II GZ 97/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2280/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 20 stycznia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2280/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania L. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. L. S. we wniosku wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz dwójką dzieci, posiada dom o pow. 140 m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości ani zasobów pieniężnych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż ani ona ani dzieci nie osiągają dochodów, a jej mąż otrzymuje miesięcznie 4.000 zł brutto z tytułu umowy o pracę. Dodatkowo stwierdziła, iż mąż posiada samochód osobowy. W uzasadnieniu podniosła, iż od 2006 r. pozostaje bez pracy z uwagi na zły stan zdrowia, nie otrzymuje również z tego tytułu żadnych świadczeń, pozostaje na utrzymaniu męża. Oświadczyła, że na miesięczne wydatki rodziny składają się: wydatki na utrzymanie domu w łącznej wysokości 1.050 zł, wydatki na wyżywienie w wysokości 1.000 zł, wydatki na kształcenie dwójki dzieci w wieku 22 i 15 lat w wysokości 1.338 zł, wydatki na leczenie w wysokości 100 zł oraz wydatki na utrzymanie samochodu w wysokości 300 zł. Łączna kwota miesięcznych wydatków wynosi 3.788 zł. Wnioskodawczyni złożyła również wyciągi z 5 rachunków bankowych jej męża. Sąd uznał, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rodzina wnioskodawczyni posiada stały dochód uzyskiwany z tytułu pracy jej męża w wysokości ok. 2.700 zł, a wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, za jakie uznano poniesienie kosztów związanych z utrzymaniem domu (o powierzchni 140 m² - 1.050 zł) oraz bieżących potrzeb życia codziennego swoich i dzieci (wyżywienie 1.500 zł, wizyty lekarskie 100, dojazdy do szkoły 63 zł), lecz również na ponoszenie kosztów dodatkowych, tj. kosztów związanych z utrzymaniem samochodu (około 300 złotych miesięcznie), kosztów dokształcenia dzieci (stancja, wypożyczenie instrumentu, zajęcia pozalekcyjne – ok. 700 zł). W ocenie WSA prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W szczególności prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca zaś do grona takich osób nie należy, posiada bowiem własny dom oraz stały dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia męża. Zdaniem Sądu przy takiej wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanym majątku nie można uznać wnioskodawczyni za osobę ubogą znajdująca się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawioną środków do życia. Wyjaśniono, że przy pełnym zrozumieniu potrzeby dokształcania dzieci, nie można jednak uznać, że wydatkowanie przez skarżącą środków większych niż posiadane przede wszystkim ze względu na ten właśnie cel, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżącej nie jest na tyle trudna by nie była ona w stanie sprostać kosztom niezbędnym dla zachowania jej prawa do Sądu, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie. Zarzuciła naruszenie art. 45 Konstytucji RP, jak i art. 6 ust. 3 oraz art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Skarżąca stwierdziła, że argumenty Sądu I instancji nie posiadają podstaw w zgromadzonych w sprawie w dokumentach. Podniosła, że od 2006 r. jest trwale niezdolna do pracy, nie przysługują jej świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Ponadto wskazała, że nieprzyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu pozbawi ją prawa do sądu poprzez zablokowanie wniesienia ewentualnej kasacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, więc zażalenie podlegało oddaleniu. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizyczne następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że badana jest sytuacja finansowania nie tylko skarżącej, ale również osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że zachodzą w stosunku do niej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Do niezbędnych kosztów postępowania na obecnym etapie postępowania należy zaliczyć li tylko wpis od skargi w wysokości 100 zł. Jak wynika z oświadczeń przedłożonych przez skarżącą oraz dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, mąż skarżącej osiąga stały dochód – wynagrodzenie za pracę, posiada on również środki zgromadzone na rachunku bankowym, które WSA trafnie uznał za wystarczające do poniesienia kosztów postępowania. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że nie ma ona pełnomocnictw do konta małżonka, stwierdzić należy, że z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co może również oznaczać opłacenie kosztów procesu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprzyznanie prawa pomocy nie narusza powołanych w zażaleniu przepisów, ponieważ nie ogranicza prawa do sądu skarżącej. Jeżeli, po wydaniu rozstrzygnięcia kończącego postępowania na obecnym etapie postępowania, skarżąca będzie chciała złożyć skargę kasacyjną, wtedy (wobec zmiany okoliczności sprawy) zasadne będzie rozważanie przyznania pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny na podziela jednak twierdzeń Sądu I instancji, że prawo pomocy nie może być przyznane skarżącej, ponieważ jej mąż posiada samochód, a część środków finansowych przeznaczana jest na edukację dzieci. Również pogląd, że prawo pomocy może być przyznane jedynie osobom ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia nie wynika z przepisów prawa. Stwierdzić bowiem należy, że prawo pomocy powinno zostać przyznane każdemu, kto wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Te niefortunne sformułowania nie mają jednak wpływu na ocenę prawidłowości wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, ponieważ skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy. Na marginesie należy wskazać, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w razie zmiany okoliczności, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.