V SA/Wa 2167/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... sierpnia 2011 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę J. L. złożył w dniu ... czerwca 2004 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w I. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004, oświadczając że w roku 2004 prowadził działalność rolniczą na działkach rolnych o łącznej powierzchni ... ha. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w I. w dniu ... grudnia 2004 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w której przyznał J. L. płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – 2004 do powierzchni ... ha, w wysokości ... zł. Decyzja wobec nie zaskarżenia w ustawowym terminie stała się ostateczna. Płatność ustalona decyzją została zrealizowana na wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów rachunek bankowy w dniu ... lutego 2005 r. Z dniem otrzymania płatności rozpoczęte zostało pięcioletnie zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej, dobrej praktyki rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW o łącznej powierzchni ... ha. W dniu ... maja 2005 r. J. L. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w I. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, będących świadczeniem, iż w roku 2005 prowadził działalności rolnicza na działkach o łącznej powierzchni ... ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w I. w dniu ... kwietnia 2006 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w której przyznał skarżącemu płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – 2005 do powierzchni ... ha, w wysokości ... zł. W dniu ... maja 2006 r. J. L. złożył w tym samym Biurze ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 r. na działkach rolnych o łącznej powierzchni ... ha. W dniu ... września 2006 r. producent złożył korektę wniosku w oparciu o którą ustalono, iż powierzchnia użytkowana rolniczo wynosi ... ha. W dniu ... września 2006 r. skarżący dokonał zwrotu na konto ARiMR kwoty ... zł w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni objętej zobowiązaniem. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na mocy decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z dnia 14 listopada 2006 r. przyznał płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – 2006 do powierzchni ... ha w wysokości ... zł. W dniu ... stycznia 2007 r. do Biura ARiMR wpłynęło Oświadczenie przyjmującego działki rolne, na mocy którego producent przyjął od P. K. część gospodarstwa o powierzchni ... ha. W dniu ... lutego 2007 r. J. L. przekazał część gruntów o powierzchni ... ha A. Ś. wraz ze zobowiązaniami. Dnia ... maja 2007 r. skarżący złożył w Biurze ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok 2007 r. oświadczając, iż w roku 2007 prowadził działalność rolniczą na działkach rolnych o łącznej powierzchni ... ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu ... marca 2008 r. wydał decyzję, w której przyznał J. L. płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – 2007 do powierzchni ... ha w wysokości ... zł. Dnia ... maja 2008 r. skarżący złożył w Biurze ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok 2008, oświadczając, iż w roku 2008 prowadził działalność rolniczą na działkach rolnych o łącznej powierzchni ... ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję z dnia ... listopada 2008 r., w której przyznał płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – 2008 do powierzchni ... ha, w wysokości ... zł. Mając powyższe na względzie stwierdzono, że powstała kwota nienależnie pobranych płatności i dnia ... listopada 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR skierował do Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w O. wniosek o wszczęcie procedury w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, który działając z upoważnienia Prezesa ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w tym przedmiocie. Skarżący wezwany do wyjaśnień, oświadczył, że informował pracowników ARiMR o sprzedaży gruntów przez syndyka i niemożności dalszego użytkowania dzierżawionych gruntów ze względu na zerwanie umowy dzierżawy. Dodatkowo wyjaśnił, że przedmiotowe działki wykreślił z wniosku o przyznanie płatności na rok 2007 i