I SA/Bk 520/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi "S." S.A. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] września 2013 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2013 r. nr [...], w którym odmówiono "S." Spółce Akcyjnej w O. (dalej powoływanej jako Spółka) umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.877,50 zł. Postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych: Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P. O. P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. Następnie postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. obciążył wierzyciela - Spółkę kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego w wysokości 4.877,50 zł. Pismem z [...] kwietnia 2013 r. Spółka wystąpiła o umorzenie tych kosztów egzekucyjnych twierdząc, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 64e § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015) - dalej: "u.p.e.a.", tj. obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Postanowieniem z [...] lipca 2013 r. nr [...]Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ stwierdził, że umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, do których nie można zaliczyć pogarszającej się sytuacji finansowej Spółki oraz subiektywnie ocenionego przez Spółkę braku uzasadnienia gospodarczego obciążenia jej jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, z uwagi na nieuzyskanie dochodzonego od zobowiązanego obowiązku objętego nakazem zapłaty. Organ stwierdził też, że naliczone opłaty za dokonane czynności egzekucyjne stanowią rekompensatę poniesionych nakładów i środków związanych z prowadzona egzekucją. Umorzenie kosztów egzekucyjnych przyczyniłoby się do wymiernego przysporzenia dla Spółki korzyści, z jednoczesnym przeniesieniem ich sfinansowania na organ egzekucyjny. Rozpatrując zażalenie na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił Spółce, że podjęcie postanowienia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych wobec przedsiębiorcy powinno być zgodne z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.). Wobec tego przedsiębiorca ubiegający się o udzielenie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych musi spełnić jednocześnie przesłanki umożliwiające udzielenie pomocy publicznej de minimis, jak również przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych wynikające z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stwierdził, organ egzekucyjny zobligowany był do oceny sytuacji ekonomicznej Spółki, ponieważ zgodnie z § 2 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w ramach pomocy de minimis (Dz. U. nr 76, poz. 498) rozporządzenia tego nie stosuje się do pomocy udzielanej podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą, znajdującym się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej. Badanie, czy Spółka jest w trudnej sytuacji ekonomicznej było niezbędne także z uwagi na to, iż zgodnie z pkt 7 rozporządzenia Komisji WE Nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. U.E. L 379 z 28 grudnia 2006 r.) rozporządzenia tego nie należy stosować do podmiotów gospodarczych w trudnej sytuacji w rozumieniu Wytycznych Wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw. Następnie organ stwierdził, iż dopuszczalne jest udzielenie Spółce pomocy de minimis na zasadach określonych w aktach prawa wspólnotowego. Przyjęto, że Spółka nie spełnia kryteriów kwalifikujących do objęcia jej postępowaniem upadłościowym oraz naprawczym. Organy stwierdziły też, że mimo wystąpienia strat za 2012 r., Spółka nie jest zagrożona w rozumieniu Wytycznych Wspólnotowych. Następnie organ podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją stosowaną w sytuacji wyjątkowej dla wierzyciela, a ustawodawca wskazując przesłanki umorzenia nie zobligował organu egzekucyjnego, by w przypadku ich zaistnienia koszty bezwzględnie umorzyć. Sformułowanie przepisu, który stanowi, iż organ egzekucyjny "może" umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne świadczy o tym, iż kwestię tę pozostawił w sferze uznania administracyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka nieuzasadnionego gospodarczo obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, o której mowa w art. 64e § 3 u.p.e.a., przemawiająca za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. W interesie gospodarczo uzasadnionym jest, aby koszty egzekucyjne poniósł wierzyciel, z którego inicjatywy one powstały. Kierując wniosek o przeprowadzenie egzekucji należności od P. O. P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. Spółka, jako