III SA/Wa 1802/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę Postanowieniem z dnia [...].01.2033r. nr wydanym na podstawie art. 71a § 9 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (NUS) określił wysokość nieprzekazanej Pana J. D. (Skarżący) jako dłużnika zajętej wierzytelności kwoty 15 840.00zl wynikającej z zajęć wierzytelności z dnia 04.11.2008r., 18.11.2008r. i 23.12.2008r. w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec P. Sp. z o.o. z siedzibą w G. W uzasadnienia postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że Skarżący tytułem realizacji zajęcia począwszy od 16.01,2008r. do 25.01.2010r. przekazał na konto depozytowe kwotę 72.000 zł., na którą składa się czynsz wpłacony za 19 miesięcy po 3660,00zl. i za grudzień 2009r. w kwocie 2460.00zł. Skarżący nie dokonał wpłaty z tytułu czynszu za lipiec, wrzesień, październik, listopad i w części za grudzień 2009r. Zdaniem organu egzekucyjnego wierzytelnością jest kwota netto plus ewentualne obciążenia podatkowe bądź inne. Nie jest prawidłowe stanowisko Skarżącego, że brak pokwitowania (faktury VAT) od wynajmującego stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty równowartości podatku VAT. Dłużnik może powstrzymać się ze spełnieniem swojego świadczenia od uzyskania pokwitowania od wierzyciela tylko na gruncie prawa cywilnego, tj. pomiędzy podmiotami równorzędnymi. Poza tym Skarżący realizując zajęcie przekazywał kwotę brutto a nie kwotę netto. Zgodnie z art. 71 a § 9 ustawy egzekucyjnej podstawą do uchylenia się przez dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp,). Skarżący w trakcie trwania postępowania nie udowodnił istnienia prawnej podstawy uchylania się od przekazania organowi egzekucyjnemu pozostałej części zajętych wierzytelności. W związku z tym NUS uznał, że Skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania pozostałej części zajętej wierzytelności. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł od niego zażalenie podnosząc zarzut naruszenia : 1) art. 462 kc i 463 kc poprzez ich błędne pominięcie przy wy dawaniu postanowienia 2) art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczność braku zapłaty przez dłużnika nie ma charakteru bezpodstawnego, ale oparta jest na przepisach prawa, 3) art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez niewzięeie pod uwagę słusznego interesu dłużnika oraz nierozpatrzenie przez organ całości materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że z uwagi na możliwość odliczenia naliczonego podatku miał interes prawny w żądaniu od P. Sp. z o.o. wystawienia faktury. Przepisy kodeksu cywilnego pozwalają dłużnikowi na żądanie od wierzyciela pokwitowania w szczególnej formie, jeżeli ma w tym interes a w przypadku gdy wierzyciel odmawia pokwitowania, dłużnik może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia. Postanowieniem z [...] maja 2013 r. wydanym na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U, z 2013r. poz. 267, dale k.p.a.) w związku z art. 18 oraz art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 poz. 1015, dalej u.p.e.a.) Dyrektor Izby Skarbowej w W. (DIS) uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że z treści art. 71 a § 9 i 71 b u.p.e.a. wynika, że warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekaznej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności wymagane jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek: - przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności. - bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. W ocenie DIS , z akt sprawy jak i z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika, żeby organ egzekucyjny – NUS wydal przedmiotowe rozstrzygnięcie z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 71 a § 9 u.p.e.a. NUS w uzasadnieniu postanowienia ograniczył się tylko do wymienienia art. 71 a § 9 u.p.e.a. i stwierdzenia, że materiał dowodowy pozwala uznać, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania pozostałej części wierzytelności a w trakcie postępowania dłużnik nie udowodnił, że miał podstawę prawną pozwalającą na skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. W ocenie DIS, organ egzekucyjny wydal postanowienie na podstawie art. 71 a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekaznej przez dłużnika kwoty, pomijając zupełnie ustawowy wymóg, że uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu musi być stwierdzone w wyniku kontroli. W zaskarżonym postanowieniu jak i w aktach sprawy brak jest informacji o przeprowadzonej u Skarżącego kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. jak również brak jest protokołu z przeprowadzonej kontroli, którego wynik świadczyłby o bezpodstawnym uchylaniu się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, co jest warunkiem konieczny do wydania postanowienia. W tym zakresie DIS powołał się na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 29 lutego 2012r. sygn, akt II FSK 1685/10 uznając za słuszne stanowisko zawarte w powołanym wyroku, że wykładnia przyjmująca możliwość wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a., bez wcześniejszej kontroli przeprowadzonej w myśl § 1 tegoż przepisu, godzi w uprawnienia dłużnika zajętej wierzytelności zagwarantowane w art. 71 a § 7 tejże ustawy. Dłużnik zajętej wierzytelności jest bowiem pozbawiony możliwości działania przed wydaniem samego postanowienia, poprzez zgłoszenie do protokołu wyjaśnień łub zastrzeżeń a w terminie 14 dni od doręczenia protokołu może przedłożyć je w formie pisemnej. DIS wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący kwestionuje zasadność przekazania do organu egzekucyjnego kwoty 15.840.00zł. stanowiącej podatek VAT za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r. naliczony od kwoty czynszu z tytułu dzierżawy za ten okres wskazując, na fakt nie otrzymania od P. Sp. z o.o. ani jednej faktury VAT. co dawałoby możliwość odliczenia naliczonego podatku VAT. Według Skarżącego, organ egzekucyjny wydając rozstrzygnięcie bezzasadnie pominął przepisy kodeksu cywilnego, tj. art. 462 i 463 mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że wierzytelność o której mowa jest w art. 89 § 2 u.p.e.a., oznacza kwotę netto wraz z ewentualnymi obciążeniami podatkowymi bądź innymi a