II FZ 553/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 171/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 171/11 odmówił T. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżącemu zajęto rachunki bankowe, wobec czego nie posiada on środków na zapłatę wpisu i nie ma "technicznych możliwości zapłaty". Wskazał również, że nie osiąga żadnych dochodów oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką wykazującą stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 564.000 zł oraz z dwójką małoletnich dzieci. Nadto podał, iż nie posiada żadnego majątku, poza "działką przemysłową" o powierzchni 3000 m², stanowiącą jednak przedmiot zajęcia oraz środkami w kwocie 30.000 zł, które również zostały "zajęte na rachunku bankowym". Referendarz sądowy, wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku m.in. poprzez nadesłanie: wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym za ostatnie cztery miesiące, kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w okresie do stycznia do kwietnia 2011 r. (sprecyzowano, że chodzi w szczególności o pełną wersję księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, raporty kasowe oraz aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych) oraz kserokopii zeznania podatkowego za ubiegły rok (zastrzeżono, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym), a także aktualnych dokumentów potwierdzających wskazane we wniosku zajęcia. W odpowiedzi na powyższe, nadesłano kserokopie: decyzji z dnia 19 kwietnia 2010 r. o wykreśleniu działalności gospodarczej skarżącego z ewidencji, zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 26.056,06 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 14.626,31 zł oraz dochód w kwocie 11.429,75 zł), potwierdzenia zameldowania, według którego skarżący jest zameldowany wspólnie z rodzicami, siostrą, jej małżonkiem i jej córką), a także dokumentów dotyczących rachunku bankowego skarżącego (w ich świetle na rachunku tym od stycznia bieżącego roku nie dokonano jakichkolwiek operacji) oraz obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z fragmentami wyciągu z rachunku bankowego jego siostry, potwierdzającego opłacenie niektórych z tych kosztów. Dodatkowo wyjaśniono m.in., że pomimo iż skarżący zamieszkuje z rodzicami i rodziną siostry, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Jak zaznaczył, "średnia wysokość opłat obciążających miesięcznie budżet domowy gospodarstwa domowego wynosi około 2500 zł miesięcznie", przy czym wydatki te pokrywa siostra wnioskodawcy. Sąd zaznaczył, że skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed Sądem w sprawie o sygn. I SA/Gl 631/10 i jego wniosek został częściowo uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. Sąd zwolnił go z wpisu od skargi w części przekraczającej 12.000 zł. Kwota ta została uiszczona. Nadto w dwóch pozostałych sprawach zarejestrowanych pod sygn. akt. I SA/Gl 172/11 i 174/11 skarżący uiścił wymagane wpisy sądowe od skarg (w każdej po 100 zł). Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W przewidzianym terminie, wniesiono sprzeciw od ww. postanowienia. Sąd pierwszej instancji rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. Sąd wskazał, iż z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe, także ze swą żoną A. J.. Pomiędzy małżonkami zwarta jest umowa majątkowa małżeńska na mocy, kŧórej małżonkowie wyłączyli majątkową wspólność majątkową. Jednakże pomimo obowiązywania pomiędzy nimi ustroju rozdzielności majątkowej, wydatki i potrzeby finansowe żony skarżącego, bezsprzecznie kształtują i jego status majątkowy – co wynika z powyższych unormowań prawnych. Analizując, zatem dokumenty nadesłane wraz ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza, dotyczące sytuacji majątkowej żony skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, iż tworząc wspólne gospodarstwo domowe ze swą żoną, dysponuje on środkami pieniężnymi umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania. A. J. bowiem, zgodnie z oświadczeniem skarżącego osiągnęła w 2010 r. zysk, co miało wynikać z zeznania podatkowego, kŧóre to miało zostać dołączone do sprzeciwu, czego jednakże nie uczyniono. Nadto z wyciągów bankowych małżonki skarżącego złożonych wraz ze sprzeciwem wynika, iż działalność gospodarcza przez nią prowadzona wykazuje wysokie obroty, A. J. wydatkuje również spore kwoty w ramach tej działalności. Suma uznań na jej koncie np. w miesiącu marcu br. wyniosła 241.323,31 zł, z kolei w miesiącu kwietniu stanowiła kwotę 163.373,44 zł, a w maju 580.450,00 zł z saldem dostępnym na koniec miesiąca w wysokości 95.190,19 zł. Sąd ponadto zaznaczył, iż w dalszym ciągu zignorowano wezwanie wystosowane do skarżącego w ramach przedmiotowego postępowania, które odnosiło się do pozostałych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym w szczególności jego siostry, z którą oprócz swych rodziców, dzieci, małżonka oraz córki siostry, jest zameldowany pod wspólnym adresem i kŧóra to zgodnie z jego oświadczeniem ponosi wydatki związane z prowadzeniem ich wspólnego gospodarstwa domowego, przez co w praktyce przyczynia się do utrzymania skarżącego i jego rodziny. Na powyższe rozstrzygniecie zażalenie złożył skarżący wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia a nadto zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie autora zażalenia szczególnie nieuzasadnione i niezrozumiałe jest uwzględnianie przez Sąd przy ocenie wniosku sytuacji majątkowej siostry skarżącego, która nie jest w żaden sposób zobowiązana do partycypacji w kosztach postępowań sądowych brata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji, rozpoznając niniejszą sprawę, prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. W rozpoznawanej sprawie żona skarżącego pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i – mimo rozdzielności majątkowej małżonków – na podstawie art. 27 K.r.o. i zasad współżycia społecznego jest zobowiązana, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek, założyła wraz ze skarżącym. Mając na uwadze powyższe zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny dążył do ustalenia, poprzez stosowne wezwanie skarżącego, wysokości dochodów i obciążeń jakie ponoszą osoby prowadzące wspólnie ze stroną gospodarstwo domowe. Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela tezę wyrażoną przez inny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy mieć bowiem na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W omawianej sytuacji, mając na względzie wykazanie przez wnioskodawcę braku dochodów, konieczne jest ustalenie sytuacji majątkowej małżonki. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący tworząc wspólne gospodarstwo domowe ze swą żoną, dysponuje środkami pieniężnymi umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania. Wskazać w tym miejscu należy, iż działalność prowadzona przez małżonkę wnioskodawcy wskazuje wysokie obroty. Suma uznań na jej koncie np. w miesiącu marcu 2011 r. wyniosła 241.323,31 zł, z kolei w miesiącu kwietniu stanowiła kwotę 163.373,44 zł, a w maju 580.450,00 zł z saldem dostępnym na koniec miesiąca w wysokości 95.190,19 zł. Koniecznym jest podkreślić, iż z transakcji przeprowadzonych na rachunku bankowym wynika, że małżonka skarżącego posiada w tym banku inne rachunki, z których i na które dokonywane są transakcje – świadczą o tym tytuły operacji i dane kontrahenta wynikające z załączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A., a które to rachunki nie zostały przez skarżącego ujawnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.