba wnioskująca o jego przyznanie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Podkreślenia jednak wymaga, iż ustawodawca w art. 16a ust. 1 ustawy wiążąc okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadza pojęcia "aktualnej" czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. W konsekwencji nie zasługuje na akceptację dokonana przez organy administracji na gruncie rozpoznawanej sprawy wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy polegająca na przyjęciu, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje jedynie tym osobom, które podjęły i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi wyłącznie na skutek rezygnacji z pracy w czasie obowiązywania art. 16a ustawy. Taka interpretacja przepisu (aczkolwiek zgodna z jego literalnym brzmieniem) jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących czy też faworyzujących. Tymczasem zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 16a ustawy prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi. Dzieli bowiem potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu, powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Nie sposób jest natomiast przyjąć za zgodne ze wspomnianym art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej osobie prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W okolicznościach rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca jest osobą, na której względem babki spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną osobą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega przy tym wątpliwości, że opiekę nad babką D. N. sprawuje od stycznia 2011 r., a z tego powodu, będąc osobą bezrobotną zrezygnowała z możliwości podjęcia pracy poprzez wyrejestrowanie się z listy osób bezrobotnych, nabywając tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki. Skarżąca była zatem uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowego brzmienia art. 17 ustawy i świadczenie to przysługiwało jej w myśl art. 11 ustawy nowelizującej do dnia 30 czerwca 2013 r. Uwzględniając poczynione wyżej rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy i w rezultacie nieprawidłowo oceniło spełnienie przez skarżącą przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia". Rozpoznając sprawę ponownie organ zobligowany będzie uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy, ponownie dokonać oceny stanu faktycznego sprawy i rozważyć, czy skarżąca spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. LS