celowo nie dołączył załączników graficznych dla tych działek. W dniu ... sierpnia 2009 r. Prezes ARiMR wydał decyzję, którą ustalił J. L. nienależnie pobrane płatności z tytułu ONW w wysokości ... zł. Od tej decyzji skarżący złożył dnia ... sierpnia 2009 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowym wniosku strona wniosła o uchylenie decyzji o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW z dnia ... sierpnia 2009 r. oraz o umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie. Podnosił, iż w dniu ... marca 2004 r. zawarł umowę poddzierżawy z "..." Sp. z. o. o., która to umowa została zawarta na okres pięcioletni bez możliwości wcześniejszego wypowiedzenia, jednak rok później gruntami tymi dysponował syndyk. Producent poinformował także, ze nie dostarczył wypowiedzenia umowy dzierżawy gdyż takiego dokumentu nie posiadał, a rozwiązanie umowy nastąpiło nie na podstawie pisemnego wypowiedzenia lecz z mocy prawa – na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w chwili rozwiązania umowy dzierżawy z "..." Sp. z o.o. automatycznie przestała obowiązywać także jego umowa poddzierżawy. Niezwłocznie po tym jak skarżący zorientował się, że nowy właściciel gruntów rozpoczął użytkowanie, poinformował o tym ARiMR, zakwestionował też uznanie przez organ niedotrzymania 10-dniowego terminu na zgłoszenie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o zaistnieniu nadzwyczajnych okoliczności gdyż nie był w posiadaniu informacji dotyczącej daty sprzedaży gruntów przez syndyka. Dodatkowo J. L. podnosił, że kupując grunty od P. K. i przyjmując od niego zobowiązania ONW, w/w jako sprzedający był wielokrotnie wzywany do Biura Powiatowego w celu złożenia wyjaśnień, jednak wobec niego i trzech kupujących grunty od syndyka, takiej procedury nie dopełniono. Do wniosku dołączył oświadczenie K. i E. C., J. i K. K. oraz T. i M. G. o wykorzystaniu nabytych gruntów w celach rolniczych. Dnia ... czerwca 2010 r. Dyrektor ... Oddziału Regionalnego ARiMR w O. działając z upoważnienia Prezesa ARiMR wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia ... sierpnia 2009 r. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę z do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd wyrokiem z dnia 29 grudnia 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu organ powinien był dokonać ustaleń w zakresie daty rozwiązania umowy dzierżawy, co pomogłoby w ocenie spełnienia przesłanki terminowego poinformowania ARiMR o okolicznościach zaniechania działalności rolniczej przez wnioskodawcę. W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy, organ ustalił, iż rozwiązanie umowy dzierżawy zawartej w dniu ... maja 2003 r. pomiędzy "..." Sp. z o.o. z siedzibą w M. a M. i W. N., zostało dokonane w dniu ...09.2006 r. (w aktach sprawy: oświadczenie z podpisami notarialnie poświadczonymi – E. K. działającego jako syndyk masy upadłości, M. N. i A. K., działającego w imieniu i na rzecz "..." Sp. z o.o. z siedzibą w M. o rozwiązaniu w dniu ...09.2006 r. umowy dzierżawy). Rozwiązanie umowy dzierżawy z dnia ...05.2003 r. skutkowało wygaśnięciem umowy poddzierżawy z dnia ...03.2004 r. zawartej między "..." Sp. z o.o. a J. L.. W ocenie organu, strona nie spełniła przesłanki terminowego poinformowania ARiMR o okolicznościach zaniechania działalności rolniczej zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 (WE) z dnia 15 grudnia 2006 r. Ustalono, że J. L. poinformował o sprzedaży gruntów dopiero we wniosku o przyznanie płatności na rok 2007, tj. w dniu ...05.2007 r. Rozwiązanie umowy dzierżawy, a tym samym wygaśnięcie umowy poddzierżawy nastąpiło w dniu ...09.2006 r. Beneficjent wielokrotnie podkreśla w swoich pismach, że był w stałym kontakcie z syndykiem, monitorował jego czynności w ramach postępowania upadłościowego. W dniu ...09.2006 r. nabywcy gruntów złożyli oświadczenia o zamiarze wykorzystywania gruntów w celach rolniczych. Wymienione oświadczenia skarżący otrzymał. Z powyższego ustalono, iż skarżący był zorientowany w zaawansowaniu czynności podejmowanych przez syndyka, zatem przyjęto, iż od dnia rozwiązania umowy dzierżawy, tj. od dnia ...09.2006 r. skarżący mógł poinformować ARiMR o okolicznościach mających wpływ na podjęte zobowiązanie ONW. W dniu ...08.2011 r. Prezes ARiMR wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji nr ... z dnia ...08.2009 r. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 22 sierpnia. W dniu ...09.2011 r. J. L. wniósł skargę na ww. decyzję Prezesa ARiMR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę z ...10.2011 r. Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Sąd miał na względzie wskazania zawarte w wyroku WSA z dnia 29 grudnia 2010 r., o sygn. akt V SA/Wa 1845/10 oraz ich wykonanie w wydanej decyzji z dnia ... sierpnia 2011 r. o nr ... W wyniku ponownych dodatkowych ustaleń Sąd ponownie orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że zebrany materiał dowodowy pozwolił na realizację wytycznych zawartych. W uzasadnieniu wyroku uchylającym decyzję z ... czerwca 2010 r. o nr ... Ustalono datę rozwiązania umowy dzierżawy na dzień ... września 2006 r., zatem nieuzasadniony został zarzut niezgromadzenia przez organ nowego istotnego materiału dowodowego w sprawie. Zgodnie z § 9 ust. 4 pkt Rozporządzenia Ministra rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, z późn. zm.), płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Przepis art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 (WE) określa okoliczności, w przypadku wystąpienia których nie zachodzi konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności, a są to: a) śmierć beneficjenta, b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 (WE) z dnia 15 grudnia 2006 r. o przypadkach działania siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ – w niniejszej sprawie Kierownika biura Powiatowego ARiMR, o wystąpieniu zdarzenia wraz z przedłożeniem odpowiednich dowodów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub osoba przez niego upoważniona jest w stanie dokonać tej czynności. Organ dołożył należytej staranności, by ustalić istotne okoliczności w sprawie, które w jego ocenie pozwalają na ustalenie niedochowania terminu na powiadomienie kierownika biura powiatowego o przypadku tzw. "siły wyższej" zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie ulega wątpliwości, iż z dniam ...09.2006 r. z mocy prawa wygasła umowa poddzierżawy zawarta między skarżącym a "..." Sp. z o.o. Poczynione przez organ ustalenia pomogły w ustaleniu okoliczności, że J. L. był informowany przez syndyka o zamiarze sprzedaży gruntów. Skarżący wystąpił do syndyka o uzyskanie oświadczeń od przyszłych nabywców o wykorzystaniu gruntów na cele rolnicze. Rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło w dniu ...09.2006 r. Oświadczenia przyszłych nabywców, K. i E. C., J. i K. K. oraz T. i M. G. datowane są na dzień ...09.2006 r. Z wyjaśnień skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia ...08.2009 r., jak również w przedmiotowej skardze, wynika, że to z jego inicjatywy syndyk przyjął oświadczenia od przyszłych nabywców a J. L. wszedł w posiadanie powyższych oświadczeń. W ocenie Sądu świadczy to o tym, iż strona była czynnie zainteresowana sprawą rozwiązania umowy dzierżawy i sprzedaży gruntów, co dowodzi, iż powzięła informację o ww. zdarzeniach w dniu ...09.2006 r. i od tego czasu mogła poinformować pisemnie kierownika biura powiatowego o ww. okolicznościach. Organ zebrał wyczerpujący materiał dowodowy, by móc go ocenić i w sposób logiczny wyciągnąć uzasadnione wnioski. Bezzasadnym pozostaje zatem zarzut dowolności organu w ocenie materiału dowodowego. Nietrafnym pozostaje również zarzut naruszenia art. 8 i 9 k.p.a. Odnosząc się do podnoszonej w skardze okoliczności poinformowania skarżącego przez pracownika Agencji, że cyt. "obawiałem się, że będę musiał, nie ze swojej winy, zwracać płatność. Uspokojono mnie, że do takiej sytuacji nie dojdzie, w szczególności gdy osoba, która zakupi od syndyka grunty będzie w dalszym ciągu wykorzystywać je do celów rolniczych" – wskazać należy, iż rolnik składając wniosek o płatności deklaruje, że ma świadomość w jakim systemie uczestniczy i jakie zasady obowiązują w ramach postępowania. Potwierdzeniem tego faktu jest podpis w sekcji X wniosku zatytułowany "Oświadczenia i zobowiązania", dlatego też nieznajomość zasad przyznawania płatności przez beneficjenta nie może usadawiać odstąpienia przez organ od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Co