brak faktury VAT nie jest podstawą do odmowy przekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty równowartości podatku VAT. Ponieważ podniesione zarzuty przez Skarżącego dotyczą wymagalności wierzytelności, należy uznać iż wierzytelność ta jest sporna. W ocenie DIS, konieczne jest więc ponowne rzetelne zbadanie sprawy przez organ pierwszej instancji, jak i wyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzut naruszenia : 1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie decyzji oraz nieumorzenie postępowania, pomimo, że istniały ku temu podstawy, 2. art. 11 k.p.a. i art. 107 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przy wydawaniu postanowienia, w tym w szczególności nierozważenie przesłanek przepisów art. 462 kc i art. 463 kc oraz art. 71a § 9 u.p.e.a., podczas gdy w decyzji powinno być zawarte uzasadnienie prawne i faktyczne, a organ ma obowiązek wyjaśniać zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwianiu sprawy, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu drugiej instancji i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podtrzymał stanowisko o braku wymagalności swojego zobowiązania, co w jego ocenie skutkować winno umorzeniem postępowania. Podkreślił, że organ nie uwzględnił powszechnie obowiązujących przepisów art. 462 i 463 k.c., a wzięcie ich pod uwagę winno skutkować uznaniem, że świadczenie nie jest wymagalne a postępowanie należy umorzyć. Wskazał, że skoro na etapie prowadzenia postępowania przez organ drugiej instancji nie była przeprowadzona kontrola mająca na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności obciążającej dłużnika, postępowanie powinno być umorzone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew poglądom wrażonym w skardze, brak było podstaw do wydania przez DIS orzeczenia uchylającego zaskarżone postanowienie i umarzającego postępowanie w sprawie. Jak słusznie wskazał DIS dla wydania postanowienia o określeniu nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności konieczne jest m.in. przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności. Sąd podziela w pełni ustalenia DIS, że w przedmiotowej sprawie kontrola taka nie została przeprowadzona przed dniem wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia, NUS wykonując zalecenia DIS przeprowadził w trybie art. 71a § 1 u.p.e.a. kontrolę u Skarżącego. Oznacza to w ocenie sądu rozpoznającego sprawę, że na etapie rozpoznawania zażalenia Skarżącego zaistniały przesłanki o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a. w związki z art. 144 tejże ustawy zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W realiach niniejszej sprawy organ pierwszej instancji wydał postanowienie z naruszeniem przepisów postępowania, to jest z naruszeniem art. 71b u.p.e.a. w związku z art. 71a § 9 tejże ustawy, wydał bowiem postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, stanowiące jednocześnie podstawę do wystawienia przeciwko dłużnikowi tytułu egzekucyjnego bez przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, nie sporządzając protokołu kontroli a w konsekwencji uniemożliwiając dłużnikowi podniesienie, już na tym etapie postępowania ewentualnych zarzutów i zgłoszenia na ich poparcie ewentualnych wniosków dowodowych. Zaniechanie dokonania kontroli spowodowało, że organ odwoławczy nie mógł ocenić, czy w sprawie istotnie doszło do bezpodstawnego zaniechania przekazywania zajętej wierzytelności, co w konsekwencji uniemożliwiło merytoryczną ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Sąd podkreśla w tym miejscu, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości przeprowadzenia powyższej kontroli przez organ odwoławczy. W ocenie sądu jest to następstwem faktu, że przeprowadzenie takiej kontroli przez organ odwoławczy i dokonanie przezeń odpowiednich ustaleń faktycznych godziłoby w zasadę dwuinstancyjności postępowania i pozbawiałoby zainteresowanego pełnej możliwości ochrony jego praw. Oznaczałoby bowiem, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ drugiej instancji i stanowiącej podstawę jego rozstrzygnięcia mogłyby być kwestionowane jedynie poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego, który co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego. Podsumowując, w ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy DIS postąpił prawidłowo uchylające postanowienie organu pierwszej instancji i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania wskazując jednocześnie wprost, jakie czynności mają zostać spełnione w toku ponownego rozpoznania sprawy. Z uwagi na naruszenie przez organ pierwszej instancji art. 71b w związku z art. 71a u.p.e.a. również sąd, na obecnym etapie postępowania, nie miał możliwości odniesienia się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów art. 462 i 463 k.c., jak również zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Sąd wskazuje w tym miejscu, że nie podziela podniesionego w skardze zarzutu nie wykazania zasadności przesłanek, którymi kierował się organ drugiej instancji, przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia. Organ drugiej instancji przywołał odpowiednie przepisy u.p.e.a., wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji zaniechał przeprowadzenia kontroli, podniósł, że przeprowadzenie tejże kontroli jest niezbędnym etapem warunkującym możliwość ustalenia, że zaistniały przesłanki wydania postanowienia art. 71a § 9, które z kolei stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi. Właśnie z uwagi na zaniechanie przez NUS przeprowadzenia kontroli, DIS nie miał możliwości ustosunkowania się do zarzutów Skarżącego zawartych w zażaleniu i zobligowany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd wskazuje również, że argument Skarżącego, iż wobec nie sporządzenia protokołu kontroli przez organ egzekucyjny, DIS rozpoznając zażalenie winien był uznać, że nie zachodzi przypadek bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętej wierzytelności, nie może być uznany za uzasadniony. Właśnie z uwagi na nie przeprowadzenie kontroli w trybie określonym w art. 71a § 1 u.p.e.a. DIS nie mógł poczynić, z przyczyn wskazanych powyżej, własnych ustaleń faktycznych i w konsekwencji, zobligowany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.