II FZ 468/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 828/13 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 1 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności wiceprezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 828/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił W.W. - zwanemu dalej "Skarżącym", wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 1 sierpnia 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 20 grudnia 2012 r. w przedmiocie odpowiedzialności wiceprezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że z uzasadnienia wniosku wynika, że za wstrzymaniem wykonania decyzji przemawia ważny interes Skarżącego. W swoim wniosku podniósł on, że wskazana w decyzji kwota zaległości podatkowych wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego przekracza pół miliona złotych. Zatem w przypadku jej natychmiastowego wykonania istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie tylko nie posiada tych środków, ale nawet środków na opłatę sądową. Sąd pierwszej instancji orzekając, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, w pierwszej części swojego uzasadniania przytoczył treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Sąd wskazał, że orzekając o wstrzymaniu lub odmowie wstrzymania zaskarżonego aktu ocenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 61 § 3 P.p.s.a. Ocena ta jest możliwa i w dużym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej we wniosku złożonym przez stronę. Oznacza to, że wniosek powinien być wnikliwie uzasadniony. Konieczna jest spójna argumentacja, poparta faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Nieodzowne jest w jej ramach wykazanie zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia wniosku lub uzasadnienie go w sposób lakoniczny, sprowadzający się w gruncie rzeczy do przytoczenia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, uniemożliwia Sądowi ocenę, czy przesłanki te w sprawie zachodzą. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, rozpoznawany wniosek powyższych wymogów nie spełniał, bowiem Skarżący nie podał żadnych konkretnych, popartych stosownymi dokumentami informacji, dotyczących jego sytuacji majątkowej, które pozwoliłyby Sądowi ocenić zasadność twierdzeń zawartych we wniosku. Z treści wniosku nie wynika nawet, jakie dochody osiąga, jakim majątkiem dysponuje oraz jakie ponosi wydatki. Sąd zauważył, że dla wstrzymania zaskarżonego aktu nie jest wystarczającą przesłanką wysoka kwota zobowiązania podatkowego. W takiej bowiem sytuacji należałoby wstrzymywać wykonanie wszystkich zaskarżonych decyzji, które określają zobowiązania podatkowe w znacznej wysokości. W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Bez okoliczności uzasadniających wystąpienie przesłanki "znacznej szkody" lub "trudnych do odwrócenia skutków", o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., oraz bez przedstawienia stosownych dokumentów, potwierdzających ich istnienie, nie jest możliwa ocena wniosku pod kątem spełnienia warunków uzasadniających wstrzymanie zaskarżonej decyzji. Sąd bowiem nie ma kompetencji uwzględniać ani tym bardziej doszukiwać się z urzędu, a więc bez uzasadnienia wniosku, okoliczności decydujących o udzieleniu ochrony tymczasowej. Skoro zatem Skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to brak było podstaw do udzielenia stronie ochrony tymczasowej i wydania orzeczenia zgodnego z jego oczekiwaniami. W zażaleniu Skarżący, działając przez pełnomocnika, zaskarżył postanowienie w całości jednoczenie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 sierpnia 2013 r. i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 grudnia 2012 r. oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w sprawie nie występują żadne przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Po pierwsze, nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, co do konieczności uzasadnienia przez Skarżącego złożonego wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej, gdyż zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z rekomendacji Rady Europy nr R (89)08 w sprawie tymczasowej ochrony sądowej, to na sądzie w trakcie prowadzonego postępowania w przedmiocie udzielanie ochrony tymczasowej spoczywa obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i przeniesienie na wnioskodawcę ciężaru wykazania zasadności wniosku skutkuje osłabieniem jego pozycji procesowej. Wskazał również, że na gruncie P.p.s.a. brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca musi uprawdopodobnić zasadność udzielenia ochrony tymczasowej. Również orzecznictwo sądów administracyjnych jest bardziej liberalne, niż przedstawione przez Sąd pierwszej instancji, np. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. II OZ 155/05 . Przenosząc powyższe na grunt sprawy, o ile faktycznie we wniosku o wstrzymanie wykonanie wykonania decyzji brak było dokładnych informacji odnoszących się do sytuacji majątkowej Skarżącego, to nie sposób rozpatrywać wniosku w oderwaniu od okoliczności sprawy i doświadczenia życiowego. Zaznaczono, że w aktach postępowania znajduje się przecież szereg informacji na temat aktualnego stanu zdrowia Skarżącego, który znajduję się pod stałą opiekę kardiologiczną i radiologiczną. W związku z powyższym Skarżący nie dysponuje wolnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie zaległości podatkowych (jest to kwota 563 525 zł). Mając zatem na względzie ograniczone możliwości dochodu, przy jednoczesnym zwiększeniu wydatków w związku z chorobą, a także nie dysponowanie oszczędnościami oraz brak zdolności kredytowej oznacza, że nie ma możliwości dobrowolnego uregulowania należności podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Głównym przedmiotem rozważań Sąd odwoławczy uczynił art. 61 § 3 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, sąd może na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym miejscu należy podkreślić, iż chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałby znaczenia dla strony, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu lub zdrowiu. Analiza zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że w ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie podał żadnych konkretnych, popartych stosownymi dokumentami informacji, dotyczących swojej sytuacji majątkowej, co nie pozwoliło Sądowi ocenić zasadność twierdzeń zawartych we wniosku. Nie wykazał, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a zatem brak było podstaw do udzielenia Skarżącemu ochrony tymczasowej. W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzut Skarżącego, że Sąd pierwszej instancji prezentując swoje stanowisko o konieczności uzasadnienia wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej, nie uwzględnił Rekomendacji Komitetu Ministrów dla Państw Członkowskich Nr (89)8 z dnia 13 września 1989 r. w sprawie tymczasowej ochrony sądowej w sprawach administracyjnych. Zgodnie z którą to, na sądzie, w trakcie prowadzonego postępowania udzielenie ochrony tymczasowej, spoczywa obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i przeniesie tego ciężaru na wnioskodawcę skutkuje osłabieniem jego pozycji procesowej oraz że na gruncie P.p.s.a brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca musi udowodnić zasadność swojego wniosku. W ocenie Sądu odwoławczego, nie sposób zgodzić się z takim zarzutem, bowiem mając na uwadze przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a., to obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było zbadanie, czy powołane przez Skarżącego okoliczności można było zakwalifikować jako niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z takiego obowiązku Sąd pierwszej instancji się wywiązał, bowiem w uzasadnieniu podniósł, że z wniosku nie wynika nawet, jakie dochody Skarżący osiąga, jakim majątkiem dysponuje oraz jakie ponosi wydatki, a dla wstrzymania wykonania aktu nie jest wystarczającą przesłanką wysoka kwota zobowiązania podatkowego. Zatem nie można zgodzić się z zarzutem, że Sąd przeniósł ciężar dowodu na Skarżącego oraz że Skarżący musiał udowodnić zasadność wniosku. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że ogólnikowe tylko wskazanie przez Skarżącego na trudności finansowe, ograniczone możliwości zarobkowania, konieczność ponoszenia wydatków na leczenie, nie mogło być uznane za równoznaczne z przesłankami wstrzymania wykonania decyzji. Skoro ustawa przyznaje stronie prawo do wystąpienia z takim wnioskiem, uzależniając możliwość udzielania ochrony tymczasowej od wystąpienie choćby jednej z dwóch przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie, nie udowodnienie, jak zarzuca Skarżący, we wniosku, okoliczności na poparcie swojego żądania i spełnienie przynajmniej jednej z tych przesłanek. Ustawodawca nie dał sądowi administracyjnemu uprawnień do uznaniowego wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności niezależnie od wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Sąd odwoławczy nie zgadza się zatem z zarzutem, że Sąd pierwszej instancji swoim postanowieniem zadział wbrew zaleceniom wynikającym z rekomendacji, bowiem środki ochrony tymczasowej mogą być przyznane, gdy wykonanie aktu spowoduje poważną szkodę, którą z trudem można naprawić. Rekomendacja ta zatem wskazuje, że sąd powinien mieć prawo przyznania tymczasowej ochrony prawnej. Zalecenia zatem zawarte w tej rekomendacji zostały odzwierciedlone w polskim ustawodawstwie, bowiem regulacja zawarta w art. 61 § 3 P.p.s.a. daje sądom możliwość przyznania na wniosek takiej ochrony tymczasowej, jeżeli zostaną spełnione określone tam przesłanki, które są zbieżne z zaleceniami samej rekomendacji. Stanowi ona bowiem, że środek ochrony tymczasowej przyznaje się, jeżeli wykonanie aktu spowoduje poważną szkodę, trudną do odwrócenia. W związku z powyższym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że argumentacja zaprezentowana we wniosku, nie poparta żadnymi konkretnymi informacjami w zakresie sytuacji majątkowej Skarżącego, nie mogła stanowić podstawy do wstrzymania decyzji. Przechodząc do ostatniego z argumentów, iż w aktach postępowania znajduje się szereg informacji na temat aktualnego stanu zdrowia, że Skarżący ma ograniczone możliwości zarobkowe, a znaczna cześć jego dochodów przeznaczana jest na leczenie oraz że Skarżący nie dysponuje obecnie wolnymi środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na pokrycie zaległości podatkowych. W aktach sądowych nie ma żadnych informacji odnośnie sytuacji majątkowej Skarżącego oraz o jego stanie zdrowia, które uzasadniałyby lub stanowiły jedną z przesłanek wynikających z art. 61 § 3 P.p.s.a., od wystąpienia których ustawodawca uzależnił wydanie przez sąd postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji. W aktach administracyjnych znajdują natomiast dwa zaświadczenia lekarskie wraz z ich tłumaczeniami, z których wynika m.in., że Skarżący cierpi na chorobę przewlekłą, jest pod stałą opieką lekarza specjalisty, zażywa dużą ilość lekarstw, powinien unikać podróży i sytuacji nerwowych. Powyższe okoliczności, same w sobie, nie są równoznaczne zaistnieniem określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanek, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie Sądu odwoławczego, także podnoszone trudności finansowe nie świadczą o możliwości wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków przez wyegzekwowanie zaległości podatkowej w określonej wysokości w odrębnym postępowaniu. Podsumowując powyższe wywody należy wskazać, że sprawa dotyczy zobowiązania podatkowego, a więc należności pieniężnych, które z natury rzeczy są odwracalne, a każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach do ich uiszczenia. Nie jest zatem przekonywującym argumentem stwierdzenie, że Skarżący nie dysponuje wolnymi środkami, aby uregulować dobrowolnie zaległości podatkowe, a wysokość tej należności też w żaden sposób nie może być oceniana, jako znaczna szkoda, czy też trudne do odwrócenia skutki. Po drugie, Skarżący poza sformułowanymi we wniosku i powtórzonymi w zażaleniu argumentami, że bieżące dochody nie pozwalają mu na uiszczenie dobrowolnie zaległości podatkowych, nie uzasadnił tych okoliczności jakimikolwiek dokumentami, w tym nie wykazał istnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, bowiem inicjatywa ta przysługuje Skarżącemu jego rzeczą jako strony postępowania sądowoadministracyjnego, jest wskazanie zasadności wniosku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił, iż przedmiotowy wniosek został sformułowany w sposób lakoniczny i ogólnikowy, bez przedstawienia konkretnych okoliczności wskazujących, iż spełnione zostały przesłanki wstrzymania wykonania decyzji wynikające z art. 61 § 3 P.p.s.a. Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających obawę wyrządzenia znacznej szkody bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a zażalenie nie zawierało informacji wystarczająco precyzyjnych do stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.