II GSK 846/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. Spółki z o.o. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1302/13 w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. w T. na decyzję Zarządu Województwa P. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od I. Spółki z o.o. w T. na rzecz Zarządu Województwa P. 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1302/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę I. Sp. z o.o. w T. na decyzję Zarządu Województwa P. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie zwrotu środków przyznanych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa P. na lata 2007-2013. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Zarząd Województwa P., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2013 r. zobowiązującą I. Sp. z o.o., jako beneficjenta, do zwrotu środków przyznanych w ramach umowy o dofinansowanie projektu pn.: ,,[...]", realizowanego w ramach RPO dla Województwa P. na lata 2007-2013 Osi priorytetowej 1 Rozwój i innowacje w MSP, Działania 1.1. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa, Poddziałania 1.1.1. Mikroprzedsiębiorstwa współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w wysokości 150.304,80 zł. W uzasadnieniu Zarząd Województwa podał, że w dniu 3 lutego 2012 r. Instytucja Pośrednicząca przeprowadziła kontrolę projektu, w trakcie której zespół kontrolujący powziął wątpliwość co do posiadania przez beneficjenta statusu mikroprzedsiębiorcy na dzień składania wniosku o dofinansowanie, tj. na dzień 25 lipca 2008 r. Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie podział udziałów w przedsiębiorstwie beneficjenta przedstawiał się następująco: L. Z. - 43%, D. K. - 43%, L. M. - 14%. W trakcie kontroli uzyskano informację, że L. Z. i D. K. pełnią funkcję w Zarządzie firmy C. Sp. z o.o. W związku z powyższym zobowiązano beneficjenta do dostarczenia pełnego odpisu KRS oraz rachunku zysków i strat, bilansu wraz z informacją dodatkową za lata 2005-2007 firmy C. Sp. z o.o. Analiza złożonych wyjaśnień oraz przedstawionych dokumentów, zdaniem Zarządu Województwa, wskazywała na powiązania osobowe I. Sp. z o.o. i C. Sp. z o.o. L. Z. oraz D. K., wspólnicy w przedsiębiorstwie I. Sp. z o.o. pełniący funkcję odpowiednio Prezesa i Wiceprezesa Zarządu oraz posiadający wspólnie 86% udziałów, byli również jedynymi wspólnikami w firmie C. Sp. z o.o., posiadając po 50% udziałów. Dalej, zdaniem Zarządu Województwa przedsiębiorstwa I. Sp. z o.o. i C. Sp. z o.o. wykonują swoją działalność na wspólnym/pokrewnym rynku w rozumieniu Rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (Dz. U. UE Nr L 214 z dnia 9 sierpnia 2008 r., str. 3, dalej: Rozporządzenie Nr 800/2008). Firma I. sp. z o.o. jest bowiem producentem mieszanek do wykonywania betonu natryskowego, natomiast C. sp. z o.o. działa na rynku budownictwa hydrotechnicznego i drogowo-mostowego. Na powyższe wskazują przekazane przez beneficjenta dokumenty KRS, informacje zawarte na stronach internetowych powyższych firm, jak i zestawienie przedstawiające udział przychodów firmy I. Sp. z o.o. z transakcji handlowych z przedsiębiorstwem C. Sp. z o.o. w przychodach ogółem przedsiębiorstwa I. Sp. z o.o. Zdaniem organu powyższe zestawienie potwierdza, że transakcje handlowe pomiędzy obiema firmami nie miały charakteru sporadycznego, lecz stanowiły znaczące źródło przychodów ze sprzedaży spółki I. W świetle powyższego, organ doszedł do przekonania, że spółki I. oraz C. należy traktować jako przedsiębiorstwa powiązane, a w konsekwencji (zgodnie z art. 6 ust.2 akapit 3 Zał. nr l do Rozporządzenia Nr 800/2008) dane beneficjenta (I. Sp. z o.o.) należy uzupełnić danymi przedsiębiorstwa powiązanego (C. Sp. z o.o.). Organ, na podstawie danych wynikających z treści informacji dodatkowych do sprawozdań finansowych spółki C. za lata 2005, 2006 i 2007 ustalił, że zatrudnienie w tym okresie wynosiło odpowiednio 12, 15 i 17 osób, a tym samym I. Sp. z o.o. jako powiązana z C. sp. z o.o., na dzień składania wniosku o dofinansowanie projektu, nie spełniała kryteriów definicji mikroprzedsiębiorstwa i nie była uprawniona do wzięcia udziału w konkursie dla mikroprzedsiębiorców. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę wniosła I. Sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wskazał, że istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w dacie składania wniosku o dofinansowanie skarżąca posiadała status mikroprzedsiębiorcy czy też nie. W art. 2 ust. 3 zał. I mającego w sprawie zastosowanie Rozporządzenia Nr 800/2008, zdefiniowano mikroprzedsiębiorstwo jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów EUR. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca formalnie, składając wniosek o dofinansowanie, zgodnie z ww. przepisem, była mikroprzedsiębiorstwem. Co jednak prawidłowo ustalono w trakcie kontroli projektu, nie jest podmiotem samodzielnym, lecz powiązanym w rozumieniu art. 3 ust. 3 zał. I do ww. Rozporządzenia. Sąd podzielił stanowisko organu, że na istnienie powiązań wskazuje przede wszystkim to, że wspólnicy skarżącej: L. Z. oraz D. K., posiadający wspólnie aż 86% udziałów, byli również jedynymi wspólnikami w C. Sp. z o.o., posiadając po 50% udziałów. WSA podzielił również stanowisko Zarządu Województwa, że obie spółki działają na rynku pokrewnym, zaś zestawienie przedstawione przez organ potwierdza, że transakcje handlowe pomiędzy obiema firmami stanowiły znaczące źródło przychodów ze sprzedaży I. Sp. z o.o. Także PKD obu firm jest takie samo. Wskazane przedsiębiorstwa działają zatem na tym samym lub pokrewnym rynku w rozumieniu przepisów Rozporządzenia. Dalej, Sąd I instancji wyjaśnił, że powiązania przez osoby fizyczne pozwalają na wzajemną współpracę przedsiębiorstw, ustalanie wspólnej strategii, wspólnych rynków zbytu, wzajemne udzielanie sobie pożyczek, zawieranie korzystnych dla danego przedsiębiorstwa umów, czy też wspólne korzystanie z nieruchomości lub pomieszczeń niezbędnych do prowadzenia działalności. W przypadku gdy ta sama osoba jest właścicielem innego przedsiębiorstwa lub wspólnikiem z większościowym udziałem w innych przedsiębiorstwach albo członkiem organów innego przedsiębiorstwa działających na tym samym lub pokrewnym rynku może wywierać wpływ na działalność przedsiębiorstwa. Takie nieformalne powiązania mogą mieć równorzędne znaczenie co udziały w innym przedsiębiorstwie. WSA uznał, że wskazane przez Zarząd Województwa powiązania skarżącej ze spółką C. stanowią powiązania o jakich mowa w art. 3 ust. 3 zał. nr I do Rozporządzenia Nr 800/2008, poprzez osoby wspólników działających jednocześnie w innym przedsiębiorstwie, które prowadzi swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych. Powiązania te należało zatem uwzględnić dokonując oceny statusu przedsiębiorstwa skarżącej. Skarżąca składając wniosek o dofinansowanie nie uwzględniła tych powiązań i oświadczyła, że jest mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Nr 800/2008. Przystępując do konkursu, akceptowała warunki jego przeprowadzenia, a w tym zasady, na jakich określa się status mikroprzedsiębiorstwa jako jeden z warunków formalnych uczestnictwa w konkursie. Wynika to także z zapisów zawartej umowy o dofinansowanie. Rzeczą skarżącej było zatem, przed złożeniem wniosku, zapoznanie się z definicją mikroprzedsiębiorcy. WSA podkreślił też, że art. 3 ust. 3 zał. I do Rozporządzenia Nr 800/2008 w akapicie piątym przewiduje, że oświadczenia o statusie prawnym przedsiębiorstwa m. in. jako samodzielnego, nie wykluczają kontroli i postępowań wyjaśniających przewidzianych w przepisach krajowych i wspólnotowych. Kontrola wniosków o dofinansowanie przed przyznaniem dofinansowania ma charakter formalny, a ocena złożonych wniosków opiera się na oświadczeniach aplikujących o przyznanie pomocy. Tym samym Sąd nie zgodził się z zarzutem, że na skarżącego został przerzucony ciężar zaniedbań po stronie Instytucji Pośredniczącej. To po stronie skarżącej należy upatrywać zaniedbań, skoro składając wniosek o dofinansowanie, mając możliwość zapoznania się z zapisami definiującymi pojęcie mikroprzesiębiorcy, a nadto zobowiązując się w zawartej umowie do przestrzegania przepisów wspólnotowych w zakresie polityk horyzontalnych Unii Europejskiej, złożyła oświadczenie, że jest mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu przepisów rozporządzenia Komisji WE. Tymczasem, w świetle obowiązującej definicji, w dacie składania wniosku o dofinansowanie statusu takiego nie posiadała. Powyższe obligowało organ do podjęcia kroków zmierzających do zwrotu środków przyznanych w ramach zawartej umowy o dofinansowanie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła I. Sp. z o.o. