II SA/Łd 975/13

Dnia 22 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 roku sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Burmistrz P., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 3 pkt 22, art. 16 a) ust. 2 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013, poz. 267), odmówił S. P. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na matkę H. P. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 28 czerwca 2013r. S. P. wniósł o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad matką H. P., osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,233 ha przeliczeniowych oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w zakresie emerytalno-rentowym oraz zdrowotnym w KRUS. Łączny dochód rodziny sprawującej opiekę oraz dochód rodziny osoby wymagającej opieki (tj. wnioskodawcy oraz matki) w 2011 roku wyniósł 24 098,10 zł, co w przeliczeniu na jedna osobę w rodzinie daje miesięczną kwotę 1 004,08 zł, zatem stanowi dochód wyższy niż dochód uprawniający do przyznania w/w świadczenia tj. 623,00 zł. W konkluzji wskazano, iż wnioskodawca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie spełnia jednak przesłanek, o których mowa w art. 16 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy, tj. miesięczny dochód przekracza dochód określony w w/w ustawie (623,00 zł miesięcznie na jedną osobę w rodzinie), ponadto posiada gospodarstwo rolne, które w myśl w/w ustawy nie jest formą zatrudnienia oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społeczno-emerytalnemu z innych tytułów. Zatem nie spełnia kryteriów, warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł S. P., w jego treści wskazując, iż nie zgadza się z treścią wydanego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 16 a) ust. 1, 2 i 8 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Burmistrza P. z dnia [...]. W uzasadnieniu podjętej decyzji Kolegium wyjaśniło, że bezspornym jest, iż H. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. w dniu 7 listopada 2007r. S. P., jako osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki H. P. przysługuje prawo do ubiegania się o przyznanie zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad nią. Dodano, że z materiału dowodowego, zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika jednak, iż w przypadku wnioskodawcy wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 16 a) ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiająca uwzględnienie wniosku o przyznanie spornego świadczenia. Jak wynika bowiem ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Burmistrza P. z dnia 21 czerwca 2013r., S. P. figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego z gospodarstwa rolnego, położonego w sołectwie N. o powierzchni 7,9600 ha, w tym 5,2330 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w z dnia 24 czerwca 2013r.). Ponadto w przedmiotowej sprawie przekroczone zostało ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe (623,00 zł), bowiem w roku kalendarzowym 2011 rodzina S.P. uzyskała dochód w kwocie 24.092,11 zł. Na dochód ten składał się dochód H. P. z organu rentowego w wysokości 9.894,98 zł oraz dochód S. P. z gospodarstwa rolnego w wysokości 14.197,13 zł (5,2330 ha przeliczeniowe x 2.713,00 zł). W konsekwencji organ przyjął łączny dochód rodziny. osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wyniósł zatem 1.003,84 zł miesięcznie (9.894,98 zł + 14.197,13 zł = 24.092,11 zł: 12 miesięcy : 2 osoby = 1.003,84 zł). Dochód ten jest zatem wyższy od kryterium ustawowego wynoszącego 623,00 zł. Powyższą decyzję S. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wskazując że świadczenie pielęgnacyjne pobierał od sierpnia 2012r. do czerwca 2013r., zaś otrzymał je bezterminowo. Dodał, że gospodarstwo przekazał w użytkowanie innej osobie by nie dopuścić do jego spustoszenia, zaś nie jest możliwym uzyskanie z tego gospodarstwa dochodu o którym mowa w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest przepis art. 16 a) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - art. 16 a) ust. 1. Jednocześnie ustawa wskazuje, iż zasiłek ów nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013r. Nowelizacja wspomniana wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013r. dodał nowe świadczenie, nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16 a) ustawy. Świadczenie to uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Istota sporu w przedmiotowej sprawie, sprowadza się w pierwszej kolejności do kwestii przekroczenia przez rodzinę skarżącego kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie dochód w rodzinie skarżącego został ustalony w oparciu o zaświadczenie zaświadczenia Burmistrza P. z dnia 21 czerwca 2013r., z którego wynika, że S. P. figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego z gospodarstwa rolnego położonego w sołectwie N. o powierzchni 7,96 ha, w tym 5,2330 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w z dnia 24 czerwca 2013r.). Organ na podstawie tegoż zaświadczenia zasadnie ustalił, iż w realiach niniejszej sprawy przekroczone zostało ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe (623,00 zł), bowiem w roku kalendarzowym 2011 rodzina S. P. uzyskała dochód w kwocie 24.092,11 zł. Na dochód ten składał się dochód H. P. z organu rentowego w wysokości 9.894,98 zł oraz dochód S. P. z gospodarstwa rolnego w wysokości 14.197,13 zł (5,2330 ha przeliczeniowe x 2.713,00 zł). W konsekwencji łączny dochód rodziny. osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wyniósł 1 003,84 zł Dochód ten jest zatem wyższy od kryterium ustawowego wynoszącego 623,00 zł. Stosownie bowiem do treści art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód w wysokości 2.713,00 zł zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2012r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2011r. (M.P. z 2012r., poz. 671). Po wtóre, jak wynika z akt sprawy, S. P. figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego z gospodarstwa rolnego położonego w sołectwie N. o powierzchni 7,9600 ha, w tym 5,2330 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w z dnia 24 czerwca 2013r.). W tym kontekście wskazać należy, iż zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. I OPS 5/12, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Wyjaśniono, że w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. We wskazanej uchwale wskazano także, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże taką definicję zawiera ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r.,nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Mając powyższe na względzie uznać należy, że nie jest możliwe uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego który jest rolnikiem, bowiem prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tegoż świadczenia. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. B.A. ----------------------- 6