II FZ 9/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 1026/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Pismem z dnia 26 czerwca 2013 r. P. B. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 sierpnia 2013 r. w przedmiocie odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. wraz z odsetkami. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 października 2013 r., I SA/Po 1026/13, wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi skarżący zwrócił się do Sądu pierwszej instancji o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych wskazując, iż jego sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest w stanie dokonać wpłaty bez szkody dla swojego statusu finansowego. Zarządzeniem z dnia 4 listopada 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku tego, a także z uzupełnienia złożonego po wezwaniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wynika, jak oświadczył skarżący, "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed 16 lipca 2010r., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty K. zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługę znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.600 zł miesięcznie, żona nie osiąga żadnych przychodów. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta K. wydał w dniu 16 lipca 2012 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały skarżącemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. 900.000 zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r., wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. Na wezwanie z dnia 18 listopada 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że posiada rachunek bankowy w N. [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący wskazał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat, natomiast on posiada następujące pojazdy: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 20 rat, ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około 2.650 zł, przy czym gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: w K. grunt o pow. 12.164 m², budynki o pow. 585 m², w B. grunt o pow. 4241 m², budynki o pow. 664,48 m², nieruchomość nieużywana, nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, nieruchomość przy ul. A. 26 nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał ponadto, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, uzyskuje dochód ze stosunku pracy. Na dzień 28 października 2013 r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jeden z pracowników od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Skarżący określił wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń z tego tytułu: kredyt obrotowy w N. [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty 103.703,54 zł, pożyczka w I. [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień 30 września 2013r. - 149.299,11 zł, obciążenie miesięczne wynosi 2.515,32 zł, kredyt B. S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień 30 września 2013 r. - 8.029,99 zł, obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kapitału wynosi 670 zł, kredyt w V. [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień 30 września 2013 r. - 38.625,78 zł, obciążenie miesięczne 2.535,39 zł, kredyt obrotowy nieodnawialny w Banku [...] we W., wysokość kapitału do spłaty na dzień 30 września 2013 r. - 5.900,zł spłata kredytu, leasing operacyjny w E. [...] S.A., do spłaty pozostało na dzień 30 września 2012 r. 21 rat w wysokości 2.202 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący załączył kserokopie: zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Grodzisku Wielkopolskim o wszczęciu egzekucji na wniosek N. [...] S.A. z dnia 16 września 2013 r., zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kościanie z dnia 25 maja 2011 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek P. [...] S.A. z siedzibą w P., zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 marca 2013 r. skierowanego do Komornika Sądowego w Kościanie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że "B." sp. z o.o. należy do jego syna K. B.. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "B." wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2013, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od kwietnia do września 2013 r., odpis z książki przychodów i rozchodów. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. Wnioskodawca do pisma załączył także zaświadczenie z dnia 28 października 2013 r., z którego wynika, że jest zatrudniony w "B." sp. z o.o. na stanowisku diagnosty, umowa została zawarta na czas nieokreślony od dnia 15 grudnia 2012 r. w pełnym wymiarze czasu, średnie wynagrodzenie netto za ostatnie 3 miesiące wyniosło 420,56 zł. Pracownik od 7 sierpnia 2013 r. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą, na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2012 r. z działalności rolniczej uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł., koszty poniósł w wysokości 142.000 zł (zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł.) Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, odwołując się do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Następnie Sąd wskazał na ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W tym kontekście podkreślono, że z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż skarżący nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Strona uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy, z najmu oraz z działalności rolniczej. Jest właścicielem licznych nieruchomości. Sąd nie zakwestionował, że wnioskodawca posiada liczne długi, w tym zaległości publicznoprawne, jednakże nie uznał, iż fakt ten uzasadnia w rozpatrywanej sytuacji przeniesienie na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie wskazując, iż jego obecna sytuacja odbiega od przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji, zaś ustalenia dokonane przez ten Sąd nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Strona wskazała przy tym, że jej firma upadła. W konkluzji zażalenia zamieszczono wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Skarbu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2013 r., II FZ 1181/13, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – wynoszących na obecnym etapie postępowania kwotę 500 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy uznać, że Sąd pierwszej instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącego oraz jego żony, a więc ich dochody, obciążenia związane z obciążeniami kredytowymi w tym również wysokość kwoty, do której są zobowiązani skarżący tytułem kosztów sądowych itp. Sąd wskazał, że skarżący uzyskują znaczne przychody miesięczne: posiadają majątek w postaci chociażby stacji kontroli pojazdów czy gospodarstwa rolnego, którego część jest wydzierżawiana i przynosi znaczny dochód. Uzyskują również dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jak również posiadają liczne pojazdy mechaniczne o konkretnych wartościach rynkowych. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę, że kwota należności sądowych w stosunku do dochodów, którymi dysponują skarżący, nie jest zbyt wysoka, a jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku dla utrzymania skarżących, a bynajmniej nie wynika to z dokumentów czy też oświadczeń składanych przez stronę w niniejszym postępowaniu. Zasadnie również Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2013 r., I OZ 852/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny tej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie niczym nie popartą polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.