I SA/Wa 1307/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z. S., L. S., S. R. i T. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. i S. S., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Minister Skarbu Państwa przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Pismem z dnia 17 września 1990 r. H. i S. S. zwrócili się do Urzędu Miejskiego w R. o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W treści wniosku wskazali, że właściciele mienia pozostawionego powrócili do Polski w 1958 r. oraz, że grunty wchodzące w skład mienia pozostawionego są w posiadaniu sowchozu. W piśmie z dnia 14 grudnia 1990 r. adresowanym do Sądu Rejonowego w R. wskazali, że do 1950 roku byli właścicielami nieruchomości, a potem wszystko zostało zabrane do kołchozu, im pozostawiono jedynie budynek mieszkalny i działkę przyzagrodową. Wskazali jednocześnie, że do 1957 roku pracowali w kołchozie. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 1991 r. sygn. akt [...] wynika, że H. i S. S. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. w miejscowości [...], woj. [...] gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami. Jak wynika natomiast z oświadczenia Z. S. z dnia [...] lipca 2005 r., repatriacja właścicieli nieruchomości nastąpiła dopiero w 1958 r. "z powodu braku miejsca w transporcie" w trakcie organizacji pierwszej repatriacji. Z oświadczenia wynika ponadto, że majątek "został zabrany przez tamtejsze władze siłą i włączony do kołchozu". Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił Z. S., L. S., S. R., L. S. i T. O. (następczyniom prawnym S. i H. S. byłych właścicieli pozostawionej nieruchomości) potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości majątku pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego, wskazując, że S. i H. S. powrócili do kraju w 1958 r., a zatem nie repatriowali się w trybie żadnej z umów republikańskich. Od powyższej decyzji odwołanie złożyły Z.S., L. S., S. R., L. S. i T. O. podnosząc, iż decyzja organu pierwszej instancji jest dla stron krzywdząca i narusza zasadę równego traktowania obywateli. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Minister Infrastruktury utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na skutek wniesionej do Sądu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 2159/05 uchylił decyzję Ministra Infrastruktury oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. Pismem z dnia 19 października 2006 r. oraz z dnia 1 marca 2011 r. Wojewoda [...] wezwał strony do uzupełniania dowodów potrzebnych do wydania pozytywnej decyzji w sprawie. W tym do wskazania, w jakich okolicznościach nastąpiło opuszczenie przez właścicieli nieruchomości byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej. Z pisma Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. wynika natomiast, że z uwagi na upływ 6-miesięcznego terminu do uzupełnienia wniosku konieczne jest ponowne złożenie wniosku w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Pismem z dnia 12 grudnia 2008 r. Z. S., L. ., S. R. oraz T. O. złożyły ponownie wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń J. U. z dnia [...] kwietnia 2011 r. oraz I. B. wynika, że H. i S. S. do 1959 r. mieszkali we wsi [...], skąd następnie wyjechali na stałe do Polski. Natomiast z protokołu z rozprawy z dnia 22 listopada 2012 r. wynika, że o wyjeździe byłych właścicieli nieruchomości zadecydowały względy rodzinne i polityczne. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. i S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazując, że nie opuścili oni byłych terenów RP pod wpływem przymusu w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Na powyższe rozstrzygnięcie odwołanie wniosła Z. S. W odwołaniu podniosła, że organ wojewódzki popełnił błąd w ustaleniach faktycznych przyjmując, że właściciele nieruchomości nie opuścili pod wpływem przymusu byłych ziem RP oraz wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa wskazał, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędne jest ustalenie, że pierwotny właściciel był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169 poz.1418). Powołał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych podnosząc, że prawo do rekompensaty nie przysługuje w przypadku braku legitymowania się prawem własności pozostawionej nieruchomości, przez osobę, która w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie była już właścicielem tej nieruchomości. Jak wynika natomiast z akt sprawy, grunty należące do H. i S. S. (poprzedników prawnych wnioskodawczyń), zostały prawie w całości przejęte przez kołchoz. Z uwagi, zatem na dokonanie nacjonalizacji mienia oraz wynikającej z tego utraty tytułu własności, prawo do rekompensaty, zdaniem organu odwoławczego, nie może być w tym zakresie potwierdzone. Minister wskazał poza tym, że okoliczności opuszczenia przez pierwotnych właścicieli Kresów Wschodnich nie mieszczą się w katalogu przyczyn wynikających bezpośrednio z wybuchem wojny w 1939 r. Z akt sprawy wynika, bowiem że właściciele nieruchomości pozostawionych opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1958 r. Ponadto, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że H. i S. S. nie byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych bezpośrednio z wojną, o których mowa w art. 1 ust. 2 ww. ustawy. Organ wyjaśnił ponadto, że znajdujący się w aktach sprawy wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 1991 r. sygn. akt [...] potwierdzający fakt pozostawienia przez małżonków S., nieruchomości w miejscowości [...], woj. [...], nie może wiązać organu, co do przyczyn i okoliczności opuszczenia Kresów Wschodnich, bowiem te przesłanki uregulowane są w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wskazał poza tym, że wbrew twierdzeniom skarżącej organ pierwszej instancji rzetelnie ustalił okoliczności opuszczenia przez H. i S. S. Kresów Wschodnich, do czego był zobowiązany wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2006 r. Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu Z. S., L. S., T. O. i S. R. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając Ministrowi Skarbu Państwa naruszenie: - art. 1 ustawy z dnia 8 lipca o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że H.i S. S. nie byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną z 1939 r., o jakich mowa w art. 1 ust. 2 ustawy; - art. 2 ustawy poprzez bledną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że jako właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozumie należy jedynie osobę, której prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało w chwili repatriacji; - art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy poprzez uznanie, że spadkobiercom właścicieli nieruchomości zabużańskich, którym wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 1991 r. potwierdzono fakt pozostawienia przez H. i S. S. nieruchomości w miejscowości [...], województwo [...] nie przysługuje prawo do rekompensaty; - art. 6, 7, 8 i 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, nie wskazanie przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności oraz mocy dowodowej zeznaniom stron w zakresie przyczyn opuszczenia przez S. i H. S. swojego miejsca zamieszkania oraz nierozważnie czy mieli oni możliwość rozporządzenia swoim majątkiem przed wyjazdem do Polski. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skargi wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.); powoływana dalej, jako: "ustawa zabużańska". Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. SK 11/12) prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Przepis artykułu 3 ust. 2 zd. pierwsze tej ustawy stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie). Ustawodawca zatem, ustalając w przywołanych wyżej przepisach krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone nieruchomości przyznał to prawo: po pierwsze - obywatelom polskim; po drugie - posiadającym w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położne na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, który przed wybuchem II wojny światowej leżał w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami; a po trzecie - osobom, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów wymienionych w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy zabużańskiej bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z wojną opuścić tzw. Kresy. Z treści akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że poprzednicy prawni skarżących – H. i S. S. – do listopada 1958 roku zamieszkiwali we wsi [...] na terytorium ZSSR. Na Kartach Ewidencyjnych Raptrianta jako data przekroczenia oni granicy Rzeczypospolitej Polskiej widnieje dzień [...] grudnia 1958 r. Ich wyjazd związany był natomiast przede wszystkim z pogarszającymi się warunkami życiowymi spowodowanymi m.in. włączeniem gruntów rolnych do kołchozu oraz chęcią połączenia się z rodziną. W tym miejscu wskazać należy, że takie okoliczności opuszczenia byłych ziem Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostają w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Zdaniem Sądu wojna miała na powyższą sytuację wpływ jedynie pośredni, co słusznie podkreśliły organy orzekające. Ponadto wskazać również należy, że jak wynika z akt sprawy i co potwierdziła również Z. S. w piśmie z dnia 5 lipca 2011 r. (data wpływu do [...] Urzędu Wojewódzkiego), poprzednicy prawni skarżących nie pozostawili prawa majątkowego, jakim jest własność nieruchomości za utratę, którego należałby się ekwiwalent pieniężny w postaci prawa do rekompensaty. Opuszczając byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie legitymowali się oni prawem własności do przedmiotowej nieruchomości, bowiem "cały majątek został zabrany przez tamtejsze władze i włączony do kołchozu". Tym samym nie została spełniona materialnoprawna przesłanka przyznania prawa do rekompensaty, określona w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., co przesądza odmowę przyznania prawa do rekompensaty. Za nietrafny uznać należy, podniesiony w skardze, zarzut naruszenia, przez organy orzekające w sprawie, tego przepisu. Za niezasadne uznać należało również pozostałe zarzuty skargi, bowiem postępowanie w sprawie poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego oraz rozprawą administracyjną, a wydane w sprawie orzeczenia uzasadnione są w sposób prawidłowy i zrozumiały. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.