I GZ 94/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 10 lutego 2014 r.; sygn. akt I SA/Gd 1565/13 w przedmiocie odmowy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] września 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 10 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1565/13 odmówił M. N. przyznania prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wnioskodawcy na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. M. N. złożył do Sądu pierwszej instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jedynym jego źródłem utrzymania jest wykonywana działalność gospodarcza, z której nie uzyskuje dochodów a ponosi stratę. W uzasadnieniu podniósł, że pozostaje w separacji z żoną oraz jest zobowiązany do przekazywania kwoty 3 000 zł miesięcznie tytułem alimentów na rzecz swoich małoletnich córek, które zamieszkują z żoną. Skarżący podał, że wydatki związane z własnym utrzymaniem oraz z uiszczaniem świadczeń pokrywa z bieżącej działalności gospodarczej. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów finansowych i nie jest właścicielem nieruchomości przekraczającej wartość 3 000 €. Postanowieniem z [...] stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd I Instancji po rozpoznaniu wniosku na skutek sprzeciwu skarżącego postanowieniem z 10 lutego 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd przeprowadził analizę sytuacji majątkowej skarżącego i stwierdził, że nie spełnia on przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd I instancji na podstawie przesłanych dokumentów ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z żoną, a jego dwie małoletnie córki zamieszkują z matką. Zobowiązany jest do przekazywania na rzecz córek alimentów w wysokości 1 500 zł na każdą z nich. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi mu straty. Analizując zeznanie podatkowe za 2012 r. wykazał z tego tytułu stratę w wysokości 280 700,13 zł deklarując przychód w kwocie 1 470 121,03 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1 750 821,16 zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem skarżący posiadał na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości 597 418,90 zł, w tym środki trwałe o wartości 38 920,51 zł. Oświadczył, że nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada żadnych zasobów finansowych, pojazdów mechanicznych ani przedmiotów o wartości powyżej 3 000 €, a jego rachunek bankowy podlega zajęciu do łącznej kwoty 291 345,50 zł (zgodnie z tytułami wykonawczymi i zawiadomieniami o zajęciu z 8 kwietnia 2013 r.). Zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia skarżącego, zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste. Dodatkowe oświadczenie przedłożone do akt wskazuje, że miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą około 400 zł. Aby regulować wskazane wydatki, wnioskodawca zaciągnął kredyt bankowy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego jest niejasna, szczególnie w kwestii dotyczącej dochodów i zasobów pieniężnych w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Wnioskodawca powoływał jedynie okoliczności w taki sposób, aby prowadziły do wniosku, że nie ma on aktualnie realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych, co w konsekwencji uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny kondycji finansowej przez Sąd. Mając na uwadze przedstawione przez skarżącego dokumenty Sąd przyjął, że nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak ponosi bieżące i konieczne wydatki posiłkując się zaciągniętym kredytem (przy czym kwota kredytu ani wysokość rat jest Sądowi nieznana), a jednocześnie nie przedstawił dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o zasobach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że w kwestii rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego pozostaje zbyt wiele niewyjaśnionych wątpliwości, które uniemożliwiają udzielnie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie M. N. wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 2 ppsa poprzez uznanie, iż skarżący nie udowodnił w stopniu wystarczającym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podkreślił, że nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jego konta bankowe zostały zajęte i nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tym bardziej, że wobec skarżącego toczy się wiele postępowań, które generują dodatkowe wydatki. Wskazał, że obecnie utrzymuje się ze środków pożyczonych, a gdyby posiadał jakiekolwiek inny majątek, organy egzekucyjne również dokonałyby jego zajęcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na tle tego przepisu jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. post. NSA z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12). Podkreśla się również, że wykazanie okoliczności mających stanowić podstawę wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie domagającej się przyznania jej tego prawa, tym samym to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności i ich odpowiednie udokumentowanie, które przemawiać będą za zasadnością wniosku. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ppsa), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie wątpliwości co do przedstawionych w ten sposób informacji sąd na mocy art. 255 ppsa może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się w tym zakresie niewystarczające. Z możliwości określonej w art. 255 ppsa skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o dostarczenie stosownych dokumentów. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczności miały zostać przedstawione. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu i nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów. Przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji ocenę tę oparł o ustalenia, że skarżący utrzymuje się sam, pomimo że od dłuższego czasu nie osiąga dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Jak wynika ze złożonego dodatkowo oświadczenia, ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (400 zł), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek w kwocie łącznie 3 000 zł. Natomiast jako źródło bieżącego utrzymania wskazał kredyt bankowy, bez przedłożenia dokumentów potwierdzających jego udzielenie. Wnioskodawca nie przedstawił również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Pomimo, iż podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, nie wpływa to na niemożność uzyskania wyciągów z tych kont. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Należy podzielić stanowisko Sądu, że skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji przyznanie prawa pomocy było uzasadnione. Oceniając przedmiotowy wniosek należało zwrócić uwagę na okoliczność prowadzenia przeciwko skarżącemu licznych postępowań egzekucyjnych oraz fakt spłacania przez niego rat kredytu bankowego. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wzywany był w trybie art. 255 ppsa do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wobec stwierdzenia, iż dane zawarte we wniosku są niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i oceny jego możliwości płatniczych. Pomimo możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, umożliwiającego dokonanie rzetelnej oceny okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał w zakresie kredytu bankowego, w jakiej wysokości spłaca raty tego kredytu. Nie przedstawił również środków pochodzących z kredytu bankowego i rachunku bankowego, na który przekazano środki finansowe, do czego był zobowiązany w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki. Nie przedłożył dowodów potwierdzających udzielenie tego kredytu. Sam skarżący zatem uniemożliwił dokonanie oceny wpływu spłaty kredytu i wysokości rat na jego możliwości finansowe, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Należy również uznać za niejasne, w jaki sposób skarżący uzyskał kredyt bankowy na zaspokojenie bieżących potrzeb, skoro nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem przyjąć należy, że skarżący posiadał zdolność kredytową, a co za tym idzie - spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności. Podnoszona okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu, nawet w sytuacji złożenia przez niego dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, bowiem skarżący powołując się na tę okoliczność nie wskazał ile rachunków bankowych posiada, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych skarżącego nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej skarżącego, skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.