II FZ 458/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. i L. G. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 541/13 w sprawie ze skarg M. G. i L. G. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 29 lipca 2010 r., nr [...], [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r., I SA/Kr 541/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. G. i L. G. (dalej: Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skarg Skarżących na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 29 lipca 2010 r., nr [...] oraz [...], wydanych w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji (WSA w Krakowie): 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Krakowie podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 5.833 zł od skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2013 r., I SA/Kr 541/13, oddalającego skargi Skarżących na ww. decyzje Dyrektora IS z dnia 29 lipca 2010 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r., Skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika – radcę prawnego) wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ich od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2013 r. Skarżącym został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie wniosek w przepisanej formie został złożony. Według danych zawartych we wniosku Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W skład ich majątku wchodzi dom jednorodzinny przy ul. N. [...] 3a w K., nieruchomości przy ul. R. w K., dom letniskowy w Myślenicach oraz budynki biurowe przy ul. J. [...] i B. [...] w K. Skarżący nie zadeklarowali posiadania zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Rubryki wniosku 8, 9 i 10 dotyczące stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcami we wspólnym gospodarstwie domowym, dodatkowych informacji o stanie majątkowym oraz dochodach strony i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały przekreślone. Rubryka 10 odnosząca się do dochodów zawiera wpis "brak danych". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że cały majątek nieruchomy Skarżących został zajęty przez Prokuraturę Okręgową w związku ze sprawą, w której Skarżący jest oskarżonym. Całość dochodów Skarżących została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy w K. i Urząd Skarbowy w K. 2.2. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach miały charakter lakoniczny i tym samym nie obrazowały sytuacji majątkowej Skarżących zostali oni wezwani w trybie art. 255 p.p.s.a. do ich uzupełnienia, w terminie 7 dni, poprzez oświadczenie z jakich źródeł i w jakiej wysokości czerpią dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji, przedłożenie odpisów zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych przez Skarżących za rok 2012, a także deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku – w przypadku prowadzenia przez nich działalności gospodarczej, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez Skarżących rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, oświadczenia, czy Skarżący czerpią jakiekolwiek korzyści z majątku nieruchomego, który stanowi ich własność (np. z tytułu najmu) – jeśli tak, jaka jest wysokość tych dochodów, udokumentowanie aktualnymi rachunkami (za ostatni okres rozliczeniowy) wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ewentualne leczenie, telefon, podatki, ubezpieczenia, itp., a także przedłożenie zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez Skarżących pojazdach mechanicznych lub o ich braku. 2.3. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżących przesłał odpisy zeznań podatkowych Skarżących za rok 2012 oraz deklaracji VAT-7 Skarżącego za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. Z przesłanych dokumentów wynika, że Skarżący w 2012 r. nie osiągnęli dochodów, lecz ponieśli stratę. Skarżący osiągał w 2012 r. przychody wyłącznie z najmu nieruchomości, które to przychody nie pokrywały kosztów działalności, co spowodowało poniesienie straty na działalności z tego tytułu. Przychody Skarżącego, osiągane z tytułu wynajmu nieruchomości, są pobierane przez Bank A. S.A. tytułem spłaty kredytów zabezpieczonych na przedmiotowych nieruchomościach, z których to kredytów sfinansowano budowę budynków biurowych należących do Skarżącego. Ze względu na niemożność skontaktowania się ze swoimi mocodawcami pełnomocnik wniósł o przedłużenie o 14 dni terminu do uzupełnienia pozostałych dokumentów i oświadczeń, o których mowa w wezwaniu Sądu. 2.4. Zarządzeniem z dnia 15 października 2013r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni, licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Mimo upływu terminu dodatkowe dokumenty i oświadczenia mające stanowić uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały przesłane. 