wierzyciel, powinna liczyć się z możliwością powstania kosztów oraz faktem, że w przypadku ich nieściągnięcia od dłużnika obciążą one wierzyciela. Wskazano też, że opłaty za czynności egzekucyjne są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego za podejmowane i dokonywane określone czynności egzekucyjne, niezależnie od tego, czy ich zastosowanie przyczyniło się do wykonania obowiązku, czy też nie. Koszty egzekucyjne naliczane są od dochodzonej należności, czyli kwoty egzekwowanej, a nie wyegzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym lub nakazem zapłaty. Bezskuteczność egzekucji nie stanowi przesłanki do umorzenia powstałych w jej toku kosztów egzekucyjnych. Zdaniem organu Spółka nie znajduje się w takiej sytuacji finansowej, która uniemożliwiałaby spłatę kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.877,50 zł. Z akt sprawy wynika, że należności Spółki za 2012 r. wynosiły 43.278.054,26 zł i zmniejszyły się w porównaniu z 2011 r. o 2.354.252,89 zł, a zobowiązania za 2012 r. wynosiły 55.419.483,86 zł i zmniejszyły się w porównaniu z 2011 r. o 9.586.157,01 zł. Za 2011 r. Spółka osiągnęła zysk w wysokości 2.068.491,92 zł, natomiast za 2012 r. wystąpiła strata w wysokości 795.321,51 zł. Biorąc jednak pod uwagę sumę wysokości kapitałów Spółki na 31 grudnia 2012 r., które wynosiły 26.113.001,46 zł, strata nie zagroziła upadłością lub likwidacją Spółki. W 2012 roku Spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży w wysokości 174.450.370,80 zł, wierzytelności na 30 kwietnia 2013 r. wynosiły 22.769.215,68 zł. Wartość netto środków trwałych według stanu na [...] maja 2013 r. stanowiła kwotę 20.106.052,79 zł. W ocenie organu II instancji sytuacja ekonomiczna Spółki pozwala na uiszczenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.877,50 zł, którymi została obciążona. Wysokość tych kosztów nie stanowi o niemożności ich poniesienia, czy spowodowania - skutkiem zapłaty - znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej Spółki. Sytuacja ekonomiczna Spółki umożliwia zapłatę tych kosztów bez zagrożenia, iż spowoduje to brak płynności finansowej albo doprowadzi to do jej upadłości lub likwidacji. W skardze złożonej do Sądu pełnomocnik wierzyciela wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił naruszenie art. 64e § 1 i 3 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię zawartych w tym przepisie przesłanek umorzenia kosztów egzekucji i stwierdzenie, że Spółka tych przesłanek nie spełnia. Autor skargi wskazał, że organ błędnie przyjął, że pogarszająca się sytuacja finansowa Spółki nie stanowi podstawy do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wobec bezskuteczności postępowania egzekucyjnego Spółka nie tylko nie odzyskała żadnej części zasądzonej na jej rzecz kwoty, co spowodowało pogorszenie jej sytuacji finansowej, ale zostanie dodatkowo zubożona poprzez konieczność uiszczenia kosztów egzekucji. Nie można więc traktować stanowiska Spółki jedynie jako subiektywnego przekonania o braku gospodarczego uzasadnienia obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi. Podniesiono też, że wniosek o prowadzenie egzekucji Spółka wniosła do komornika sądowego, dopiero zaś w toku komorniczego postępowania egzekucyjnego doszło do powierzenia prowadzenia egzekucji Urzędowi Skarbowemu, który działa w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Spółka stwierdziła, że w świetle ustalonego stanu faktycznego brak jest okoliczności, które przemawiałyby za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych. Spełniona też została przesłanka z art. 64e § 3 u.p.e.a.. Nie można utożsamiać sytuacji Spółki ocenianej przez pryzmat rocznych wyników finansowych z gospodarczą zasadnością obciążania podmiotu kosztami. Podkreślono, że Spółka obciążona została kosztami w sytuacji, gdy ponosi również negatywne skutki braku możliwości wyegzekwowania należności w czasie, gdy pogarsza się jej sytuacja finansowa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Należy zauważyć, że w sprawie nie są sporne sposób wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, ani ich wysokość. Ponadto w sprawie organy przyznały, że dopuszczalne jest udzielenie Spółce pomocy de minimis na zasadach określonych w aktach prawa wspólnotowego. Sporne jest natomiast to, czy Spółka spełnia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: (1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; (2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; (3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). W przepisie art. 64e § 3 wskazano, że koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Spółka twierdzi, że w jej sytuacji zachodzi przesłanka z § 3 art. 64e u.p.e.a. