I OZ 138/14

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 4 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: 1 Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/GL 373/13 o odmowie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. 1. Pismem z 2 marca 2013 r. J. R. (dalej również: wnoszący zażalenie) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach z [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. 2. Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. wnoszący zażalenie złożył pismo, w którym zawarł wniosek o wyłączenie sędziów: NSA Tadeusza Michalika, WSA Anny Tyszkiewicz-Ziętek, WSA Stanisława Niteckiego, WSA Beaty Kalagi-Gajewskiej i WSA Andrzeja Matana. 2.1. Uzasadniając swój wniosek powołał się na fakt, że jego zdaniem wyżej wymienieni sędziowie "posiadają gotowy pogląd, osąd przedmiotowej sprawy przed wydaniem wyroku". Na dowód tego twierdzenia wnoszący zażalenie przytoczył dwa wyroki oddalające jego skargi i wydane przez powyższych sędziów to jest wyrok z 30 stycznia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 219/06) oraz wyrok z 21 września 2012 r. (sygn. akt IV SAB/Gl 101/12). 2.3. J. R. oświadczył, że skoro na rozprawie w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 56/13 przewodniczący składu orzekającego wyłączył się z mocy prawa to tym bardziej jego wniosek o wyłączenie w niniejszym postępowaniu jest uzasadniony ze względu na "przedmiot rozpoznawanej sprawy pozostający w ścisłym związku ze sprawami IV SAB/Gl 56/13, IV SA/Gl 219/06 i IV SAB/Gl 101/12". 3. Postanowieniem z 16 grudnia 2013 r. (sygn. akt IV SA/GL 373/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wyłączenia sędziów. 3.1. Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a. A zatem, nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania. 3.2. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnoszący zażalenie nie wskazał rzeczywiście występujących okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Tadeusza Michalika, WSA Anny Tyszkiewicz-Ziętek, WSA Stanisława Niteckiego, WSA Beaty Kalagi-Gajewskiej oraz WSA Andrzeja Matana i zarazem stanowiłyby powód ich wyłączenia od rozpoznania przedmiotowej sprawy. W szczególności nie można uznać za taką okoliczność faktu, że wyżej wymieni sędziowie, rozpoznając wcześniej złożone przez wnoszącego zażalenie skargi, orzekli na jego niekorzyść, co w opinii J. R. miałoby rzekomo świadczyć o ich braku bezstronności w niniejszej sprawie z uwagi na to, że "posiadają gotowy pogląd na sprawę jeszcze przed wydaniem wyroku". 3.3. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nietrafny również jest argument wnoszącego zażalenie jakoby podstawą do wyłączenia sędziego NSA Tadeusza Michalika, czy WSA Anny Tyszkiewicz-Ziętek miałby stanowić fakt wydania przez tych sędziów wyroku z 30 stycznia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 219/06), gdyż przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie skontrolowanie działania organów w zakresie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją personalną z [...] sierpnia 1996 r. nr [...]. Natomiast sprawa o sygn. akt IV SA/Gl 219/06 dotyczyła decyzji z [...] stycznia 2006 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z [...] grudnia 2005 r., którą odmówiono wydania decyzji o zwolnieniu J. R. ze służby w byłej Komendzie Rejonowej Straży Pożarnej w Gliwicach z dniem [...] stycznia 1992 r. jako dekretowanego funkcjonariusza pożarnictwa. 3.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że z oświadczeń złożonych przez sędziów wynika, że brak jest podstaw do ich wyłączenia z mocy ustawy stosownie do treści art. 18 p.p.s.a., ani też nie zachodzą przyczyny wyłączenia określone w art. 19 p.p.s.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, jeśli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. 4. J. R. wniósł zażalenie na postanowienie z 16 grudnia 2013 r., zaskarżając je w całości i zarzucając mu, między innymi: – oczywistą niezasadność, dowolność, stronniczość, wynikającą z dowolnej wykładni prawa materialnego; – pozbawienie go możności obrony przysługujących mu praw przez rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów na posiedzeniu niejawnym, wbrew Konstytucji RP; – naruszenie prawa unijnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 22 § 1 p.p.s.a. o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Zaś na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Do rozpoznania wniosku J. R. na posiedzeniu niejawnym była więc podstawa prawna. Regulacja ta nie jest sprzeczna z Konstytucją RP i nie pozbawia strony możności obrony jej praw. Strona wnosząca o wyłączenie sędziego ma bowiem możliwość przedstawienia swojego stanowiska, poznania uzasadnienia orzeczenia wydanego przez Sąd pierwszej instancji, a następnie wniesienia zażalenia na to postanowienie. W przypadku późniejszego wydania orzeczenia kończącego postępowanie, może to orzeczenie zaskarżyć. Konstytucja RP nie wymaga, aby kwestia zasadności wyłączenia sędziego była rozpoznawana na rozprawie (na posiedzeniu jawnym). 6. W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa Unii Europejskiej, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw, aby uznać, że do takiego naruszenia doszło. Nie doszło też do naruszenia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. Wnoszący zażalenie nie uzasadnił zresztą tego zarzutu w żaden sposób. 7. W myśl art.18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Stosownie zaś do treści art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. 7.1. Strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym co do zasady nie ma możliwości wpływania na skład sądu, rozpoznającego daną sprawę. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest wyżej przytoczona regulacja dotycząca wyłączenia sędziego. 7.2. Użyte w art. 19 p.p.s.a. określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego. Powinny to być takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w danych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają podstawę do wyłączenia. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi bowiem być konkretna i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w danej sprawie. Niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia innych spraw sądowych, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziów wcześniej orzekających w tych sprawach. Do wyłączenia sędziego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane faktem, że sędzia ten orzekał już kiedyś w innej sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla danej strony orzeczenie. Innymi słowy, sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne odczucia strony skarżącej. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych w art. 18 p.p.s.a., czy to określonych w art. 19 p.p.s.a. 7.3. Ewentualne naruszenia prawa przez sędziów mogą być oceniane w przypadku wniesienia właściwych środków zaskarżenia (skargi kasacyjnej, zażalenia itd.), a nie w ramach postępowania o wyłączenie sędziego. 8. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się ani we wniosku o wyłączenie sędziów, ani w rozpoznawanym zażaleniu przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów. Przesłanką taką nie jest z pewnością subiektywne przeświadczenie wnoszącego zażalenie, że wskazani przez niego sędziowie mają gotowy osąd sprawy. Nie jest nią również fakt, że sędziowie ci orzekali w innych sprawach ze skargi J. R. Nie determinuje to bowiem (i nie może determinować) kształtu ewentualnego rozstrzygnięcia podjętego w sprawie o sygn. akt IV SA/GL 373/13. Odnosząc się do oświadczeń złożonych przez sędziów o braku podstaw do ich wyłączenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawdziwość wskazanych oświadczeń nie budzi wątpliwości. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji w sposób właściwy ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów. 9. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.