2.5. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek Skarżących o przyznanie prawa pomocy. 2.6. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że nie było możliwości wydania orzeczenia zgodnie z wnioskiem jedynie na podstawie wybiórczych danych wynikających z przedłożonych dokumentów. Według Skarżących przedłożone dokumenty jasno wskazywały, że nie osiągają oni dochodów pozwalających im na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania ich i ich rodziny. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżących zakresie, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami Skarżących i wskazywanymi przez nich okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajdują się wnioskodawcy, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, zaś mając to na względzie spoczywający na Skarżących ciężar dowodowy w tym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania Skarżących, który nie dopełnili w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwani do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonali bowiem tego wezwania w sposób prawidłowy. Mimo przedłużonego na prośbę pełnomocnika Skarżących terminu do przedłożenia brakujących dokumentów zawierających informację, które pozwoliłyby Sądowi ocenić rzeczywistą sytuację majątkową Skarżących w kontekście konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, brakujących dokumentów nie przedłożono. Tymczasem, dane zawarte w złożonym przez stronę oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. Analiza tych danych nasuwa bowiem szereg wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej Skarżących. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w sprzeciwie, że przedstawione dokumenty były wystarczające dla podjęcia korzystnego dla nich rozstrzygnięcia. Strata podatkowa z działalności gospodarczej wynikająca z przedłożonych zeznań podatkowych za 2012 r. nie jest dostatecznym dowodem braku środków do uiszczenia należnej opłaty sądowej, bez jednoczesnego wykazania jakichkolwiek danych wskazujących z czego Skarżący się utrzymują i jakie ponoszą koszty utrzymania. W związku z tym należało uznać za całkowicie gołosłowne i niesprawdzalne twierdzenie zawarte w sprzeciwie, że "Skarżący nie osiągają dochodów pozwalających im na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymaniu ich i ich rodzin" (we wniosku o przyznanie prawa nie podano żadnych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze Skarżącymi). Twierdzenia o tym, że przychody Skarżącego, osiągane z tytułu wynajmu nieruchomości, są pobierane przez Bank A. S.A. tytułem spłaty kredytów zabezpieczonych na przedmiotowych nieruchomościach oraz, że całość dochodów Skarżących została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez właściwe urzędy skarbowe nie została w żaden sposób udokumentowana. W ocenie Sądu pierwszej instancji, racjonalnie rzecz ujmując trudno zrozumieć w jaki sposób Skarżący, będący rzekomo w tak trudnej sytuacji finansowej (brak jakikolwiek dochodów), w ogóle są w stanie egzystować. Skarżący tych wątpliwości w żaden sposób nie usunęli, uchylając się przy tym od przedstawienia żądanych przez Sąd informacji. 4. Stanowisko Skarżących w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Krakowie, Skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzucili Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że przypadek Skarżących "nie podpada pod dyspozycję tego przepisu". Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżący podnieśli, że nie zgadzają się z oceną Sądu pierwszej instancji co do nieprzedłożenia niezbędnych dokumentów źródłowych. Przeciwnie, Skarżący przekazali wszystkie dokumenty, które mogli przedstawić w związku z ich sytuacją organizacyjną. Wskutek zastosowania wobec Skarżącego wieloletniego aresztu tymczasowego, a także wskutek prowadzenia w tym czasie wobec niego egzekucji przez organy skarbowe, prowadzona przez niego jednoosobowo działalność gospodarcza uległa dezorganizacji. Właśnie dlatego przepływy pieniężne z tytułu przychodów z czynszu najmu, które nominalnie przysługują Skarżącemu, faktycznie pobierane są przez bank z pominięciem osoby Skarżącego. Bezpośrednią przyczyną zastosowania przez bank tej procedury był fakt, że Urząd Skarbowy w K. wpisał hipoteki przymusowe na nieruchomościach nr [...] i [...], których zabudowę sfinansował bank i na których były zabezpieczone kredyty. Umowy kredytowe zawarte przez Skarżącego z bankiem przewidywały bowiem zobowiązanie utrzymywania stanu, w którym księgi wieczyste tych nieruchomości nie mogły być obciążone na rzecz żadnego innego podmiotu niż bank. Wpis hipotek na rzecz ww. Urzędu Skarbowego spowodował równocześnie powstanie stanu naruszenia przez Skarżącego umowy kredytowej i wszczęcie przez bank procedury przewidzianej w takim wypadku. Co do rachunków bankowych, to Skarżący nie byli w stanie przedstawić z nich wyciągów, albowiem w czasie pobytu Skarżącego w areszcie zostały one zajęte w drodze egzekucji, a następnie wypowiedziane przez banki. Obecnie Skarżący nie posiadają czynnych umów rachunku bankowego. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Skarżących, które przedstawili w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazali oni, iż ich sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, analizując sytuację majątkową Skarżących, zobrazowaną ich oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. 5.3. Z użytego przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. wyrażenia "...gdy wykaże..." wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, wobec braku realizacji przez stronę obowiązku wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2010 r., II FZ 255/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wywiązali się należycie z nałożonego na nich na mocy art. 255 p.p.s.a. obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych. W szczególności Skarżący, pomimo wezwania Referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 17 września 2013 r., nie przedłożyli: (a) oświadczenia z jakich źródeł i w jakiej wysokości czerpią dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji, (b) wykazów wszystkich posiadanych przez nich rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, (c) oświadczenia, czy Skarżący czerpią jakiekolwiek korzyści z majątku nieruchomego, którego są właścicielami (np. z tytułu najmu) – jeśli tak, jaka jest wysokość tych dochodów, (d) udokumentowania aktualnymi rachunkami (za ostatni okres rozliczeniowy) wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ewentualne leczenie, telefon, podatki, ubezpieczenia, itp., (e) zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez nich pojazdach mechanicznych lub o ich braku. W świetle powyższej wykładni art. 246 § 1 w związku z art. 255 p.p.s.a. oraz okoliczności selektywnego przedłożenia przez Skarżących dokumentów źródłowych, wskazanych w ww. wezwaniu Referendarza sądowego WSA w Krakowie, należy jako całkowicie uzasadnione ocenić twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że "przyznanie prawa pomocy, następuje w oparciu o realne (udokumentowane) wykazanie przez Skarżących przesłanek uzasadniających zastosowanie takiej pomocy. W niniejszej sprawie, zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez Skarżących twierdzenia i dokumenty, sytuacja majątkowa nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a." (por. s. 6 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Podnoszone w zażaleniu okoliczności braku aktualnie "czynnych rachunków banków" oraz wypowiedzenia przez banki umów o prowadzenie rachunków bankowych w czasie pobytu Skarżącego w areszcie, nie zostały w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione. W szczególności Skarżący nie przedłożyli kopii skierowanych do nich (rzekomo) wypowiedzeń umów o prowadzenie rachunków bankowych przez banki. Ponadto, wypowiedzenie umowy rachunku bankowego nie przesądza automatycznie o niemożności ubiegania się w banku o wyciągi zamkniętych rachunków jako danych archiwizowanych. Skarżący ani nie oświadczyli, ani nie uprawdopodobnili, że takie starania z ich strony zostały podjęte. Podnoszona w zażaleniu okoliczność pobierania przez bank przychodów z tytułu najmu lokali w dwóch budynkach biurowych, których Skarżący jest właścicielem, "z pominięciem osoby Skarżącego" nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Stąd, jako prawidłowe należy ocenić ustalenia Sądu pierwszej instancji, co do istnienia poważnych wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej Skarżących, które uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (s. 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). O niemożności pełnej oceny zasadności przyznania Skarżącym prawa pomocy przesądza konsekwentne niepodawanie przez Skarżących informacji o kosztach własnego utrzymania. Reasumując, zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wobec uchylania się Skarżących od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że Skarżący nie zrealizowali ciążącego na nich na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazali zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, w jej interesie leży zatem przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. 5.4. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.