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm. Wyrokowi zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, a konkretnie art. 3 ust. 3 Zał. I do Rozporządzenia Nr 800/2008 w zw. z art. 151 p.p.s.a., przez uznanie, że skarżąca w dacie składania wniosku o dofinansowanie była podmiotem powiązanym i nie można jej było uznać za mikroprzedsiębiorcę. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej wskazano, że strona skarżąca kwestionuje ustalenia Sądu I instancji, zarzucając błędną wykładnię przepisów prawa materialnego. Podniesiono też, że skoro zawarto umowę o przyznanie dofinansowania beneficjentowi to albo podmiot przyznający dofinansowanie zaniedbał należytej weryfikacji statusu beneficjenta jako mikroprzedsiębiorcy, albo ocena tego statusu uległa zmianie wyłącznie wskutek zmiany interpretacji przepisów. Niezależnie od tego, która sytuacja wystąpiła w sprawie, za niedopuszczalne należy zdaniem skarżącej uznać próby obciążania jej czy to zaniedbaniami organu, czy to zmianą interpretacji przepisów. W ocenie Spółki nie można czynić jej zarzutu, że we wniosku podała, że nie posiada udziałów w innych podmiotach gdyż takie oświadczenie jest zgodne z prawdą. Nie mogła też przewidzieć, że po trzech latach od zawarcia umowy o dofinansowanie organ prowadzący sprawę dojdzie do przekonania, że na etapie składania wniosku winny zostać uwzględnione powiązania nie tylko pomiędzy stroną i innymi podmiotami ale też pomiędzy wspólnikami strony oraz innymi podmiotami. Spółka nie zgodziła się również z oceną Sądu I instancji, jakoby ze spółką C. miała działać na rynkach pokrewnych. Ponadto Spółki prowadzą według skarżącej działalność gospodarczą na zupełnie innych, niezależnych od siebie rynkach a ich oferta skierowana jest do różnych grup odbiorców. Pomiędzy spółkami nie ma współdziałania. Spółki te łączą jedynie osoby wspólników, co jednak samo przez się nie stanowi (i nie stanowiło w dacie złożenia wniosku) przesłanki do pozbawienia I. sp. z o.o. statusu mikroprzedsiębiorcy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zarząd Województwa P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres i sposób sformułowania podstaw, na których oparto skargę kasacyjną w rozpoznawanej sprawie, wymaga przypomnienie podstawowych zasad dotyczących badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. I tak, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpią przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 pkt 1-6 powołanej ustawy - a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak - to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sąd kasacyjny upoważniony jest wyłącznie do oceny, czy zaskarżone orzeczenie uchybia przepisom wyraźnie wskazanym w podstawach skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Błędna wykładnia oznacza natomiast niewłaściwe odczytanie treści przepisu. Każdy zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca wyrokowi sądu I instancji naruszenie wskazanych przepisów prawa. Zarzut błędnej wykładni wymaga przy tym wyjaśnienia, w czym wadliwe zrozumienie przepisu przejawia się i jak przepis powinien być prawidłowo interpretowany. Mając powyższe na uwadze i oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej trzeba stwierdzić, że podstawy - na których ją oparto - nie znajdują usprawiedliwienia. Sądowi I instancji postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego - przez błędną wykładnię art. 3 ust. 3 załącznika I do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008, a w konsekwencji naruszenie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z akapitem pierwszym art. 3 ust. 3 załącznika I do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008, przedsiębiorstwa powiązane oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków: a) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariuszy lub członka; b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa; c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki; d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa, kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie. Według zaś ostatniego akapitu art. 3 ust. 3 załącznika I powołanego Rozporządzenia, przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich (jak w akapicie pierwszym) związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również traktuje się jak przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych". Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do właściwego rynku. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji z treści przytoczonych regulacji wywiódł, że oceniając status przedsiębiorstwa należy ustalić, czy udziałowcy danego przedsiębiorstwa są również udziałowcami w innych przedsiębiorstwach, czy przedsiębiorstwa te działają na tym samym lub pokrewnych rynkach, czy osoby pozostające w bliskich relacjach osobistych prowadzą wspólnie lub oddzielnie inne przedsiębiorstwa na tym samym lub pokrewnym rynku. Podkreślenia wymaga, że za takim rozumieniem akapitu art. 3 ust. 3 załącznika I Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 przemawia też orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie C-110/13 - na tle analogicznej regulacji, a to załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. - TSUE orzekł, że przepis dotyczący definicji przedsiębiorstw mikro, małych i średnich należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwa można uważać za 'powiązane' /.../, jeżeli z analizy nawiązanych między nimi stosunków prawnych i gospodarczych wynika, iż za pośrednictwem jednej osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie stanowią one jeden podmiot gospodarczy, nawet jeśli formalnie nie pozostają w jednej ze ściśle określonych prawem relacji. Za działające łącznie /.../ uważa się osoby fizyczne, które porozumiewają się w celu wywierania wpływu na decyzje handlowe danych przedsiębiorstw, co wyklucza, aby te przedsiębiorstwa mogły być uważane za niezależne gospodarczo od siebie. Przedstawiona interpretacja definicji mikroprzedsiebiorstwa w zasadzie skargą kasacyjną skutecznie podważona nie została. Przede wszystkim autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił, w czym przejawia się wadliwe zrozumienie przez Sąd I instancji przytoczonej wyżej regulacji, ani też jak przepis winien być prawidłowo rozumiany. Sformułowanie, że błędna wykładnia art. 3 ust. 3 załącznika I do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 polega na uznaniu, że skarżący w dacie składania wniosku był podmiotem powiązanym i nie można było uznać go za mikroprzedsiębiorcę, w istocie świadczy o tym, że strona zmierza do zakwestionowania stanu faktycznego sprawy, co rzutuje na prawidłowość zastosowania tego przepisu. Tak też wynika z uzasadnia skargi kasacyjnej, w którym wskazano wprost, że strona "kwestionuje ustalenia Sądu I instancji, zarzucając błędną wykładnię przepisów prawa materialnego". Sądowi I instancji nie postawiono jednak żadnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które pozwoliłyby na kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych sprawy, przyjętych przy wyrokowaniu i które ustalenia te wzruszyłyby. W orzecznictwie tymczasem trafnie podnosi się, że ustalenia faktyczne można podważyć jedynie za pomocą zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego. Sfery ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie może zaś zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2327/12). Nie ulega zatem kwestii, że ani zarzutem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego ani też zarzutem wadliwego ich zastosowania, dokonanych ustaleń stanu faktycznego sprawy skutecznie podważać nie można. Skoro - jak już wyżej wskazano - błędna wykładnia polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, to zarzut, że w ocenie strony doszło do zmiany kierunku interpretacji definicji przedsiębiorstw w rozumieniu Załącznika nr 1 Rozporządzenia (WE) nr 800/2008 nie mieści się w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem składu orzekającego NSA brak jest ponadto możliwości merytorycznego odniesienia się do wywodów, że spółka nie powinna ponosić konsekwencji zaniedbania przez organ prawidłowej weryfikacji statusu beneficjenta na etapie rozpoznawania wniosku o dofinansowanie, ponieważ w tym zakresie nie wskazano przepisów prawa, którym ewentualnie uchybiono. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, nie mogła zostać uwzględniona. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 490) orzekł jak w sentencji.