do zarzutu braku poinformowania skarżącego przez organ, który w ocenie strony nie dopilnował, aby beneficjent nie poniósł szkody w wyniku nieznajomości prawa, należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. na organach ARiMR ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W tej sprawie organy informowały stronę o konieczności przedłożenia stosownych dokumentów zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powyższa zasada nie zwalnia jednak stron od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności. Tymczasem w niniejszej sprawie, strona scedowała na organ konieczność ustalenia okoliczności dotyczących sfery jej osobistych interesów dotyczących poddzierżawianych gruntów, przyjmując bierną pozycję i w ostateczności wyjaśniając w niniejszej skardze, iż trudnym jest udowodnienie, od kiedy była w stanie powiadomić kierownika biura powiatowego o okolicznościach mających istotne znaczenie w sprawie. Przytaczane przez skarżącego zarzuty, jakoby z akt sprawy zniknęły w niewyjaśnionych okolicznościach notatki służbowe sporządzane przez pracowników stało się próbą postawienia w złym świetle pracowników ARiMR, którzy w niniejszej sprawie wykonali swoje obowiązki. J. L. był wzywany przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w I. w celu wyjaśnienia wątpliwości związanych z toczącymi się postępowaniami dotyczącymi przyznania płatności za lata 2004, 2005, 2006, 2007. Składał pisemne oświadczenia, korekty, wypisy dotyczące braków formalnych i braków merytorycznych. Wprawdzie nie były sporządzane notatki służbowe pracowników biura powiatowego w sprawach skarżącego na okoliczność informowania o wygaśnięciu umowy poddzierżawy. Jednak kwestia wyjaśniona została w piśmie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w I. z dnia ...09.2011 r. Konkludując Sąd podziela pogląd, że termin 10-dniowy należy liczyć od zaistnienia skutku opisanego w przepisie § 9 ust. 4 ww. Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r., w tym wypadku od momentu rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca (w tym przypadku poddzierżawca) nie ponosi odpowiedzialności. Z zebranego materiału dowodowego organ słusznie wywiódł, iż ustalone okoliczności wskazują, iż strona w dniu rozwiązania umowy dzierżawy, a tym samym wygaśnięcia umowy poddzierżawy, powzięła o tym informację. Mimo to, skarżący poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o zaistnieniu tzw. "siły wyższej" dopiero we wniosku o przyznanie płatności na rok 2007, tj. w dniu 11.05.2007 r. skarżący wykreślił działki ewidencyjne ze spersonalizowanego wniosku, dokonując adnotacji o sprzedaży gruntów przez syndyka. Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów w tej kwestii. Przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 (WE) z dnia 15 grudnia 2006 r., stanowi, iż beneficjent powinien poinformować o przypadkach działania siły wyższej zawiadamiając na piśmie właściwy organ – Kierownika Biura Powiatowego – o wystąpieniu zdarzenia wraz z przedłożeniem odpowiednich dowodów. Ostatecznie organ trafnie zauważył, iż przedłożone przez skarżącego zaświadczenie Prezesa Zarządu "..." Sp. z o.o. o nieotrzymaniu od syndyka informacji o rozwiązaniu umowy dzierżawy między Spółką a W. i M. N. pozostaje w sprzeczności z faktem wskazującym na to, że przy czynności rozwiązania umowy dzierżawy uczestniczył A. K. działający w imieniu i na rzecz "..." Sp. z o.o. (oświadczenie z podpisami notarialnie poświadczonymi – E. K. działającego w imieniu i na rzecz "..." Sp. z o.o. z siedzibą w M. o rozwiązaniu w dniu ...09.2006 r. umowy dzierżawy – znajdujący się w aktach sprawy). Z posiadanych przez ARiMR dokumentów dotyczących ustalenia nienależnie pobranych płatności przez "..." sp. z o.o. wynika, że wówczas A. K. był osobą uprawnioną do reprezentacji Spółki (patrz wniosek EP z dnia ...08.2006 r. "..." Sp. z o.o. z siedzibą w M.; wyciąg z KRS z dnia ...06.2006 r.; pełnomocnictwo udzielone przez A. K. w dniu ...05.2009 r.; informacja z dnia ...07.2009 r. o odwołaniu A. K. z funkcji Prezesa Zarządu). Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, skarga nie zasługuje na uwzględnienie i z tego względu z mocy art. 151 p.p.s.a. orzekła jak w sentencji.