II FZ 510/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2014 r., VII SA/Wa 2243/13 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi do sądu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia 17 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego ustalił J. G. (zwanej dalej skarżącą) opłatę legalizacyjną za samowolną przebudowę budynku mieszkalnego w kwocie 50 000 zł. Skarżąca wniosła o umorzenie opłaty legalizacyjnej, wskazując, że nie posiada środków na jej zapłacenie. [...] Urząd Wojewódzki wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów, które miały obrazować jej sytuację materialną. 2. Wojewoda [...] decyzją z dnia 7 czerwca 2013 r. umorzył postępowanie w sprawie. Wskazał, że prawo nie pozwala organom na udzielenie takiej ulgi. Nie ma przepisów, na podstawie których byłoby możliwe umorzenie opłaty legalizacyjnej - zatem zbędne było wzywanie skarżącej do udokumentowania jej sytuacji finansowej. Wojewoda wskazał wyroki sądu, które potwierdziły to stanowisko. 3. Minister Finansów podzielił stanowisko Wojewody [...] i podkreślił, że prawo w ogóle nie przewiduje możliwości umorzenia opłaty legalizacyjnej, zatem postępowanie w tej sprawie nie może się toczyć. Ustawodawca przewidział bowiem, że albo opłata legalizacyjna zostanie uiszczona w pełnej wysokości, albo nastąpi rozbiórka samowoli budowlanej. Nie ma natomiast możliwości umorzenia opłaty legalizacyjnej. 4. W dniu 15 września 2013 r. skarżąca wniosła podanie o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. W uzasadnieniu wskazała, że "przemyślała i postanowiła dalej się odwoływać". Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi do sądu. Wskazał, że przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wówczas, gdy strona wykaże, iż przy zachowaniu wszelkiej staranności nie mogła danej czynności dokonać w terminie. Natomiast skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Okoliczności takiej nie stanowił fakt, że ojciec skarżącej odebrał korespondencję skierowaną do córki w dniu 22 lipca 2013 r., ale nie przekazał jej listów. O przesyłce skarżąca dowiedziała się dopiero w dniu 14 września 2013 r. 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podniosła, że niestaranność jej ojca nie może jej obciążać. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie może zostać uwzględnione. 6. Istota problemu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy pismo skarżącej doręczono prawidłowo. Jeśli doręczenie to było nieprawidłowe – termin należało przywrócić. Jeśli zaś było prawidłowe – termin ten nie powinien zostać przywrócony. 7. Trafnie sąd pierwszej instancji zauważył, że wskazane przez skarżącą okoliczności nie świadczą o dołożeniu przez nią należytej staranności. Skarżąca powinna była uprawdopodobnić, że pomimo należytej staranności nie mogła – z uwagi na niezależną od niej przeszkodę- dokonać w terminie czynności. Przesłanka braku winy nie jest spełniona, jeżeli skarżąca dopuściła się nawet lekkiego niedbalstwa. Art. 72 p.p.s.a. przewiduje instytucję zastępczego doręczenia pisma by nie tamować postępowania. Piśmiennictwo zaznacza (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie 2013 r., str. 402 i nast.), że ta instytucja znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy "doręczenie właściwe jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych (niezamierzona nieobecność adresata w miejscu doręczenia) lub też subiektywnych (zamierzone uniemożliwienie doręczenia pisma). Tym samym ma zastosowanie zarówno wtedy, gdy adresat pisma wyszedł na chwilę do sklepu, jak i wtedy, gdy celowo się ukrywa, unikając odebrania pisma. Ustawodawca wskazał, że jeżeli doręczający nie zastanie pod wskazanym adresem adresata przesyłki (w tym wypadku- skarżącej) to może – pod pewnymi warunkami- doręczyć pismo dorosłemu domownikowi. Warunki te zostały spełnione, gdyż ojciec skarżącej nie jest stroną w postępowaniu, zatem nie ma interesu sprzecznego z interesem skarżącej, ponadto- pokwitował on odbiór pisma, co równoznaczne jest z jego zobowiązaniem do oddania przesyłki adresatowi (skarżącej). Ustawodawca nie nakazuje, by to przekazanie pisma nastąpiło niezwłocznie. O to powinna była zadbać skarżąca, czyli adresat przesyłki, mając na uwadze, że w jej sprawie toczy się postępowanie, ma miejsce korespondencja urzędowa. Innymi słowy- skoro skarżąca wskazała adres do korespondencji w P., przebywała zaś stale w W. to powinna była zadbać o to, żeby osoba odbierająca korespondencję w P.powiadomiła skarżącą o przesyłce. Tym samym skarżąca powinna była uprzedzić ojca, że powinien ją zawiadamiać o wszelkich przesyłkach skierowanych do niej. Skoro skarżąca nie dołożyła należytej staranności i nie uprzedziła ojca- wykazała się niedbalstwem. Trafnie sąd pierwszej instancji wskazał, że istnieje domniemanie, iż osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, która na dodatek pokwitowała odbiór pisma- zobowiązuje się oddać przesyłkę adresatowi. Gdyby ojciec skarżącej w obecności listonosza odmówił podpisania pokwitowania odbioru, powiedział, że nie odda przesyłki skarżącej, tylko pismo zniszczy – domniemanie zobowiązania ojca do oddania przesyłki można obalić. Jednakże żadna z tych okoliczności nie nastąpiła. 8. Podnosi się w orzecznictwie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2012 r., I OSK 2018/12, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że doręczenie zastępcze nie może być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). Niniejsze postępowanie toczy się w zakresie umorzenie postępowania z powodu braku podstawy prawnej – nie zamyka skarżącej drogi do dochodzenia swoich praw. 9. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.