II FZ 2104/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1156/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 11 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 11 czerwca 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, W.G.podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., a także z synem, synową oraz wnukami. Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki wnioskodawcy. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 900 zł netto miesięcznie (organ egzekucyjny zajmuje pozostałą część), a żona emeryturę w wysokości 1.207 zł netto miesięcznie. Syn skarżącego jest bezrobotny i nie posiada majątku, a żona syna uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1.032 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 338 zł, opłatę za wodę i ścieki – 468 zł (za trzy okresy), wydatki na insulinę – 300 zł, wydatki na leki nasercowe – 130 zł, wydatki na wizyty lekarskie żony – ok. 260 zł za jedną wizytę, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, kwartalny podatek od nieruchomości – 50 zł, wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł na osobę, ratę kredytu w S. – 1.800 zł. Ponadto roczne opłaty za opał sięgają kwoty 5.500 zł. Skarżący podał, że ani on ani też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000,- euro. Nie są właścicielami żadnych nieruchomości. Na skarżącym i jego żonie spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami. Postanowieniem z 13 grudnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu wniesionego od tego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W dniu 5 lutego 2014 r. skarżący został wezwany przez sąd administracyjny pierwszej instancji - w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - do złożenia w terminie 14 dni, pod rygorem oddalenia wniosku, dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Odmawiając przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ocenił, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca nie dopełnił bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Pomimo skierowanego do niego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżący nie przedłożył dokumentów, które były niezbędne do oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej. Zdaniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, oświadczenia skarżącego w zakresie jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności zaś nie odpowiedziała na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a., co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.