II OZ 280/14

Dnia 25 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2418/13 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata oraz oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1 przyznał P. K. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci w wieku szkolnym. Uzyskuje dochód z wynajmu lokalu, za co uzyskuje dochód 3060 zł brutto. Żona wnioskodawcy jest pielęgniarką i uzyskuje dochód 3400 zł brutto. Sąd I instancji wskazał, ze jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżący ponosi co miesiąc znaczne wydatki. Biorąc jednak pod uwagę sytuację finansową skarżącego przedstawioną we wniosku i pismach oraz składanych dokumentach, Sąd I instancji wskazał, że brak jest podstaw dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył P. K. i wniósł o zmianę zaskarżonemu postanowienia i zwolnienie z kosztów sądowych, a nie ustanowienia prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Skarżący wskazał, że dochód jaki przyjął Sąd I instancji na osobę, tj. 1292 zł, jest błędny. Wskazał, że po dokonaniu opłat stałych oraz kosztów wyżywienia nie pozostaje nic. Ponadto w sprawie o sygn. akt II OZ 1034/13 Naczelny Sąd Administracyjny zwolnił skarżącego w całości od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje, że z przedstawionych wyciągów z kont bankowych wynika, że sytuacja finansowa rodziny jest płynna. Z przedstawionych dowodów nie wynika by sytuacja finansowa rodziny nie pozwalała na uiszczenie wpisu sadowego od skargi w kwocie 200 zł. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że uzyskiwane dochody w wysokości łącznej 6460 zł nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy Sąd I instancji nie wskazał, że dochód na osobę wynosi 1292 zł. Trudno zatem polemizować tym zarzutem, a poza tym ze wskazanych przez skarżącego w formularzu PPF dochodów wynika, że miesięczny dochodów na jedną osobę kształtuje się na poziomie 1615 zł. Sąd I instancji uwzględniając jednak przedstawioną przez skarżącego sytuację rodzinną i majątkową zasadnie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym względzie wybór przyznanego zakresu udzielonego prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata jest trafny, gdyż uwzględnia okoliczności i charakter sprawy oraz możliwości skarżącego. Sytuacja finansowa skarżącego przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala na stwierdzenie, że skarżący posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Skarżący będąc inicjatorem postępowania w sprawach, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym musi liczyć się z obowiązkiem poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego, do których zwrotu zostanie zobowiązany organ, w przypadku, gdy Sąd uwzględni rozpoznawaną skargę. Ponadto dla wyniku postępowania w niniejszej sprawie nie ma znaczenia rozstrzygnięcie wydane w innym postępowaniu, tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie skarżący przedstawił do akt sprawy dowody, z których wynika, że posiada na kontach zgromadzone środki finansowe potrzebne na opłacenie na obecnym etapie postępowania kwoty 200 zł wpisu sądowego od skargi. Potwierdza to również dokonanie zbilansowania miesięcznych dochodów i wydatków w rodzinie, z którego wynika, że co miesiąc winno pozostawać skarżącemu wolnych środków na poziomie 405 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.