II OZ 240/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 1524/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1524/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie Sądu nadesłał druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Z treści formularza wynika, że skarżący mieszka sam, nie posiada żadnego majątku, a jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości 1874 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że znajduje się w złym stanie zdrowia, a niski dochód nie pozwala mu na godne życie. Pismem z dnia 28 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do udokumentowania wydatków przeznaczanych na utrzymanie się, w tym opłat za energię elektryczną, dostawy wody, wywóz śmieci, zakup lekarstw itp., nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego świadczenia oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia pożyczki bankowej oraz wykazujących wysokość miesięcznych rat spłaty tej pożyczki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przy piśmie z dnia 13 listopada 2013 r. nadesłał kopie dwóch bankowych dowodów wypłaty z dnia 8 października 2012 r. oraz 28 września 2012 r., dwie kopie dowodów wpłaty z dnia 4 października 2013 r. opiewające na kwoty 357,80 zł oraz 443,24 zł, kopie decyzji z dnia 28 lutego 2013 r. o waloryzacji świadczenia rentowego, kopie faktury VAT za dostawy wody i energię elektryczną, dokumenty obrazujące ponoszenie wydatków z tytułu podatku od nieruchomości, a także kopie zakupu opału w 1999 r. i 2012 r. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2013 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżący złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu zwrócił się o przyznanie prawa pomocy i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto podniósł, że wykazał on już swoje koszty utrzymania w piśmie z dnia 13 listopada 2013 r., miesięcznie w okresie opałowym wynoszą około 3578 zł. Do tego należy doliczyć wydatki na rozpoczęty remont budynku mieszkalnego, w którym skarżący obecnie przebywa. Na podstawie zarządzenia z dnia 20 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do wskazania tytułu prawnego do budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje oraz udokumentowanie wydatków przeznaczanych na leczenie. Na dokonanie tej czynności wyznaczono skarżącemu siedmiodniowy termin. W piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że jest właścicielem budynku, w którym zamieszkuje. Nadto wyjaśnił, że ze względu na zły stan zdrowia zmuszony jest korzystać z pomocy życzliwych mu osób, nie jest natomiast w stanie udokumentować związanych z tym wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a do tego było niespójne. Na druku urzędowego formularza PPF skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości. Tymczasem w piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r. oświadczył, że jest właścicielem budynku, w którym zamieszkuje. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, a to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu dotyczącego tej kwestii. Sąd I instancji wskazał, iż udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem się, a więc opłata za energię elektryczną oraz dostawy wody kształtują się w ujęciu miesięcznym na poziomie około 50 zł. W żaden sposób skarżący nie uprawdopodobnił natomiast, że ponosi inne stałe koszty związane z utrzymaniem się, w tym również wydatki przeznaczane na leczenie, przedstawiając jedynie odręcznie sporządzone zestawienie. Sąd I instancji przywołując treść art. 255 p.p.s.a. stwierdził, iż treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z jego sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków. O trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji o tym, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych nie może w ocenie Sądu I instancji przesądzać natomiast okoliczność, że spłaca on zaciągnięte pożyczki, w sytuacji gdy nie uprawdopodobnił faktu ich spłaty, jak również nie wykazał, iż zaciągnięcie tych pożyczek było konieczne lub oczywiście usprawiedliwione w związku z koniecznymi do zaspokojenia potrzebami bytowymi. Pożyczki mogą bowiem zaciągać również osoby będące w dobrej kondycji finansowej. Ponadto konieczność remontu domu nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych. Zażalenie na ww. postanowienie złożył J.W. zarzucając mu obrazę obowiązującego prawa, fałszowanie stanu faktycznego i prawnego m.in. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż jego dochody 1874 złotych nie pozwalają mu na spłatę zadłużeń w Banku Śląskim i ludzi mu życzliwych, remont budynku w którym przebywa, zakup opału, konieczne opłaty, pełne leczenie. Skarżący dodał, iż jest osobą niepełnosprawną II-grupa inwalidzka w związku ze służbą. Nadto skarżący podniósł, iż przesłał do Sądu I instancji prawidłowo wypełniony wniosek PPF o przyznanie prawa pomocy a przy piśmie z dnia 13 listopada 2013 r. na skutek wezwań sądowych złożył dodatkowe informacje. Pismem z dnia 21 lutego 2014 r. skarżący uzupełnił zażalenie wskazując, iż został zmuszony z konieczności ale i z winy władz publicznych bardzo pilnie pobrać w Banku Śląskim dwa kredyty na kwotę 5 tysięcy każdy. Skarżący podał, iż koszty tych kredytów opiewają na kwotę 1042 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż skarżący był wzywany dwukrotnie do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 28 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania) oświadczenia, w którym należało: udokumentowania wydatków związanych z jego utrzymaniem w tym: opłat za energię elektryczną, dostawy wody, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, zakup lekarstw; nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia rentowego oraz nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia pożyczki bankowej oraz wskazanie wysokości miesięcznych rat spłaty tej pożyczki. Natomiast pismem z dnia 30 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do wskazania tytułu prawnego do budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje poprzez wskazanie czy skarżący korzysta z lokalu na mocy umowy najmu czy też w oparciu o inny tytuł prawny oraz udokumentowanie wydatków przeznaczonych na leczenie. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie ustosunkował się do powyższych wezwań, w szczególności w zakresie udokumentowania wydatków. Nadto skarżący lakonicznie oznajmił, iż "faktem publicznie znanym jest, że płatnik podatku od nieruchomości jest właścicielem tej nieruchomości". W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.