II OZ 51/14

Dnia 28 stycznia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 11 grudnia 2013 roku, sygn. akt II SA/Rz 908/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.C. na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z 25 września 2007 r. nr XVIII/279/2007 w przedmiocie zmiany granic miasta postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. 4 1 Postanowieniem z 11 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyznał A.C. (dalej jako "skarżąca") prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie zostało wydane w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z 25 września 2007 r. nr XVIII/279/2007 w przedmiocie zmiany granic miasta. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w skardze skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od tej skargi, który to wniosek rozszerzyła w urzędowym formularzu PPF, o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną i z otrzymywanego z tego tytułu zasiłku nie jest w stanie ponieść tego rodzaju wydatku, zaś otrzymywane przez dzieci alimenty oraz stypendium sportowe mają zindywidualizowany charakter i przeznaczone są na ich wyłączne utrzymanie. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką synów: K. i A. (14 i 20 lat). W zajmowanym przez rodzinę lokalu mieszka także trzeci syn wnioskodawczyni – D.C., który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jedyny majątek rodziny to samochód stanowiący współwłasność wnioskodawczyni i syna D. – Citroen Berlingo z 2005 r. o wartości 12 500 zł, z którego skarżąca korzysta sporadycznie, nie ponosząc kosztów jego utrzymania. Na dochody rodziny składają się następujące kwoty: 673,25 zł – zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez A.C., 1 600 zł – alimenty uzyskiwane przez K.C. oraz 420 zł – stypendium sportowe A.C., czyli łącznie 2693,25 zł. Wydatki rodziny to: 1 000 zł (żywność), 420 zł (czynsz), 125,50 zł (energia elektryczna), 40 zł (gaz), 70 zł (telewizja kablowa), łącznie 1 655,5 zł. Rodzina nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Skarżąca wyjaśniła, że reprezentujący ją pełnomocnik świadczy pomoc prawną w jej sprawie nieodpłatnie. Podniosła także, że wynikające z wyciągu z rachunku bankowego wpłaty dokonywane na jej rzecz przez syna D.C. mają charakter pożyczek i służą zniwelowaniu ujemnego salda na tym rachunku. Kwoty te zwraca w dłuższych okresach. Ponadto skarżąca podkreśliła, że na zaspokojenie potrzeb dziecka przeznaczane są raty alimentacyjne, a dziecko w wieku gimnazjalnym generuje znaczne koszty utrzymania. Zaznaczyła, że zasiłek dla bezrobotnych będzie wypłacany tylko do grudnia bieżącego roku. Skarżąca załączyła także zawiadomienie komornika sądowego o wszczęciu egzekucji w celu dokonania eksmisji z lokalu. Rozpoznając wniosek skarżącej Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wniosek należy uwzględnić w części, ponieważ skarżąca jest osobą bezrobotną, pobierającą zasiłek w kwocie netto 673,25 zł. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że koszty związane z eksmisją mają charakter nagły i nieprzewidziany. Orzeczenie sądowe nakazujące eksmisję musiało spowodować obowiązek liczenia się przez zobowiązaną z przeniesieniem do innego lokalu niż dotychczas zajmowany i koniecznością zgromadzenia potrzebnych w tym zakresie środków. Sąd I instancji podkreślił, że skierowane do skarżącej wezwanie dotyczyło wydatków wszystkich osób wchodzących w skład wspólnie prowadzonego z nią gospodarstwa domowego. Wezwanie odnosiło się także do innych wydatków niż związane z zakupem żywności czy utrzymaniem mieszkania, które stanowią istotne obciążenie finansowe. Nadesłana przez skarżącą odpowiedź nie zawierała żadnej pozycji. Dopiero w sprzeciwie skarżąca powołała się na wysokie koszty utrzymania dziecka w wieku gimnazjalnym. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że z przedstawionego przez nią wyciągu z rachunku bankowego wynika, że ponosi ona wysokie miesięczne wydatki związane z korzystaniem z telefonu (wrzesień 2013 r. -168 zł i październik 2013 r. - 114 zł). Powyższy wyciąg wskazuje także, że skarżąca korzysta ze wsparcia syna D. C. Są to wprawdzie pożyczki, które następnie zobowiązana jest spłacić, jednak należy je także doliczyć do dochodu rodziny. W ocenie Sądu I instancji, wątpliwości budzą stwierdzenia skarżącej dotyczące rzeczywistych wydatków i dochodów rodziny. Skarżąca wskazała, że kwota wydatków to około 1650 zł. Różnica między dochodami rodziny (ok. 2690 zł) a podaną wyżej kwotą wydatków wynosi więc około 1030 zł i wskazuje, że jest to kwota, którą skarżąca dysponuje co miesiąc na zaspokojenie potrzeb innych niż te związane z tzw. koniecznym utrzymaniem. Jednocześnie skarżąca zaznacza, że ze środków otrzymywanych przez dzieci zaspokajane są wyłącznie ich potrzeby. Oznacza to, że wnioskodawczyni przeznacza swój własny dochód na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania – ok. 655 zł. W ocenie Sądu I instancji, powstaje pytanie, z jakich środków skarżąca finansuje wydatki na wyżywienie, na opłacenie rachunku za telefon, czy zakup odzieży (nawet używanej) i środków czystości. Ponadto Sąd I Instancji podkreślił, że saldo końcowe rachunku bankowego wskazuje na kwotę 315,83 zł. Jest ona wystarczająca do uiszczenia połowy wpisu zarówno od skargi w niniejszej sprawie, jak też połowy wpisu od drugiej skargi skarżącej (zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Rz 908/13, w której również zwolniono wnioskodawczynię od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w ½ części). Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie punktu II (odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie). Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przez jego błędną wykładnię i odmowę zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych w całości, pomimo wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść w takim zakresie, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez jego niezastosowanie i przerzucenie na małoletnie dziecko obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze środków alimentacyjnych. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżąca wraz z dwoma synami utrzymuje się z kwoty około 2700 zł, przy czym kwota ta jest aktualna na dzień złożenia wniosku, bowiem obecnie powinna zostać pomniejszona o kwotę około 650 zł wypłacanego jedynie do grudnia 2013 r. zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z doświadczenia życiowego wynika, że kwota taka wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb trzyosobowej rodziny. Nie wymaga szczegółowych wyjaśnień, że utrzymanie dziecka w wieku gimnazjalnym wiąże się z określonymi, zwykle wysokimi wydatkami nie tylko na jego najbardziej podstawowe potrzeby, jak wyżywienie czy ubranie, ale również związane z edukacją. Nie bez znaczenia jest również, że wobec skarżącej toczy się postępowanie eksmisyjne, które niezależnie od tego, czy było dla skarżącej spodziewane, czy też nie, z pewnością wiążę się z koniecznością poniesienia określonych, znacznych wydatków. Sąd I instancji wskazując na nieścisłości wniosku skarżącej skutecznie nie podważył okoliczności, że konieczność poniesienia nawet połowy kosztów sądowych stanowić może uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Oznacza to, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów i na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 4 3