II OSK 3013/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski /spr./ Protokolant: starszy asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 354/13 w sprawie ze skargi T. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi oddala skargę kasacyjną. II OSK 3013/14 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Pismem z dnia 2 listopada 2012 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy [...] z wnioskiem o sprostowanie omyłki rachunkowej i pisarskiej w Akcie Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] września 1978 r., polegających na błędnym w jego ocenie przypisaniu A. S. współwłasności działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 6,5994 ha położonej w [...] w ¾ części działki. Skarżący powołał się na załączone do aktu dokumenty, z których wynika, że A. S. zakupiła 4,5 ha lasu od rodzeństwa Z. M. Natomiast A. M., który w akcie wpisany jest jako współwłaściciel ¼ powierzchni działki[...] , według skarżącego jest faktycznie współwłaścicielem ¼, ale całości powierzchni leśnej po A. B., tj. 8,5 ha działki ew.[...] . Z. B. otrzymała natomiast 3,5 morga lasu to jest 1,96 ha lasu po ojcu A. B. Wójt Gminy [...] ustalił, że A. S. (mąż A. S.) kupił w dniu 10.01.1969 r. udziały po ¼ części od spadkobierców po A. B.: W. B., H. H., i M. G. grunt położony w [...] nr[...] . Zgodnie z protokołem zeznań świadków do AWZ z[...] .08.1978 pozostały udział w ¼ otrzymał A. M. od swojego teścia A. B. w 1957 r. Na podstawie ww. protokołu zeznań oraz umowy sprzedaży Naczelnik Gminy [...] wydał ww. akt własności ziemi. W umowie sprzedaży z 1969 r. i protokole zeznań świadków brak jest jakiejkolwiek informacji o parceli gruntowej L kat.[...]. Organ I instancji stwierdził, że zakres żądanych przez skarżącego zmian w akcie własności ziemi nie podlega sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a. W szczególności w akcie nr [...] nie można dopisać parceli gruntowej L kat[...] , gdyż A. S. nabył udział w ¾ części tylko do parceli gruntowej[...] , a ponadto wprowadzenie zmian do treści decyzji określających współwłasność poprzez podanie powierzchni, a nie poprzez podanie ułamka naruszałoby przepisy prawa o współwłasności nieruchomości oraz o trybie zniesienie tej współwłasności. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] , postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. nr[...] , utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium wyjaśniło, że przewidziane w art. 113 k.p.a. sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji, nie mogą również podlegać sprostowaniu w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej mocy prawnej. Tymczasem wniosek skarżącego o sprostowanie oczywistej omyłki czy też błędu rachunkowego poprzez dopisanie pgr nr [...] ze względu na treść powoływanych przez skarżącego dokumentów, tj. testament oraz umowę kupna sprzedaży z dnia 10.01.1969 r. nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą zastosowanie trybu przewidzianego w art. 113 § 1 k.p.a. Dokonanie sprostowania tej treści prowadziłoby w ocenie organu do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, wymagającego uprzedniego przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia, że w chwili sporządzania AWZ osoby w nim wymienione oprócz udziału we własności dz. ew. nr [...] o pow. 6,5994 ha nabyły również udział w pgr. Lkat.[...] . W żadnym z dokumentów znajdujących się w aktach zakończonych wydaniem w/w AWZ nie została uwidoczniona pgr. L kat.[...] , stąd wynika w głównej mierze brak podstaw do dokonania sprostowania tego AWZ zgodnie z wnioskiem skarżącego. Organ wyjaśnił bliżej, że dokonanie sprostowania w zakresie dopisania dodatkowej działki do gospodarstwa rolnego objętego w/w AWZ doprowadziłoby w rzeczywistości do zmiany stanu faktycznego udokumentowanego w aktach sprawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Tadeusz Myśliwiec zarzucił organowi błędne wnioski poczynione na podstawie zażalenia, iż żąda dopisania dodatkowej parceli[...] . Wskazał, że chodziło mu o właściwe wyliczenie udziałów parceli [...] osób wskazanych w akcie własności ziemi i dokumentacja załączona do aktu do tego jest wystarczająca. Wniósł zatem o naprawienie błędów obliczeniowych i wpisanie udziałów odpowiednio po 2/3 i 1/3 części, która mieści się w granicach parceli [...] i nie zmienia tych granic. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium wyjaśniło, że wniosek organu, iż skarżący domaga się dopisania do aktu własności ziemi parceli [...] wynika z oceny treści zażalenia. Pozostaje to bez wpływu na prawidłowość postanowienia, gdyż każde sprostowanie dotyczące zmiany udziałów w nieruchomości objętej aktem własności ziemi prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia a jest to niezgodne z przepisem art. 113 § 1 k.p.a. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że pod pojęciem błędu pisarskiego, o którym mowa w art. 113 k.p.a. należy rozumieć widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, a błąd rachunkowy to omyłka w wykonaniu działania matematycznego. Z kolei "inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie bądź niewłaściwy dobór słowa. Sprostowanie nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Nie jest więc dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego. Co do zasady nie jest wyłączona dopuszczalność stosowania art. 113 § 1 i 3 k.p.a. w stosunku do decyzji (aktów własności ziemi) wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.), pomimo że nie ma możliwości wzruszenia w trybie administracyjnym aktu własności ziemi, a także niedopuszczalne jest wydawanie nowych aktów własności ziemi. Wyłączenia te wynikają z przepisu art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991. 