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ulgi w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych udzielane są na zasadzie uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi egzekucyjnemu na wybór konsekwencji prawnych zaistniałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ egzekucyjny może, ale nie musi udzielić ulgi w umorzeniu w całości lub w części przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Uznanie administracyjne jednak wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym i prawnym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru związanej z tym oceny dowodów, ale możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia sprawy - nawet w sytuacji stwierdzenia okoliczności przewidzianych w danym przepisie, jako podstawa zastosowania ulgi. Decyzja o umorzeniu kosztów egzekucyjnych, podejmowana w ramach uznania administracyjnego, pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, ale sąd bada jedynie zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia zawartej w niej sprawy. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Istotą decyzji organów publicznych, które mają charakter uznaniowy, jest to, że mogą one przychylić się do wniosku, ale nie muszą, byleby wyczerpująco przeprowadziły postępowanie wyjaśniające (zob. wyrok WSA w Warszawie z 8 grudnia 2004 r., SA/Wa 255/04, LEX nr 180187). Przechodząc do analizy spornego przepisu art. 64e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. uzasadnienia gospodarczego w obciążeniu wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów należy zauważyć, że przesłanka ta nie została zdefiniowana w ustawie. Jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, iż określenie "gospodarcze uzasadnienie" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu (por. wyrok WSA w Krakowie z 4 lipca 2012 r, sygn. akt I SA/Kr 781/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępnej na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowaną w cyt. wyroku wykładnię przepisu. Stwierdzić zatem należy, że organy prawidłowo uznały, że w przypadku Spółki nie zachodzi sytuacja, w której obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Kwota kosztów egzekucyjnych kosztów egzekucyjnych wynosi 4.877,50 zł. Niewątpliwie uiszczenie tej kwoty pogorszy sytuację finansową Spółki. Jednak rację mają organy, że uiszczenie takiej kwoty nie doprowadzi Spółki do sytuacji upadłości lub likwidacji. Ustalono bowiem, że należności Spółki za 2012 r. wynosiły 43.278.054,26 zł i zmniejszyły się w porównaniu z 2011 r. o 2.354.252,89 zł, a zobowiązania za 2012 r. wynosiły 55.419.483,86 zł i zmniejszyły się w porównaniu z 2011 r. o 9.586.157,01 zł. Za 2011 r. Spółka osiągnęła zysk w wysokości 2.068.491,92 zł, natomiast za 2012 r. wystąpiła strata w wysokości 795.321,51 zł. Rację ma organ, że biorąc pod uwagę sumę wysokości kapitałów Spółki na 31 grudnia 2012 r., które wynosiły 26.113.001,46 zł, strata nie zagroziła upadłością lub likwidacją Spółki. Ponadto ustalono, że w 2012 roku Spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży w wysokości 174.450.370,80 zł, wierzytelności na [...] kwietnia 2013 r. wynosiły 22.769.215,68 zł. Wartość netto środków trwałych według stanu na [...] maja 2013 r. stanowiła kwotę 20.106.052,79 zł. Przedstawione dane obrazujące sytuację finansową Spółki wskazują, że nie znajduje się ona w takiej sytuacji, która uzasadniałaby przyjęcie, że w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o jakiej mowa w art. 64e § 3 u.p.e.a. Spółka podnosi, że wniosek o prowadzenie egzekucji Spółka wniosła do komornika sądowego, dopiero zaś w toku komorniczego postępowania egzekucyjnego doszło do powierzenia prowadzenia egzekucji Urzędowi Skarbowemu, który działa w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Argument ten jednak nie może odnieść skutku w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przekazanie prowadzenia egzekucji organowi administracji – Naczelnikowi P. Urzędu Skarbowego w B. nastąpiło z mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...], które stało się prawomocne. W tej sytuacji należy stwierdzić, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w B. jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. Organ wydając decyzję nie naruszył też przepisów prawa procesowego. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).