I OZ 162/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 110/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Szczytnie w przedmiocie wydania dokumentów postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 31 stycznia 2014 r., II SAB/Ol 110/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił F. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Szczytnie w przedmiocie wydania dokumentów. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że na podstawie zarządzenia z 3 stycznia 2014 r. w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, z pouczeniem, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na wskazane wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić odrębnie w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego aktualną trudną sytuację materialną. W rozpatrywanym przypadku ze względu na brak wymaganych danych niemożliwe było obiektywne ustalenie sytuacji finansowej strony. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w rozpoznawanej sprawie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności został wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących uzyskiwany przez niego dochód, stan posiadanych środków i ponoszonych wydatków. Zobowiązany też został do wyjaśnienia stanu posiadanych nieruchomości, sposobu ich użytkowania, a także czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną i synem, jak to podawał w innych sprawach. Wprawdzie skarżący zadeklarował samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, jednakże, jak wynika z akt sprawy – kierowaną do niego korespondencję odbiera jego żona. Wbrew przekonaniu skarżącego powoływany dokument "Wyłączność osobista" nie spowodował ustania między małżonkami ustroju wspólności majątkowej. Skarżący nie wyjaśnił też, dlaczego pominął w formularzu swego syna, skoro w innych postępowaniach go uwzględniał. Żądane informacje na temat członków rodziny wspólnie zamieszkujących ze skarżącym były uprawnione, jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r., II FZ 553/11, w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Powołane okoliczności miały istotne znaczenie dla ustalenia całokształtu sytuacji finansowej skarżącego, skarżący zaś wezwania nie wykonał, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego sytuacji finansowej. W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z wymaganymi dokumentami źródłowymi oraz wyjaśnieniami strony. W zażaleniu, F. W. zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości i wniósł o jego uchylenie oraz o przyznanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zarzucił Sądowi, że nadużył uprawnień i wymusza przedstawienie "materiałów prawnie chronionych", na temat "zamożności, o kontach bankowych innych osób, o ich osobistym statusie prawnie chronionym". Stanowi to naruszenie dóbr osobistych wnioskodawcy oraz art. 30 i art. 51 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Jednocześnie, F. W. zwrócił uwagę, że Sąd niezasadnie rozdzielił postępowanie na dwie sprawy: II SAB/Ol 110/13 oraz II SO/Ol 19/13, gdzie przyznano mu prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie zaznacza, że przedmiotem tego rozstrzygnięcia nie może być zagadnienie rozdzielenia postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. F. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 110/13 i w toku tego właśnie postępowania powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o przyznanie prawa pomocy i dołączone do niego dokumenty uzasadniały wezwanie F. W. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Pomimo wezwania, strona nie przedstawiła informacji umożliwiających ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nie wykonał zarządzenia, uchylając się od współpracy z Sądem pierwszej instancji w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go do uzupełnienia złożonego wniosku. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak np. postanowienia NSA z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09 oraz z 6 stycznia 2010 r., I OZ 1171/09). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.