III SA/Gd 727/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]z dnia 3 grudnia 2012 r. nr [...]. Decyzją z dnia 3 grudnia 2012 r. Wójt Gminy , działając na podstawie art. 1, art. 1a, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 1228), odmówił J. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na M. R.. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie należy się wnioskodawczyni, ponieważ osoba uprawniona, tj. M. R., nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał jednocześnie, że zgodnie z art. 1a ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy. W następstwie odwołania od powyższej decyzji, wniesionego przez J. R., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 lipca 2013 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy art. 25 i art. 26 kodeksu cywilnego. Z kolei z treści art. 1a ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że przesłanką nabycia prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów przysługujących zarówno obywatelom polskim jak i cudzoziemcom, jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dalej organ podał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji "zamieszkiwania na terytorium". Organ wskazał, że w orzecznictwie wyrażony został pogląd, że nie należy utożsamiać tego sformułowania z miejscem zamieszkania, o jakim mowa w art. 25 kodeksu cywilnego. Powołując się na powyższy pogląd i analizując art. 1a ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy Kolegium uznało, że aby nabyć prawo do przedmiotowego świadczenia winna być spełniona przesłanka zamieszkiwania na terytorium RP. Zatem skoro M. R. pobiera naukę w szkole podstawowej w K., w Polsce przebywa tylko w święta i dni wolne od nauki, to w ocenie organu nie było podstaw do przyznania jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, bowiem w okresie świadczeniowym zamieszkuje poza terytorium RP. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. R. wniosła o jej uchylenie podnosząc, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i przepisów postępowania administracyjnego. Wskazała, że zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP spowodowanego podjęciem nauki w innym kraju. Kolegium nieprawidłowo ustaliło stan faktyczny sprawy, bowiem jej córka, M. R., swoje centrum spraw życiowych ma w Polsce. W kraju korzysta ze świadczeń lekarskich, spędza wakacje, posiada obywatelstwo polskie, jest tutaj zameldowana. W K. nie posiada stałego miejsca zameldowania, nie podlega rosyjskim ubezpieczeniom społecznym, nie jest uprawniona do pobierania tam świadczeń. W ocenie skarżącej, skoro świadczenie przysługuje dziecku pobierającemu naukę w kraju, to odmienne traktowanie dziecka uczącego się za granicą stanowi swoistą jego dyskryminację. Jest to także zwolnienie dłużnika alimentacyjnego przez czas pobytu dziecka za granicą ze świadczeń na jego rzecz. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie dotyczył znaczenia sformułowania "zamieszkiwane na terytorium". Zgodnie z art. 1a ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), zwanej dalej "ustawą" świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenie z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Jak wynika z ww. przepisu przesłanką nabycia prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów przysługujących obywatelom polskim jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa nie zawiera definicji pojęcia "zamieszkiwanie na terytorium". Nie można jednak utożsamiać tego sformułowania z miejscem zamieszkania, o jakim mowa w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (faktyczne przebywanie) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), które występują łącznie. Skoro zakresem podmiotowym ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów objęci są także cudzoziemcy, to racjonalny ustawodawca nie mógł posłużyć się w stosunku do tej kategorii osób przesłanką "przebywanie z zamiarem stałego pobytu", bowiem cudzoziemcy zamieszkują na terytorium RP także bez zamiaru stałego pobytu. Ponadto art. 1a ust. 2 ustawy stanowi, iż świadczenia przysługują osobom, o których mowa w ust. 1 tego przepisu, tj. obywatelom polskim (pkt 1) i cudzoziemcom (pkt 2). Wobec obu tych kategorii osób przepis wymaga spełnienia jednakowej przesłanki, którą jest: zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji uznać trzeba, że użyte w art. 1a ust. 2 ustawy pojęcie jest pojęciem niezdefiniowanym i obejmuje różne stany faktyczne. Pojęcie "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" jest szersze od pojęcia kodeksowego "miejsca zamieszkania". Z tego względu uznać należy, że obywatelowi polskiemu przebywającemu przez okres świadczeniowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełnia pozostałe przesłanki uprawniające do tego świadczenia. Inna wykładnia przedmiotowego pojęcia byłaby sprzeczna z celem ustawy, którym jest wspieranie osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb oraz nie otrzymują należnego im wsparcia od osób zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia obywatelom polskim pobierającym naukę za granicą byłaby w istocie zwolnieniem dłużnika alimentacyjnego przez czas pobytu dziecka za granicą od świadczeń na jego rzecz. Brak bowiem wypłat z funduszu alimentacyjnego powodowałby , że fundusz nie miałby roszczenia regresowego do dłużnika. Pogląd taki wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16.10.2012r., sygn. akt IV SA/Wr 288/12 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5.06.2009r., sygn. akt I SA/Wa 394/09 (dostępne w bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), a Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Orzeczenia te zostały przywołane także w uzasadnieniu decyzji przez organ II instancji. Potwierdzają one stanowisko strony skarżącej, że przebywanie dziecka poza granicami kraju w celu pobierania nauki nie stanowi przeszkody prawnej do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tym samym niezrozumiałe jest odmienne stanowisko zajęte w niniejszej sprawie przez organy obu instancji. W ocenie Sądu użyty w omawianym przepisie zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP w celu pobierania nauki. Odmienna wykładnia przyjęta przez organy narusza fundamentalną zasadę wypracowaną w Unii Europejskiej, tj. zasadę swobodnego przepływu osób (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2012 r., III SA/Kr 253/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Reasumując, interpretacja treści przepisu art. 1a ust. 2 ustawy, jaką przedstawiły organy, pozostaje w sprzeczności z koncepcją racjonalnego ustawodawcy i wykładnią celowościową tego przepisu. Skoro świadczenie przysługuje dziecku pobierającemu naukę w kraju, to odmienne traktowanie dziecka uczącego się za granicą stanowiłoby swoistą dyskryminację tego dziecka. Nadmienić należy, że skarżąca złożyła niekwestionowane przez organy oświadczenie, że córka skarżącej weekendy i inne dni wolne spędza razem z nią w Polsce. W konsekwencji zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy będą miały na uwadze przedstawiony wyżej pogląd prawny.