107.464). Jednak zakres żądanych przez skarżącego zmian w akcie własności ziemi Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1978 r. Nr [...] wykracza poza dozwolony zakres zmian określony przepisem art. 113 § 1 k.p.a. W akcie tym zapisane zostało, że A. S. jest właścicielem w cz. ¾ nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów pod nr [...] o pow. 6,5994 położonej w [...] a A. M. w ¼ tej samej nieruchomości. Ustalenia te zostały dokonane na podstawie umowy sprzedaży z dnia 10.01.1969 r. między A. S. (mężem A. S. ) a W. B., H. H. i M. G., spadkobiercami A. B., na podstawie której A. S. zakupił ¾ ww. nieruchomości, a także na podstawie protokołu, z którego wynika, że pozostałą cześć nieruchomości w części ¼ użytkuje A. M. Otrzymał ją od teścia A. B. w roku 1957. W ocenie Sądu I instancji skarżący, jak słusznie zauważają orzekające w sprawie organy, domaga się zmiany w treści ww. aktu własności ziemi, która ma polegać na zmianie ułamkowych części dysponowanych przez wskazane w akcie osoby (odpowiednio po 2/3 i 1/3). Tego rodzaju zmiana pociąga jednakże konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które mogłoby doprowadzić do innego rodzaju ustaleń niż wynikające z dołączonych do aktu dokumentów, stanowiących podstawę jego wydania. W ramach postępowania w przedmiocie sprostowania wykluczone jest tego rodzaju postępowanie. Sprostowanie aktu własności ziemi musi mieć miejsce w stanie faktycznym, który legł u podstaw wydania aktu. Nie może uzasadniać sprostowania nawet słuszne przekonanie, że inny stan faktyczny zachodził w dacie wydania aktu własności ziemi, a co za tym idzie innego rodzaju fakty winien stwierdzać akt własności ziemi. Innymi słowy, żądanie skarżącego nie mogło znaleźć realizacji w postępowaniu o sprostowanie aktu własności ziemi nr [...] z[...] .09.1978 r. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. M., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu, podniósł zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że brak jest możliwości dokonania sprostowania aktu własności ziemi w postępowaniu wszczętym przez skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do sprostowania aktu własności ziemi. Skarżący podniósł, że w treści umowy kupna i sprzedaży z dnia 10 stycznia 1969 r. zawarte jest nieprecyzyjne sformułowanie "około 4,5 ha", które może oznaczać przecież np. 4,4 ha lub 4,6 ha. Jednocześnie zdaniem skarżącego omyłka ma charakter matematyczny i logiczny, zatem powinna być sprostowana w trybie art. 113 § 1 k.p.a. jako oczywista omyłka rachunkowa, a dla zasadności wniosku nie ma znaczenia stan faktyczny. Konieczne jest jedynie dokonanie prostej operacji matematycznej. Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sad I instancji, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały w całości ani w części uiszczone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczona została do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostała zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającym na przyjęciu, że brak jest możliwości dokonania sprostowania aktu własności ziemi w postępowaniu wszczętym przez skarżącego. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że tryb, o którym mowa w art. 113 § 1 k.p.a. może znaleźć zastosowanie, gdyż konieczne jest jedynie dokonanie prostej operacji matematycznej. Tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej nie może jednak odnieść oczekiwanego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Zasadnie przyjął Sąd I instancji, że dopuszczalność stosowania art. 113 § 1 k.p.a. w stosunku do decyzji (aktów własności ziemi) wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) nie jest wyłączona, pomimo że nie ma możliwości wzruszenia w trybie administracyjnym aktu własności ziemi, a także niedopuszczalne jest wydawanie nowych aktów własności ziemi. Wyłączenia te wynikają z przepisu art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991. 107.464). Nie budzi przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że żądanie kierowane przez skarżącego wprowadzenia zmian w akcie własności ziemi nr [...] nie wyczerpuje przesłanek uznania, że mamy do czynienia z żądaniem sprostowania błędu pisarskiego czy rachunkowego lub innej oczywistej omyłki, o których mowa w art. 113 § 1 k.p.a. Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. mogą być wyłącznie "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". Błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, natomiast za błąd pisarski uważa się widoczne, niezamierzone niewłaściwe użycie wyrazu, mylną pisownię, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Istotną cechą błędu stanowiącą normę dopuszczalności sprostowania jest jego oczywistość. Może ona wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami. Omyłka pisarska to między innymi widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazów, zwrotów. Oczywistość tego rodzaju błędu można stwierdzić, porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami, czy też innymi tożsamymi decyzjami wydanymi w sprawie a zawierającymi te datę. W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Podkreśla się przy tym, że nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego (np. wyrok NSA z dnia 4 maja 1988 r., III SA 1466/87, OSP 1990/11/398). Tak więc jest poza sporem, że nie mogą podlegać sprostowaniu w opisanym wyżej trybie błędy i omyłki istotne, czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń (wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2007 r., II OSK 581/06, Lex nr 325253). W trybie art. 113 § 1 k.p.a. można prostować w drodze postanowienia tylko oczywiste omyłki popełnione w decyzji administracyjnej. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ewentualne uznanie, że w akcie własności ziemi w sposób nieprawidłowo wskazane zostały udziały w nieruchomości nie ograniczałoby się wyłącznie do dokonania "prostej operacji matematycznej". Oczywiście wyliczenie udziałów w nieruchomości stanowi prostą operację matematyczną, jednak musi ona być poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, które jest niezbędne dla weryfikacji żądania wnioskodawcy. Fakt ten wyłącza możliwość uznania, że w sprawie zastosowanie znajduje tryb, o którym mowa w art. 113 § 1 k.p.a. Dokonanie zmiany w akcie własności ziemi, polegającej na zmianie udziału w prawie nie stanowi jednak ani okoliczności nieistotnej, ani okoliczności, która nie wymaga przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Reasumując, nie okazały się trafne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.